Главная / Новости /Общество / ​«Алтан үлгы - Агамнай»

​«Алтан үлгы - Агамнай»

11-10-2018

Мүнөө сагта уран зохёолшод бэрхэшээлтэйл байдалда оронхой. Зохёол бүтээбэшье, тэрэнээ хэблэхэ, нара харуулха, олондо дам­жуулха талмай олдодоггүй. Ном хэблэлгэ гээшэ ехэ үнэ сэнтэй хэрэг - юрын хүнэй даажа бүтээхэншье хэсүү. Харин Ага тойрог­то энэ асуудал зүб мүрөөр шиидхэгдэнэ. Тэдэнэй үүсхэл манайшье эндэ жэшээ болгон абамаар лэ.

2016 ондо Ага тойрогто уран найрагшадые ба зохёолшодые дэмжэхэ, шэнэ нэрэнүүдые, залуу бэлигтэйшүүлые элирүүлхэ гэһэн зорилготойгоор “Алтан үлгы - Агам­най” гэһэн зохёохы шэглэлэй түсэл бэелүүлэгдэжэ эхилһэн юм. Хоёр жэ­лэй туршада энэ ниитэ ажалай дүн согсолбол, Ага тойрогто уран зохёолой байдалда шэнэ хубилалтын һэбшээ оруулаа гэбэл, алдуугүй.

Энэ түсэл Ага тойрогой захир­гаанай үндэһэн соёл ба тамир хүгжөөлгын таһагай даргын ор­логшо Саяна Аюшиева болон Ага аймагай номой сан гээд үүсхэһэн байна. Номой сангай захирал Дари­ма Цэдашиева уран зохёолшодые дэмжэжэ, уран бүтээлнүүдтэйнь танилсуулжа, һонин уулзалгануу­дые үнгэргэжэ байдаг. 2016 онһоо Агын номой сан “Алтаргана” наада­най уран найрагшадай харалганда бэлдэлгын талмай боложо үгэнхэй. Тиигэжэ энэ “Алтан үлгы – Агамнай” гэһэн ниитэ эмхиин дэргэдэ тойро­гой уран зохёолшод нэгэдүүлэгдэжэ, сугларжа, шэнэ бүтээлнүүдээ ха­руулжа зүбшэлсэдэг, һанамжаараа хубаалдажа, сэгнэлтэ хэгдэдэг. Ии­мэл харилсаан уран зохёолой бай­дал хүгжөөдэг ха юм. Манай эндэхи уран зохёолшод өөрынгөөл шүүһэн соо бусалжал, шэргэжэл байна бшуу. Нэмэжэ тэмдэглэхэдэ, Агын энэ ниитэ эмхидэ хаанаһаашье мүнгэн зөөри һомологдодоггүй, эдэбхитэй үүсхэлээр лэ бэелүүлэгдэнэ.

- Түсэлөө бэелүүлжэ байхадаа, бидэ ямар нэгэ олзо оршо өөһэдтөө оложо байнагүйбди. Буряадаймнай уран зохёолой хүгжэлтын ехэ хэрэг­тэ нүлөө оруулга болонол ёһотой. Сэхыень хэлэхэдэ, һанаа амараар лэ, юрэ юумэн бүтэшэнэ бэшэ, хэдэн олон бэрхэшээлнүүдтэй ушарнабди. Гэхэ зуура, оролдолгын ашаар һайн үрэ дүн абанабди. Энэ һонирхолтой ажалда бүхы анхаралаа табижа, ду­ратайгаар ябуулдагби, - гэжэ Саяна Аюшиева мэдээсэбэ.

Юунһээ эхилээб?

Нэн түрүүн Агын номой сангай дэргэдэ нютагайнгаа уран найраг­шадай зохёохы үдэшэнүүдые эм­хидхэжэ эхилээ һэн. Эдэ уулзалга­нуудые аймагай соёлой байшан соо эмхидхэхэдээ, ирагуу найрагшад олон харагшадай урда тайзан дэ­эрэ өөрынгөө бүтээлнүүдые уран һайханаар уншажа һураха гэһэн зо­рилго табиһан байна. Энэнь шухала бшуу. Манай эндэ хэды олон ирагуу найрагшад байбашье, тэдээнтэй уулзалганууд үсөөхэн үнгэрдэг, олон зон бүтээлнүүдые уншанагүй. Тии­гэжэ Ага, Могойто, Дулдарга тосхо­нуудта болон Шэтэ хотодошье иимэ уулзалганууд үнгэрөө. Эдэ уулзалга­нуудта Агын суутай бэлигтэй ирагуу найрагшад: Шуя-Ханда Базарсадае­ва, Батожаргал Гармажапов, Батор Шагдаров, Дугарма Батоболотова гэгшэд хабаадаһан байха юм. Мүн энэ хэмжээнүүдтэ “Алтаргана” гэһэн бүгэдэ Буряадай фестивалиин уран найрагшын харалганда хабаадагшад уригдадаг юм.

- Түрүүндээ харагшад ехэ үсөөнөөр ерэдэг һэн, гэбэшье урмаа хухараагүйбди. Хэмжээ бүхэндэ уран үгын дархашуулые амжалта түгэс алдаршуулхын ажал ябуулагдаа. Тии­гэжэ мэдээжэ дуушан, хүгжэмшэдые урижа, эдэ үдэшэнүүдые уран һайханаар шэмэглэдэгбди, - гэжэ Саяна Гармаевна хөөрэбэ.

Эмхидхэгшэд өөһэдөө ирагуу найрагшадтай суг хамта эдэбхитэй­гээр уран үгын гайхамшаг шэдитэ хүсэндэ этигэжэ һурадаг, нютагайн­гаа бэлигтэйшүүлэй һүр һүлдыень үргэжэ, уншагшадай хараада табижа, олониитэдэ мэдээжэ болгохо ажал ябуулна. Эндэ гол зорилгонь хадаа арад зоной соёл гэгээрэл өөдэнь та­таха шухала. Хэгдэжэ байһан ажа­лайнь үрэ дүн гэхэдэ, хоёр жэлэй туршада уран найрагшадтай уулзал­гануудта олон харагшад суглардаг болоһониинь һайшаалтай. Уран зо­хёолшодтой уулзалгануудта, шэнэ номой танилсалгануудта ерэгшэдэй тоо олошоржо, буряад хэлэн дээрэ хэблэгдэдэг номдо хүн зоной анха­рал ехэ дээшэлээ гэжэ онсололтой.

Олоной хүсөөр номууд мүндэлнэ

2017 ондо буряад хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн номуудые амжалтатай нэбтэрүүлхын талаар олоной хүсөөр тэдэ номуудые хэблэдэг болохо гэжэ шиидхэбэри абтаа бэлэй. Гол эрил­тэнь - эдэ номой үнэ сэн хямда бол­гоод, хэншье һаа худалдажа абаха ар­гатай болгохо. Тиигэжэ хармаан соо хээд ябахаар хэмжүүр бии болгогдоо һэн. Иимэ түхэлөөр Шуя-Ханда Базарсадаевагай “Агадаа жаргалтай”, Дугарма Батоболотовагай “Уулза­ял даа, Агадаа”, Светлана Махаба­даровагай “Сэдьхэлэйм хүгжэлтэ” болон “Зугаа” хамталигай мэдээжэ дуунуудайнь “Ага нютагнай” гэһэн согсолбори хэблэгдэһэн байха юм. Нютагайнгаа хүгжэмшэдые дэмжэхэ хүсэлтэйгөөр Баир Дамдинжаповай ноотонуудай “Буряад арадни мандаг лэ!” согсолбори нара хараһан байна. “Алтаргана” наада угтуулан, шог зу­гаатай рассказуудай “Шог зугаагай юртэмсэдэ” гэжэ Баярма Баторова­гай суглуулбари хэблэгдээ һэн.

Үхибүүдтэ зорюулагдана

Агынхидай ниитэ эмхиин үүсхэлээр үхибүүдтэ зорюулагдажа, “Бу­ряад зураг” гэһэн шэглэлэй уран зурагуудаар шэмэглэгдэн номуудые хэблэдэг юм. Энэ ажалынь сэгнэшэгүй ехэ үүргэтэй гэжэ тэмдэглэлтэй.

- Дэлхэйн мэдээжэ эрдэмтэдэй ба­римтаар, үхибүүдтэ зорюулагдаһан номууд ба үльгэр онтохонһоо яһатан арадуудай үндэһэн эхитэй. Номуудай дэлгүүрнүүдтэ гоё һайханаар шэмэглэгдэһэн номуудай хажууда хара бороор зураатай үндэһэн хэ­лэн дээрэ гараһан номууд үхибүүдтэ ямар бэ даа, доодо шатын, тулюур ном мэтээр хара багаһаань үзэгдэн мэдэрэгдэхэ бшуу. Тиигэжэ өөрынгөө арадай иимэ муугаар хэблэгдэһэн номуудые үхибүүд хаража байхадаа, өөрынгөө арадай түлөө ямаршье омогорхолгүйгөөр хүмүүжүүлэгдэхэ ха юм, - гэжэ Саяна Аюшиева тэмдэглэбэ.

Тиигэжэ “Алтан үлгы – Агамнай” гэһэн түсэлэй шугамаар үхибүүдтэ зорюулагдаһан номууд нара хараа. Тодорхойлбол, иимэ: уран зурааша Дулма Балдановагай “Гоёмсуу эр­бээхэй” гэһэн шэрдэхэ номхонууд, “Эреэн гүрөөһэхэн ба зүгы” гэһэн Влад Монтоевой шүлэгүүд. Эдэнь Эржена Цыдыповагай уран зура­гуудаар шэмэглэгдэнхэй. Любовь Батожаргаловагай “Хүнгэн, хурдан хэлэмнай” гэһэн жороо үгэнүүдэй суглуулбари уран зурааша Болот Доржиевай шэмэг зурагуудтай ном гээд хэблэгдээ. Үбэр Байгалай хизаа­рай буряад соёлой хүгжэлтын түбэй дэмжэлтээр “Буряад арадай наадан” гэһэн шэглэлэй “Табан талаан” гэһэн методическа согсолбори хэблэгдээ. Тэрэнэй автор Гэрэл Батомункуе­ва, уран зурааша - Даширабдан Гу­рорабданов болон уран зохёолой редактор Баярма Соктоева гээд энэ ном бэлдэһэн байна.

Абын жэшээ

Саяна Гармаевна хэблэгдэһэн бүхы ном тухай ехэ омогорхолтой­гоор, хайхарамжатайгаар хандажа, хөөрэжэ үгэнэ. Эдэ номууд олон зо­ной хабаадалгатайгаар, хэды ехэ хүсэ шадал гаргажа бии болоо ха юм. Тэрэ өөрөө Гарма Анандаевич Цыренда­шиев гэжэ Агын Буряадай мэдээжэ уран зохёолшо, сэтгүүлшэнэй баса­ган гээшэ. Абань басагандаа уран зо­хёолой бэлиг шадабари дамжуулжал шадаа. Саяна Гармаевна хэдэн олон согсолборинуудай автор болодог, ном хэблэлгын ажалда дүршэнхэй. Бэлигтэй бүтээл абаһаар лэ мэдэр­дэг шадабаритайшье һаа, Саяна Аю­шиева Уран зохёолшодой холбооной гэшүүдһээ шэнжэлэлгэ – рецензи абадаг юм. Бүхы хэблэгдэһэн номуудыень бэлигтэй уран зохёолшо Ба­тожаргал Гармажапов хинан шалга­даг юм.

Хэблэгдэһэн номтой танилсуулгануудые баярай оршон байдал­да үнгэргэдэг байна. “Буряад ном” гэһэн номой наймаанда тэдэ худал­дагдадаг. Иимэ наймаан аймагуу­дай номой сангуудта болон “Амар сайн” театрай байшан соо бии юм байна. Хэблэгдэһэн хэһэгэй 10 ху­бинь номой авторта үгтэдэг, 15 хубинь номой сангуудта ошоно, мүн танилсуулгада хабаадагшад­та гарай бэлэг болон барюулагда­даг заншалтай.

Би - буряадби

“Алтан үлгы – Агамни” гэһэн түсэлэй шугамаар сүлжээнэй “Би - буряадби” гэһэн түсэл ябуулагда­на. Интернет холбоогоор үхибүүд “Буряад зураг” гэһэн түхэлөөр зурагуудые зуража эльгээдэг. Бу­ряад шүлэгүүдые уран гоёор ун­шадаг, мүн буряад хэлэн дээрэ мультфильмнүүдые зохёон байгуулдаг. Оршон сагай эрилтэдэ тон таара­ма энэ түсэлые ехэ олон зон орожо ха­радаг. Жэшээнь, мультфильмнүүдые 3 мянгаад зон хараһан байна бшуу. Мүнөөдэрэй байдалаар ондоо ара­дуудай онтохонуудые буряад хэлэн дээрэ оршуулгануудай харалган со­носхогдоод байна. Һаядаа дүнгүүд согсологдожо, эрхим онтохонууд номой согсолборидо оруулагда­жа хэблэгдэхэ түсэбтэй. Эдэ ин­тернет түсэлнүүд спонсорнуудай туһаламжаар бэелүүлэгдэнэ. Олзын хэрэг эрхилэгшэ Батор Доржиев, Надежда Самбуева гэгшэд мүнгэ тангаар тэдхэнэ. Мүн тиихэдэ Үбэр Байгалай хизаарай соёлой ба эрдэм болбосоролой эмхинүүдэй, пенси­онно жасын болон юрын зоной дэм­жэлтээр түсэл ябуулагдана.

- “Зохёохы ажал халдабаритай, саашань дамжуула!” гэжэ агууе­хэ Эйнштейн хэлэһэн байдаг. Эгэ­эл иимэ түхэлөөр манай түсэл бэелүүлэгдэнэ. Хэрбэеэ уран найраг­шадаар түсэл эхилһэн һаа, саашадаа уран зохёолшод, хүгжэмшэд, уран зураашад болон уншагшад, үхибүүд, түрэлхид гээд нэгэдүүлэгдэнэ. Манда буряад хэлэнэй мэргэжэлтэд, юрын зон һайн дураараа хамһалсана. Тон ехэ туһа эрдэм һуралсалай ветеран Цыремжит Жамсарановна Батоева хүргөө, мүн “НоваПринт” хэблэлэй мэргэжэлтэд дэмжээ, туһалаа, - гэжэ Саяна Гармаевна мэдээсэбэ.

“Алтан үлгы – Агамнай” гэһэн ниитэ эмхи саашанхи ажал хэрэгүүдэй хараа бодолоор, түсэлнүүдээр баян. Һаяын сагта Агын хүгжэмшэн Сэ­сэг Очировна Лхамаевагай зохёоһон хүгжэмэй ноотонуудай суглуулбари, шүлэг бэшэжэ туршажа байһан най­рагшадай зохёолнуудай согсолбори хэблэхэ хүсэлтэй. Мүн тиихэдэ уран шүлэг зохёолгын талаар семинар-һуралсал эмхидхэгдэхээр хараалаг­дана.

Саяна Аюшиевагай гэр бүлын альбомһоо гэрэл зурагууд абтаба

Цырегма САМПИЛОВА ​

Теги:



Наши издания