Главная / Новости /Общество / Агын автономиин жэшээ

Агын автономиин жэшээ

18-07-2018

Ородой Холбоото Уласай Федеральна Суглаанай Федерациин Зүблэлэй сенатор Баир Жамсуевай «Зуун жэлнүүдэй уулзуурта. Агын автономиин жэшээ” гэһэн номтой танилсалга Ага тосхон­до июнь һарада болоо һэн.

Тус номдо Баир Жамсуе­вай статьянууд ба тэрээн тухай ниитлэлнүүд, 1997-2008 онуудта Агын Буряадай автономито той­рогой засаг дарга байха үедөө хэһэн элидхэлнүүдынь оруу­лагдаа. Тойрогой түүхын эгээл һонирхолтой хуудаһануудтай та­нилсуулха гэһэн зорилготойгоор энэ ном хэблэгдээ.

Тус ном Агын бэеэ даанги байһан хугасаагай шухала гур­бан үе зураглаба: XX зуун жэлэй 90-ээд онуудай гүрэн доторхи доройтолго – тэрэ сагые тэсэжэ гаралга; 2000 онуудай эхин – дэбжэлтэдэ бэлдэлгэ; 2005-2007 онууд - эгээл амжалтатай үе.

Зүб буруунь тодорог

Агын Буряадай автономи­то тойрог Шэтэ можотой нэ­гэдэжэ, Үбэр Байгалай хизаарай байгуулагдаһан сагһаа хой­шо 10 жэл үнгэршэбэ. Тэрэ үедэ нэгэдүүлхэ гэһэн шиидхэбэри зүб байба гү, али буруу гү гэһэн арсалдаан мүнөөшье болотор гарана. Зарим зон ехэ алдуу хэг­дээ гэжэ тоолохо байна. Гэхэтэй хамта али нэгэ тала баримталаг­шад тэрэ арбан жэл соо тойрог хүгжэжэ шадаа гэхэ байна.

1997-2007 онуудай хуга­саа, үнэхөөрөө, үнгэтэй ба орёо байгаа, нэгэ талаараа һонирхолтойшье, нүгөө талаараа зүрилдөө ехэтэй саг һэн. Тиихэдэ юун хэгдээб гэһэн асуудал­да харюу бэдэрхэдэ, энээхэн ном туһа болохо гэжэ найданаб гэжэ Баир Баясхаланович номойнгоо оролто үгэ соо бэшэнэ.

90-ээд онуудай доройтол

1990-ээд онуудта Агада үнэхөөр хүндэ саг һэн. Той­рог гэнтэ “унашоо” бэлэй: эдэй засагай хүгжэлтын үндэһэн байгаагүй, федеральна түб ню­таг можонуудтаа ямар нэгэ туһа хүргэхэшье шадалгүй байгаа. Тиимэһээ агынхид өөһэдтөө най­дажа, аргаа олохо баатай болоо һэн. Агада нэгэл ехэ шухала арга боломжо байгаа гэхэ гү, али ав­тономи үгтэһэн байгаа. Энэ эрхэ зэргэнь тойрогтоо бүхы шахуу асуудалнуудаа өөһэдөө хэлсэжэ шиидхэхэ арга олгоо. Тиимэһээ хүнүүд өөһэдтөө таатай оршон байдал бэдэрхэһээ гадна али нэгэ асуудал гүйсэд шиидхэхэ шадал­тай түб руу тэгүүлээ. Тэрэ түбынь Ага тосхондо байгаа бшуу. Имаг­та урдалхуу хүнүүд Агада түргэн амжалта туйлахын тула ажал эр­хилжэ эхилээ һэн гэжэ номой ав­тор һанамжална.

Найдал түрүүлээ һэн

2008 оной мартын 1-һээ Үбэр Байгалай нютаг дэбисхэрэй түүхэдэ шэнэ шата эхилээ бэлэй. Агын Буряадай тойрог автономи­то бэшэ боложо, тусхай зэргэтэй тойрог гэжэ нэрлэгдээ һэн...

Үбэр Байгалай хизаарай байгуулагдаһан сагһаа 10 жэл үнгэрбэ. Агын Буряадай тойрог Шэтэ можын бүридэлдэ байна. Харамсалтайнь гэхэдэ, үнгэрһэн он жэлнүүдэй харуулалтанууд һанаһанда хүрөөгүй.

Үбэр Байгалда ниигэмэй-эдэй засагай байдал һайн болоогүй, харин зарим газараараа дорой­тоо. Агыншье байдал тиимэ һайн бэшэ гэжэ мэдээтэй байна. Тэрэ сагта, нэгэдэжэ байхадаа, тойрог­то доройтолго боложо магадгүй гэжэ хэлсэгдэжэл байгаа. Би­дэнэйшье зүгһөө оло дахин хэ­лэгдээ һэн. Теэд нютаг можону­удые ниилүүлжэ томодхоходо, тэдэ дэмжэгдэхэ, хизаарай зүүн- урдахи нютагууд хүгжэхэ гэжэ бидэниие үнэншүүлһэн байха юм. Үбэр Байгалай зүүн-урдахи аймагуудай хүгжэжэ эхилхэдэ, тустаа байһан Ага хойнотожо, юумэнһээ гээгдэжэ эхилхэ гэһэн һанал түрөө бэлэй. Тиигээдшье Агада налогой хүнгэлэлтэнүүдэй саг хэзээ нэгэтэ дүүрэхэ гэжэ ойл­госотой байгаа һэн. Шэтэ можодо ехэ мүнгэнэй хүрэнгэ оруулаг­дажа эхилхэдэнь, зоной байдал һайжарха, харин Ага хуушаараа үлэжэ болохо гэжэ баһал айгдаа. Гүрэн түрэһөө ниигэмэй-эдэй засагай дэмжэлтэ байха гэжэ би­дэндэ ехээр найдуулаа бэлэй.

Гэхэтэй хамта үнгэрһэн ар­баад жэлэй доройтолго гансата Үбэр Байгалһаа дулдыдаагүй, тиимэһээ дүн гаргахаяа яа­раха хэрэггүй. Бүхыдөө гүрэн түрэ бэрхэтэй байдалда ороо ха юм. Зохёогдоһон программану­уд ба түсэлнүүд, амалалтанууд бэелүүлэгдээгүй. Гэхэтэй хамта, элдэб бэрхэшээлнүүдэй дайрал­даашье һаа, Үбэр Байгалай хи­заар ба Агын Буряадай тойрог урагшаа жүдхэн, хүгжэлтын лэ замаар ябана. Урид тогтооһон һайхан заншалаа арьбадхан бай­жа хүдэлнэ гэжэ Баир Жамсуев энэ номойнгоо түгэсхэлэй үгэдэ тэмдэглэһэн байна.

Тойрогой нэрые дээрэ үргөө

Тус номтой танилсалга олон зоной хабаадалгатайгаар үнгэрөө. Үбэр Байгалай хизаарай амбан захирагша Наталья Жда­нова тэндэ үгэ абажа хэлэхэдээ, энэ номдо ганса Агын Буряадай тойрогой түүхэ бэшэ, харин бүхы Ород гүрэнэй түүхэ үнэн бодото­ор харуулагдаһан байна гэжэ тэм­дэглээ.

- Б. Жамсуевай команда хадаа бэеэ даанги эрхэ зэргые туйлай ехэ амжалтатайгаар ашаглажа, тойрогой нэрые үндэр дээрэ гар­гаа, - гэжэ номой редактор, Шэ­тэдэ мэдээжэ сэтгүүлшэн Алек­сандр Баринов онсолоо.

500 шэрхэгээр хэблэгдэһэн ном худалдаанда гараа. Номой сангуудаар, улас түрэ шэнжэлэг­шэдтэ, түүхэшэдтэ энэ ном тара­агдана.

Үшөө дахин автономи тухай

Ага Шэтэ хоёрые ниилүүлгые, нютаг можонуудые то­модхолгые нарин шудалжа, тоб­шолол гаргаһан хүдэлмэринүүд мүнөө дээрээ тон хомор байна. Энэ сэдэбээр шэнжэлгэнүүд хэг­дэхэ бэзэ.

Агын Буряадай нютаг дэбис­хэрэй байгууламжын статус 6 дахин һэлгэгдэһэн түүхэтэй гэжэ Александр Махачкеев «Агинский вираж” гэһэн ном соогоо бэшэһэн байдаг.

Тиихэдэ Красноярскын хиза­арай эрхэ мэдэлдэ оруулагдаһан Таймырай (Долган-Ненец) ба Эвенк тойрогууд автономиёо һөөргэнь бусааха, бэеэ дааһан субъект болохо тухай асуудал та­бина гэһэн һураг дуулдадаг боло­бо...

Агын Буряадай тойрогто авто­номи бусаажа үгэлтэй гү, али тус эрхэ зэргэ тойрогой хүгжэлтэдэ һаад гү? Энэ асуудалда харюу олоходо, Баир Жамсуевай «Зуун жэлнүүдэй уулзуурта. Агын ав­тономиин жэшээ” гэһэн ном туһа болог! 

Бадмажаб ГЫНДЫНЦЫРЕНОВ

Теги: Баир Жамсуев Үбэр Байгалай хизаарай Агын тойрогой Ага тосхон



19:24

​Фонд «ЗвениУдинск» и Байкальский колледж туризма и сервиса договорились о сотрудничестве 

17:03

​Намсарай Намсараев: «Бурятия имеет неограниченные возможности для роста» 

16:41

​«Наран» ансамбль – Санкт-Петербург хотодо 

15:38

​Эдиршүүлэй олимпиадаһаа – хоёр мүнгэн медаль 

15:12

Багшашье, барилгашаншье 

14:46

Улан-Удэ производит более 50% всех отходов республики 

14:45

​«Буряад зоноймнай шэмэг дууе барандаа угтыт даа!» 

14:20

​Тоонто нютагаа түүрээһэн дуушан 

13:59

​Сартулы 

13:27

​«ГЛОБАЛЬНЫЙ ЁХОР» объединяется с «НОЧЬЮ ЁХОРА» 

11:49

«Школа грамотного потребителя» в Бурятии начала уроки по ЖКХ 

11:49

​Баян Бата-Мүнхэ 

11:19

​Тэнгэриин бэшэгтэй буряад арад бодохо ёһотой 

10:47

​«Арһан бээлэйн» эзэнэй амжалтанууд 

10:22

​Залуу халаанда – ёһотой жэшээ 

09:58

​«Оюун бэлиг» мүрысөөн үргэн дэлисэтэйгээр үнгэрөө 

09:33

​Хэжэнгын таряашад урматай 

09:08

Эрдэм Дагбаевай дурасхаалда 

09:00

Бурят-монгольский зурхай с 17 по 23 октября 

08:25

Тёплая погода без осадков сохраняется в Бурятии сегодня, 17 октября 

Наши издания