Главная / Новости /Общество / ​«Хамбын хонид»

​«Хамбын хонид»

05-12-2018

Бандида хамба лама Дамба Аюшеевэй социальна түсэлэй хэмжээн соо хэдэн олон нютаг һууринууд хонин һүрэгтэй болоо. Түлыень дам саашань дамжуулһаар байтар, толгойнь тоо олошорһоор. Хүдөө ажахын яаманай гол үүргэ манай Сангха даагаад байна гэжэ хамба ламын шоглон һагад хэлэдэгынь бодо­тоор бэелүүлэгдэнэ бшуу.

“Хүбүүд, мал харагты”

Хамба ламын үхибүүдтэ мээхэйень “Эхэ хэлэн – манай баялиг” гэжэ наадамай үедэ ойлгохоор. Хүүгэдэй дэрбэ­гэр шэхэнүүдыень татаад, монсогор хасарнуудыень бажуугаад гарашахадань, тэ­дэнь “пидшье” гэнгүй, үшөө баяртайнууд гүйлдэхэ.

“Хүбүүд, эрдэм ном шу­далаад яахатнайб, баса­гад һураг лэ. Һургуулияа түгэсхөөд, намһаа хони абажа үсхэбэрилэгты”, - гэжэ хамба ламын үхибүүдэй урда хэзээ нэгэтэ ама алдаһыень һураг суу болоод, олоной дунда та­рашоо. Эдэ үгэнүүдыень буру­угаар ухамайлһан заримашуул дураа гутанги иигэжэ гайхана: “Хэр угһаа эрдэм бэлиг – эрхим баян гэдэг байгаабди. Хамбам­най бү һурагты гэжэ байнал”.

Үгы ааб даа! Эрдэмдэ эльгэтэйшүүл бү шудала гэ­эшье һаа, дуратай руугаа та­талдаха. Гэбэшье хүбүүдээр эрэ хүнэй ажал хүүлбэл, хо­жомынь гэр бүлөө тэжээхэ шадалтай болохо ха юм. Мал харахада, хүсэн хэрэгтэй. Хүдэр шамбай хүбүүд лэ хүсэ ехэтэй тула, хүлһөө гарган, хүдөөгэй ажал хэжэ гарана ха юм. Үхибүүдээ хүмүүжүүлхэ гэхэ мэтын нарин ажал баса­гадта даалгагдана. Энэ жэн­хэни буряад заншалаа хамба лама һэргээхэеэ оролдоно.

Заяаемнай үргэһэн заншадта ажахымнай

“Хамбын хонид” гэжэ олоной дунда нэршэһэн со­циальна түсэл Мухар-Шэ­бэр руу гурбан жэлэй саана хүрэһэн байна. Алташа ню­тагай Дадагма Нимаевна Дамбиева нүхэртэеэ хам­та 200 толгой эхэ хонидые абаһан юм.

“Мүнөө түл абажа бай­набди. Аймаг соогуураа тэ­рэнээ тараанабди. 2017 ондо Хошуун-Үзүүрэй нютагай байгууламжада 100 толгой дамжуулаа һэмди”, - гэжэ Да­дагма Нимаевна мэдүүлбэ. Тиихэдэнь урдаһаань иигэ­жэ асуубабди:

- Та хонин һүрэгөө нүхэртэеэ хамта хою­улханаа харана гүт? Хамһалсадаг зон бии гү?

- Би нүхэртэеэ ха­ранаб. Үшөө 3 үргэмэл хүбүүдтэйбди. Тэдэмнай туһалдаг. Мүнөө 14-тэйнүүд болонхой. Аба эжынгээ хажу­уда мал ажал хэжэ һуранал даа. Үнеэдээшье һаажархиха, тугал, хурьгаяа хайшан эдеэлүүлхэ барихаяа хуу мэ­дэхэ. Мал харахада, тэсэбэ­ри хэрэгтэй. Хүбүүднай бүхэ барилдаагаар бэеэ һоридог, номоошье һайнаар үзэдэг. Хоёр хүбүүдни һургуулияа дүүргэхэ боложо байна. Бу­ряадаар дуугардаг.

- Урид малтай байгаа гүт?

- Үсөөн ааб даа. Мал хара­жал, өөдөө болоһон зомди. Мал ажалда амаралта байха бэшэ даа. Саһа бороон, хүйтэн болоходо, бүри ехээр анха­рал хандуулха хэрэгтэй, үбһэ хулһа бэлдэхэ хэрэгтэй. Тии­мэ һэн хойноо мал ажалые ехэ һайн хэжэ шададагбди. Манай аба эжы хоёр тэрээндэ ехэ һургажа табиһан. Тэрээндэнь ехэ баяртай байдагби.

- Мүнөө үсхэбэрилжэ байһан “бүүбэй” үүлтэрэй хонид онсо илгаатай гү?

- Бүүбэй хонин онсо ил­гаатай байна. Бүхэли жэл соо бэлшээд гарана. Бидэ нэгэшье үбһэ үгэдэггүйбди. Бэлшээд лэ ябажа байха­даа, малда ехэ һайн байна. Анхан үсөөн малтай бай­хадаа, хашаан соогоо хаа­гаад, үбһэ хаяжа үгөөд лэ байгша һэмди. Бэлшэжэ ябахадаа, бэеэ халаагаад ябана ха юм. Бэедэнь ехэ һайн – хүйтэн халууниие хуу даажа гарана. Урдандаа буряад арад малаа нүүжэ харадаг байһан. Тэрэнь тон зүб байна. Манай нютагта бэлшээри гэжэ ехэ байна. Бидэ үбэлжөөн, зуһаландаа зөөнэбди. Хонидоо дахаад лэ харюулнабди.

- Нооһоорнь юу хэнэт?

- Нооһоо хайшаншье хэнэгүйбди. Һэеы болгохо дуратайбди.

- Үхибүүдтнай мал ажа­лыетнай үргэлжэлүүлхэ гү?

- Өөһэдөө хоёр хүбүүдтэйбди. Ехэмнай айл болонхой. Балта ню­тагта офицерээр хүдэлдэг. Мэнэ пенсидээ гара­ха. Манай ажал саашань үргэлжэлүүлхэ аабза. Ба­гамнай сэрэгэй алба хэнэ. Тэрэмнай баһа эртэ пен­сидэ гараха аабза. Нюта­гаа бусажа, малаа харахал ааб даа. Малаа бүгэдыень үхибүүдтээ хубаан үгэхэбди.

Хамбын хонин манай нютагта ябахадаа, заяаемнай үргэнэ гэжэ һанадагби. Тиихэдээ гансашье материальна тала харана бэшэбди. Мухар-Шэбэр аймаг соо бидэ анха түрүүн хамбын хони абаа һэмди. Саашадаа арад зоноо үргэхэ, баяжуулха үүргэтэй байһанаа мэдэрнэбди.

Наранай мандаһан газар

Дадагма Дамбиевагай мэдүүлһээр, ёһотой жэшээ Ноёхон нютагһаа абамаар: “Хёлго голоороо зубшаад, 3 модо зайда манай нютагууд оршоно.Ноёхондо 5-6 соци­альна отара бии. Нэгэ-нэгэ отаратай байхадаа, таһархай шэнги, дүнгүүдыень гансата обёорхоор бэшэ. Харин тэндэ амяараа нара гараһан шэнги харагдадаг. Ноёхомнай гэ­рэлтэй, хүсэтэй болонхойл даа.

Сарюуна ЭРДЫНЕЕВА

Теги: хүдөө ажахы Хамба лама Дамба Аюшеев Буряад Уласай Мухар-Шэбэр аймаг хонин һүрэг



Наши издания