Главная / Новости /Материалы проектов / «Хүхюу буряад» гэһэн шог ёгто зохёолнуудай конкурсдо

«Хүхюу буряад» гэһэн шог ёгто зохёолнуудай конкурсдо

04-05-2016

Һайндэрнүүд

Буряад ород хоёр столой саана архи уужа һууна. Архиингаа хооһон шэл хараад, ородынь һанаа алдана:
- Һайндэр байхаяа яагаа гээшэб. Һайндэр гэхэһээ, байза, манайш һайндэрнүүд танайхиһаа олон байхал. Танайхиш даа: Сагаалган, Сурхарбаан гээд лэ гү даа. Харин манайхиие тоолобол: Рождество, Новый год…
Эндэ буряадынь таһа дүүрэн:
- Хаял даа, тоолоод яахашниб. Танайхинай бүхы һайндэрнүүдые суглуулбашье, манай ганса Сагаалганда һэггүй булигдашаха бшуу. Бидэш аяар, аяар… ойлгоо гүш, парниишха!


Мэдэнэ гүш?

- Манай гүрэн соо гурбан хүнэй нэгэниинь архиһаа боложо үхэнэ. Ши тэдэнэй тоодо оронош. Мэдэнэ гүш? – гэжэ һамганиинь гэмэрнэ.
- Мэдэнэ, - гэнэ үбгэниинь.
- Архиин хоронһоо үхэһэн зоной тоо үбшэнһөө, дайнһаа үхэһэн зоной тооһоо олон. Ши тэдэнэй тоодо оронош. Мэдэнэ гүш?
- Мэдэнэ.
- Үдэр бүхэн архидадаг зоной тоо арба гаран процент болоно. Ши тэдэнэй тоодо оронош. Мэдэнэ гүш, хара архиншан!?
- Мэдэнэ, мэдэнгүй яахабиб. Үдэр бүхэндэ энэ лекциеэ уншахадаш, ман-гаршьегүй һаа, тархимни үбдэшэнэ. Мэдэнэ гүш, би тэдэнэй тоодо ородоггүйб. Би шинии худалдадаг самогоной үнэрһөө һогтошоно ха юмбиб. Мэдэнэ гүш?


Хондолойн мэндэ

- Должодые һая харааб. Дэлгүүр дээгүүр хүнэй эд бараа худалдажа ябахадаа, маанадтаяа уһан хани бэлэй. Харин мүнөө мэндэеэшье мартаа. Хажуугаарни гарахадаа, хиламшье гэжэ харангүй, хондолойгоо хондого-мондого гүүлэн мэндэшэлээд гараал.
- Юуниинь хүрэбэ гээшэб? Маанадаа тоохоёо болибо гү?
- Болёо, тэрэш нэгэ баян наймаашанай тархиин эрьешэтэр хормойгоороо
даллажархёо ха юм.
- Ай, Должод, Должод, хондолойгоороошье мэндэшэлээ хадаа болоо юм гүш даа.


Часы

Гомбын түрэһэн үдэртэ хүбүүниинь Москваһаа немец гоё часы бэлэг эльгээбэ. Гомбо иимэ гоё, мүнөө үедэ моодно болоһон гар часы зүүхэдээ, ямаршье бизнесмен, олигархһаа өөрэгүй хүн шэнгеэр өөрыгөө һанаба ха. Тиигээд хүршындөө ошоод һайрхаба. Теэд хүршэнь урагша абажа үгэбэгүй.
Гомбо үйлсэдэ гараба. Ябажа ябаһаар, танилтаяа ушарба. Мэндээ хэлсэхэдээ, Гомбо хамсыгаа шамасагааба, часыгаа харуулхые оролдобо. Теэд танилынь тообогүй.
- Хэды саг болобоб даа? – гэжэ тэрэ асууба.
Танилынь часыгаа хараад, саг хэлэбэ. Гомбо баһа часыгаа хараад, зүб, зүб гэбэ.
- Үгы ши часытый ябаһан аад, юунэйхиие саг һурабаш. Али хүрьгэнэйм ойн баяртам бэлэглэһэн үнэтэй сэнтэй Швейцариин алтан часы тухай дуулаад, харахаа һанаһан байгаабши. Энэ хара, -гээд тэрэнь часытай гараа Гомбын урда асарба.


Плюс-минус

Нэгэ эрэ, хоёр эхэнэр духаряалжа, хүхилдэжэ һууба. Хоёройнь тархи халажа, хэлэниинь хурсадажа, хоб-жэбээ хөөрэлдэшэбэ. Эрын дуугархада, тоохошьегүй юм. Эрын сухал хүрэжэ, таһа дүүрэн шангарба:
- Байзагтыл, тиигээд хадуугты! Хоёр эмэ хоб-жэбээ хөөрэлдэхэдөө – минус. Хоёр эмынь аниргүй һаа – плюс. Нэгэ эрын дуугарбал – плюс! Хоёр эмын шагнабал, баһа плюс. Иимэ олон плюсэй байхада, та хоёр анираа хатаха ёһотойт! Баһа плюс! Тиимэһээ таанад намайгаал шагнаха ёһотойт!


Психолог-мсихолог

- Нүхэ-ар, бишни һанаа үнөөндэ ходо дарагдадаг болошооб. Докторто ошожо, үзүүлхэ болоо гээшэ гү даа.
- Ямар докторто ошохоёо һанаа хүмши?
- Яагааб даа, тэрэ психолог-мсихолог гээшэдэнь ошохо гэжэ һанаа һэм.
- Үгы, ши энэ яажа байнаш! Ямар психолог-мсихологоо һанабаш. Тэрээндэш гансал европынхид, америкынхид ошодог ха юм.
- Би теэд тэдээнһээ дутаа һэн гүб.
- Хаял даа, нэгэ-нэгэ шэл хара архи абая. Тиигээд һайнаар хөөрэлдэжэ байгаад уухабди. Һанаанайш заһараагүй һаа, үглөөдэрынь тархяа заһахабди. Дүүрээ. Эндэш ямаршье психолог-мсихолог хэрэггүй. Манайш психолог хара архи, халтагайл ха юм даа.



Үбгөө хүгшөө хоёр

Хүгшөө хубсалжа эхилбэ.
Үбгөө: - Хүгшөө, ши хайшаа ошохошниб?
Хүгшөө: - Дэлгүүр ошохом.
Үбгөө: - Худалаар бү хэлэл даа. Холодильнигнай дүүрэн ха юм.
Хүгшөө: - Хоб-жэбээ хөөрэлдэхэеэ ошохомнил даа.
Үбгөө хубсалжа эхилнэ.
Хүгшөө: - Ши хайшаа ошохошниб?
Үбгөө: - Нүхэдтөө ошохом.
Хүгшөө: - Тэдэшни хада гэртээ ошонхой ха юм.
Үбгөө: - Гансаарандам уйтай байнал дөө.
Хүгшөө хубсаһаяа тайлана.
Үбгөө хубсаһаяа тайлана.


Нютаг хэлэн

Эндэхи тэндэхи буряадууд уулзаад, мүнөө нютаг хэлэеэ үргэе гэлсэдэг болоо ха юм гэлдээд, нютаг нютагайнгаа хэлэн дээрэ хөөрэлдэжэ эхилбэ. Теэд хөөрэлдөөниинь мүртэй хөөрэлдөөн боложо үгэбэгүй.
Тиихэдэнь нэгэниинь ородоор дуугарба. Нүгөөдүүлыншье ородоор дуугаржа эхилбэ. Ород хэлэн дээрэ ульгамаар хөөрэлдөөд, тэдэ тараба.
Нэгэниинь саашаа гэшхэлжэ ябахадаа бодоно: «Буряад түрэлхи хэлэмнай иигээд лэ һалаха тээшээ боложо байна ха. Ямар тоолхо толгойгүйнь нютаг хэлэнүүдээ үргэе гэбэ гээшэб! Тюу шоорто! Урдань нютаг хэлэ үргэлтэшьегүйхуу барандаа ямаршье нютагта буряадаараа ойлголсон хөөрэлдөөд ябагшал һэмди даа...”


Холын хүсэл

Эрэшүүл салингаа абахаяа касса ошожо ябахадаа: «Одоол шэнэ һайн туфли гү, али костюм гү, али гэрэй техникэ абахаб», - гэжэ ехэтэ хүсэдэг юм.
Харин мүнгөө абаад, кассаһаа арбаншье алхам холодоогүй ябахадаа: «Ха-хадые», - гээд, туфли, костюм гэхэ мэтэнүүдынь холын хүсэл болошодог муутай юм даа.


Эбэр

- Нүхэ-ар, ородой эрэшүүл һамганайнгаа һэбхирхэдэ, эбэртэй болодог ха юм. Харин буряад эрэшүүл юутэй болохо болоноб даа?
- Нүхэ-ар, нүхэ-ар, юугээ һуранаш, мэдэхэгүй юм гүш. Буряад эрэшүүлшни тэрэ дороо амарагтай болодог. Тиимэбшэбы даа!
- Зай, тиигэбэл, бишни амарагтай боложо, һамгаяа эбэртэй болгохом юм гү? Хоюулаа эбэртэй болоходоо, хэмнайшье гомдохо, жүтөөрхэхэгүй ха юм даа.


Нюуса

- Эхэнэр бүхэн нэгэл нюусатайхан байдаг гэжэ хэлсэдэг ха юм. Ши минии һамганай нюуса таажа шадаха гүш? Таагаа һааш, хахадые табихаб.
- М-мм, би һамгыеш яһала һайн мэдэхэб, теэд… Ямар тиимэ таашагүй нюуса байгаа юм.
- Бии, бии! Һайнаар бодоод үзэ. Харин таагаагүй һаа, ши хахадые табихаш.
- Үгы даа, тааха аргам үгы.
- Зай, тиигэбэл, хэлээд үгэхэм гү?
- Хэлэ, хэлэ.
- Хэлээ һаам, хахадые уухагүй ха юмбибди.
- Тиигэбэл, байза, ямар тиимэ нюусатай байха болоноб. Ехэл һонин нюуса байна. Зай, хэлэ, би хахадые табюужам.
- Ши минии тарган һамганай матаргайн хаана байдагыень мэдэхэгүй байба ха юмши.


Ара заабари

Сэнгэлгэ хүхилгын урда тээ нэгэ шэл архи үлүү байдаг. Тииһээр һүүлэй һүүлдэ тэрэ үлүү шэлэй үгы болошодогынь харамтай юм.
Тиимэһээ сэнгэлгэ хүхилгын урда хоёр- гурбан шэл үлүү архи абаха шухала болоно бшуу.


Гоё ажал

Сэрэгэй алба хаанхайб. Дээдэ һургуули дүүргэнхэйб. Элдэб ажалда хүдэлөөб. Тэдэ ажалдаа таараагүйб. Мүнөө ажалгүй һуухадаа, ямар тиимэ һайн ажалда орохоёо һанаата болоноб.
Мэргэжэлээрээ багшаар хүдэлөөб. Ноёлхо дуратай, үшөө сухал ехэтэй аад, һурагшадаа харааһаар, ноёлһоор, ажалһаа гаргуулааб. Барилгада хүдэлөөб. Тэндэ хүлөө һүхөөр сабшааб, хирпиисэшье хүл дээрээ унагаагааб. Барилга дээрэ гэмэлтэжэ, үлгэ-һалга болохоһоо айжа, барилгаяа хаяаб. Инженерэй диплом олоод, инженерээр хүдэлбэ гээшэб. Тэндэ тэмээ хүхэхөө һанаһан тугалдал байжа, түргөөр ажалһаа гарааб. Харуулшанаар хүдэлхэдэ бэлэн гээд, харуулшан болооб. Теэд ехэ унтаана аад, энэ тэрэ зөөри хулуулгаад, үлдүүлһэмшье тэрэ. Полицида ороод хүдэлжэ байтараа, сухалдаа диилдээд, баригдаһан һогтууе сохёод, түрмын үүдэ татанхаар, үлдэһэнииншье болоо гээд, түргэхэн талиигааб…
Ямар ажалда орохоёо һанаата боложо һуунаб. Худалдаа наймаан, жолоошон, али ажалгүйшүүлэй пособи абаад байхам гээшэ гү гэжэ… Үйе, политик болохо гэһэн бодол сахилгаандал ухаатай тархидам ерэшэбэ. Хүнтэй тааража ядадаггүйб. Гоёор хөөрэжэ шадахаб. Хүнииешье мэхэлжэ шадахаб. Олон ажалай дүршэлтэйб. Ноёлхо дуратайб. Найдуулжа, этигүүлжэ шадахаб. Эгээл шухалыень бүри һайнаар шадахал хаб, эдилгэ абажа. Зүб даа, эгээл эдэниие шадаха хадаа политика руу орохо болоол даа. Одоол гоё ажал олобо ха юмбиб. Ураа!


Сампил

Һогтуухан Сампил гэртээ харижа ябатараа, полицида баригдаба. Дежурна байһан ород хүбүүн баригдаһанай протокол бэшэхэеэ асууба:
- Фамилия?
- Дамбиев.
- Имя?
- Сампил.
- Я тебя не спрашиваю как пил, имя.
- Сампил.
- Не понимаешь что ли, имя, имя скажи.
Дежурна таһаг соо байһан буряад полицейскэ энеэшэбэ. Сампилшье ойлгоод, баһа энеэшэбэ. Дежурна нюдэеэ бэлтылгээд, гайхашаба. Газааһаа ороошодто буряад полицейскэ энеэжэ байгаад хөөрэбэ. Тэдэшье баһа энеэлдэшэбэ. Хүхэ энеэдэн дүжэршэбэ. Гэр соошье байгаашад гүйлдэжэ ерэбэ. Ойлгоод, баһал энеэдэндэ абташаба. Дежурнашье ойлгоод, үбдэгөө альгадан энеэхэ зуураа:
- Сам-пил, Сам-пил, - гэжэ байжа дабтаха юм. – Сампил, иди домой, – гээд, Сампилые табижархиба.


Кризис

- Сагаалгамнай дүтэлбэл даа, хүлеэжэ ядаха гээшэм.
- Юугээ гэнтэ хүлеэжэ ядаа хүмши?
- Сагаалжа, миинтэ архи уухаяа ааб даа.
- Мүнөөш урданай саг бэшэ, миинтэ архи байхаяа болёо. Айл бүхэндэ оро-ходоо, гар бэлэгтэй орохо хэрэгтэй. Бэлэггүй ороо һааш, манайхиниие хүндэлбэгүй гээд, шамайе хүндэлхэгүй бшуу. Тиимэ дээрэһээнь ши магазинаар ябажа, гарай бэлэгүүдые худалдажа аба. Тииһэн лэ хойноо миинтэ архи тухай бодоорой. Юундэ тархяа маажабаш? Вот, тиимэл даа, кризис гэжэ мунинха тархидаа хадуу!

Хөөрэһэн һүн

Би һүеэ хөөрүүлжэ байтараа, эрэшүүл тухай бодомжолбоб. Тэдэ хөөрэһэн һүндэл амтатай – һайнаар байхадаа; тэдэ гашалһан һүндэл гутамшагтай – архи уухадаа; тэдэ хөөрэжэ гараһан һүндэл уршагтай – ондоо һамгадаар гүйлдэхэдөө...
Би һүеэ гаргангүй хөөрүүлээд, үбгэеэ дуудабаб:
- Ерэ наашаа, хөөрэһэн амтатай халуун һү уу даа.

Эрдэни Дугаров, Хори һуурин

Теги: шог зугаа энеэдэтэй хөөрөөнүүд



Наши издания