Главная / Новости /Общество / Заха холын Камчаткада

Заха холын Камчаткада

14-03-2018

Үлгын дайдаар, хангай дайдаар нэмжыгшэ

Үлзы Буряад - манай нангин үлгы,

Сэлмэг сарюун, сэнхир номин шарайшни

Сэдьхэлдэмнай хэзээдэшье зулгы.

Энэ Буряадаймнай ал­дарта гимнээр гүрэнэймнай эгээл зүүн талын эхин бо­лохо Камчаткын хахад арал дээрэ буряадуудай Сагаалга­най найр эхилээ. Энэ дуу зал соо хамаг нютагаархид нэгэ доро бодожо, ородоор хамта дуулалсаба. Найр наадаа ябу­улха хэрэгтэмнай Елизов­ско районой Нагорный гэжэ тосхоной Соёлой байшангай ажалшад ехэ туhа хүргөө. Удаань айлшадай дэбтэр со­онь магтаалай үгэ бэшээбди.

Эндэхи буряадууд аяар 1995 онhоо сугларжа найрла­даг hайн hайхан заншалтай юм. Камчаткын можо нюта­гай олониитын “Содруже­ство” эмхиин түрүүлэгшын захирал, «Байгал» нэгэдэ­лэй түрүүлэгшэ Галсанов Валерий Семёнович гэжэ Эрхүүhээ гарбалтай хүн бай­на. Мүн нүхэрынь Светлана Гатаповна (Баргажан), ма­най Захааминай Үлэгшэн нютагай Дугарова Дари­ма Жамсарановна, Шара-Азаргын Зубарева Наталья Гавриловна (Давыдовтан, Максимовтанhаа) - эдэ найр наадаяа шадамар бэрхээр хүтэлбэрилжэ, сугларагша­дай магтаалда хүртөө.

Удаань Буряад оронһоо гарбалтанай түрүү хүтэлбэрилэгшэд «Содружество» эм­хиин Хүндэлэлэй грамотаар шагнагдаба. Ондоо яhатанай түлөөлэгшэд - азербайджан, армян, узбек, хальмаг болон бусад сугларhан буряадуудые Сагаан hараар халуунаар амаршалаад, дуунуу­даа, үреэлнүүдээ зорюулаа. Хальмаг эхэнэрэй «Цагаан цараар!» - гээд амаршалха­дань, сугларагшад халуун альга ташалгаар угтаа. Бидэ баhа иимэрхүүгээр найрладагбди гэжэ тэрэ мэдүүлээ. Тайзан дээрэ бурхан тахя­атай, хуу эмхи гуримаараа байгаа hэн. Ород яhанай буд­дын шажантай залуу хүбүүн Сагаан hарын тусхайта ном уншажа, хүн бүхэн доро дороо альгаа хабсаран наманшалжа hуубабди. Энээн хоорондо зал соо хүбүүд сан­зайгаар зоноо арюудханад hэн. Гусиноозёрскhоо гар­балтай хореограф Колесник Елена Владимировна ород басагадые 3 буряад хатарта hургаhан байжа, шэмэглээ­тэй ялагар тэрлиг үмдэнхэй тэдэнь уян гоёор хатараа. Митупова Туяна Алана гэжэ басагантаяа өөhэдынгөө зохёоhон амаршалгын хатар, мүн япон, хитад хатарнуу­дые hайханаар гүйсэдхэбэ. Мүн тиихэдэ үнөөхи ород хүбүүмнай бэе тамирай його харуулжа, уладые ехэ­тэ hонирхуулба. Арюна До­ржиева (минии ехэ басаган) тайзан дээрэhээ буряадуу­дай Сагаалганаа яажа угта­дагынь, ямар удхатайень ун­шажа үгөөд, ородоор тэрэнээ тайлбарилаа.

Энэ мэтээр тоглолто дүүрэжэ, улад зон Сагаан hарын элбэг эдеэ, бууза, хатуу, ха­луун ундан, hүтэй ногоон сай амсажа, hониноо зугаал­дажа hуубабди. Захааминай Бортоhоо гарбалтай эгээл үндэр наhатай Данзанов Михаил Дулмаевич айлшадтаа hайхан дуу бэлэглээ. Римма нүхэрынь Эрхүүгэй, тэдэ гэр бүлөөрөө ерэжэ, сэдьхэлээ ханаагаа. Би наhатайшуул сооhоо гаража, Захаамин нютагайнгаа хуушанай ира­гуу найрагша Василий Аю­шеевэй «Амаршалгын дуу» сугларагшадта зорюулааб. Ёнгорбой нютагhаа мүн лэ Зоригто Лыгденов дуратай дуугаа хангюурдаа, тиихэ­дэ хоёр басагадни – Арюна, Эржена баһа дуулаа. Удаа дараалан, аймаг бүхэнэй түлөөлэгшэд гаража, үреэлээ хэлэжэ, дуугаа хангюурдаа.

Зүгөөр захааминаархин эгээл олон байгаабди гэжэ тэмдэглэлтэй. Бидэ ёо­хороо хатараабди. Удаань hээр шаалган боложо, оло­ной hонирхол татаа. Зүгөөр hээрнай эзэеэ олоогүйл даа. Арбаад эрэшүүлэй түлбэритэ мүнгэн «Байгал» нэгэдэлэй хүтэлбэрилэгшэ Валерий Семёновичто бая­рай оршондо барюулагдажа, жасын хэрэглэмжэдэ үгтөө. Дуулаhан, хатарhан зон­до, hээр сохигшодто гарай бэлэгүүд барюулагдаа. Тиигэжэл Буряад оронойнгоо нэгэ буланда hууhан шэнги боложо, нютагаа дурсажа, сэдьхэл зүрхөө ханаагаабди. Нохой жэлнай үрэжэлтэй байг, улад зомнай тайбан hууг гэжэ оло дахин хэлэгдээ. Камчаткын зон аминдаа, түрэл дайдаһаа таhархай hуугаашье hаа, ажалша, бэр­хэ, шадалтайнууд байна. Энэ Нохой жэлдэ зорюулан, «Берингия» гэжэ экспедици эмхидхэжэ, 2018 ондо «Гин­несэй туйлалтын ном» соо орохоёо мэдүүлээ юм. Уша­рынь гэхэдэ, нохойнуудта хүллөөтэй шаргаар каюрнууд энэ дэлхэйн эгээл утын зайда урилдахань бшуу. Кам­чаткын Мильково тосхонhоо Чукоткын тойрогой Марко­во һуурин хүрэтэр аяар 2100 модо зайда урилдаха гэжэ эмхидхэгшэдэй ехэ дарга Артём Чернов мэдээсэнэ. 15 хабаадагшад сооhоо 9 камча­дал, 5 чукча, 1 москвич бии юм байна. Энэ урилдаан ха­даа 1990 онhоо эхитэй. 1991 ондо 1980 модо зайда урил­даад, Гиннесэй туйлалтын ном соо ороhон юм. Харин мүнөө үшөө ута зайда урил­дахань, энэ Нохой жэлдэ ехэ дэмбэрэлтэй хэрэг. Юуб гэхэ­дэ, Чукоткын үсөөхэн тоото арадуудта ехэ hайндэр бо­лохонь дамжаггүй.

Зоя ЦЫДЕМПИЛОВА


Теги:



Наши издания