Главная / Новости /Культура / Булжамууртал жэргэжэ, бултаниие баясуулаа

Булжамууртал жэргэжэ, бултаниие баясуулаа

19-04-2019

Һаяхана Буряадай гүрэнэй филармониин тайзан дээрэ “Байгал” театрай түрүү дуушан Оюна Баировагай түрүүшын хубиин тоглолто үнгэрөө.

Филармониин танхим соо иимэ тоглолто эмхидхэхэдэ, угаа тааруу байдаг: ямаршье микрофон болон бусад хэрэгсэлнүүдгүйгөөр айхабтар һайнаар абяан дамжуулагдадаг гэдэг. Иимэ тусхай шанартайгаар энэ байшан зорюута баригдаһан юм ха.

Танхим соо сүлөө һуури байгаагүй. Ушар юуб гэхэдэ, Оюна Баирова түрүүшынгээ хубиин тоглолто табибашье, Буряад орондоо мэдээжэ боложо байһан залуу дуушан гээшэ.

Угаар дамжаһан бэлигтэй

Заха холын Захааминай Бүргэ нютагһаа уг гарбалтай, Хамни нютагта хүн болоһон Оюные угай дуушан гэбэл, алдуу болохогүй. Хүгшэн аба эжы, нагаса аба эжынь булта хүгжэм дуунда абьяастай байгаа. Түрэһэн эжынь Валентина Шагдуровнашье дуушан болохо хүсэлтэй һэн. Теэд инаг дуран, хуби заяан гээшэмнай хэзээдэшье хүнэй бүхы һанал хүсэл һэлгүүлжэрхихэ аргатай. Тиигэжэл наһанайнгаа нүхэртэеэ хүдөөдэ малаа хараад ажаһуугаа. Гэбэшье Оюна басагаяа заатагүй дуушан болгохые хүсэлжэ, бүхы шадалаа энэ һаналдаа элсүүлһэн.

Оюна үшөө хүүгэдэй сэсэрлигтэ ябахадаа, эжынгээ заажа үгэһэн “Баабайһаань һураарай” гэһэн дуу гүйсэдхэжэ, нютагаархидаа гайхуулжа байгаа бэлэй.

Дунда һургуулияа дүүргэһээр лэ, Улаан-Үдэ ерэжэ, Чайковскиин нэрэмжэтэ уралигай һургуулида ороһон юм.

- Дуунайл таһагта орожо, дуушан болохоб гэжэ һанажа ябахадамни, Вячеслав Баяндаевич Елбаев намайе шагнаад, арадай дуунай таһагта ошо гэһэн юм. Би энээндэнь ехэтэ гомдожо бархирааб даа. Тиихэдэ дуушадые ганса дуунай таһагта бэлдэдэг гэжэ һанаһан байгааб. Арадай дуунай таһагта һуража эхилхэдээ, тон хэрэгтэй газартаа ороһоноо мэдэрээ һэм, - гэжэ Оюна хөөрэнэ.

Дуунай нюусатай танилсуулһан багшанартаа - Оюна Дылгырова Роза Ринчинова хоёрто баярые хүргэжэ, дуун бэлэгээ баряа.

- Булжамуурай һайхан хоолой бэлэг болгон барибал даа, манай Оюна. Оюутан байхадаа, аалин намдуу зантайхан, багшынгаа даабари оролдосотойгоор лэ дүүргээд байдаг һэн. Оюна өөрын маягтай, һайхан уянга нугалбаритай, мелизм гээшые саанаһаа өөрөө гаргажа шададаг. Мүнөө ёһотойл дуушан болоо ха юм даа гэжэ омогорхожо байнабди, - гэжэ шабияа амаршалхаяа ерэһэн багшань Оюна Санжижаповна тэмдэглээ.

Буряадай уралигай һургуули дүүргэһээр лэ, Оюна Монгол Уласай соёл уралигай ехэ һургуулида уртын дуунай таһагта ороһон юм. Хари гүрэнэй оюутадые һургаха тусхай түсэлөөр хоёр жэлэй туршада һуража гараа.

2014 онһоо “Байгал” театрта хүдэлжэ эхилһэн. Эгээл түрүүшынхиеэ ехэ тайзан дээрэ гаража, олон зоной урда дуу дуулаһанаа Оюна мүнөөл һая болоһон мэтээр һанана.

- “Байгалаймнай” шэнэ хаһа нээлгын тоглолто Ород драмын театр соо үнгэрөө бэлэй. Арадамни - оркестрэй 40 гаран хүгжэмшэд, урдамни - танхимаар дүүрэн харагшад. Одоол зүрхэмни доһолжо, хүлни һалганажа байгаа. Тиихэдэ “Наян Наваа” гэжэ дуу гүйсэдхөө һэм. Тайзан дээрэ гарахадаа, мүнөөшье болотор мэгдэжэ, айжа, сэдьхэлээ хүдэлгэһэн зандааб, - гэжэ Оюна хэлээ.

Онсохон хоолойгоороо олониие гайхуулна

Табан жэлэй туршада эрдэм мэдэсэеэ гүнзэгырүүлжэ, абьяас бэлигээ мүлижэ, дуу гүйсэдхэлгын элдэб онол арга хэрэглэжэ, туршалгын ажал хэжэл ябаа. Ура шадабарияа мүлижэ ургаһанаа гэршэлхэ сагынь ерэжэ, хубиингаа тоглолто хэбэ гээшэ. Буряад Уласай Үндэһэтэнэй оркестрэй ахамад дирижёр Жаргал Токтонов:

- Мүнөө Оюна эгээл хүгжэлтын замда ябана. Онсо һайхан хоолойгоороо, ямар бэ даа нэгэ ондоохон маягаар дуугаа дамжуулха шадабаряараа шагнагшадтаа һайшаагдадаг. Дуун бүхэниие сэдьхэлээрээ мэдэржэ, удха шанар, өөрынгөө хандаса оруулжа дууладаг, дуун соогоо ажамидардаг гэжэ хэлэмээр. Манай эгээл шанга, бэрхэ дуушадай нэгэн гээшэ. Оюнатай ехэ этигэл найдалаа холбонобди, - гэжэ Жаргал Токтонов мэдээсэбэ.

Хубиингаа тоглолто эмхидхэхэ гээшэ тон харюусалгатай хэрэг. Эндэ дуушан гансаараал дуулажа байха бэшэ, мүн суг хамта ажаллажа байһан нүхэдөө хабаадуулдаг. Тиин “Байгал” театрай дэргэдэ байгуулагдаһан “Дайда” гэһэн бүлгэм хүгжэмэй талаар дэмжээ. Оюна нүхэдөө, хүгжэмшэдөө үе болоод лэ нэрлэжэ, альга ташалганда урина. Харин өөрөө бэеэ ехээр харуулха, һайрхахагүй гэжэ оролдожол байхадань, даруу сэдьхэлтэйень элирүүлхээр. Гэбэшье ирагуу һайхан хоолойгоор гүйсэдхэһэн дуунуудыень шагнахадаа, дуушаниие анхарангүй байхын аргагүй бшуу.

Дуун соо зураглагдаһан үйлэнүүд энэ танхим соо агшан зуура үзэгдэхэдэл гэһэн шэнги болохо юм. Үргэнөөр нэмжыһэн Буряад тала, одо мүшэдтэй хизааргүй ехэ огторгой, һалхинай эшхэрээн, моридой түбэрөөн, хадын голой шууяатай урасхал... Оюнын аянга ямаршье үнгөөр, будаг шэрээр элирхэйлэн дамжуулхын аргагүй мэтэ. Иимэл һайхан хоолойтой хадань, “Байгал” театрай концертмейстер Баярма Овчинникова бэлигтэй залуу дуушанай хоолойн аянгануудые бэшэхэ ноотошье үгы гэжэ хэлэнэ ёһотой.

- Дуунай аянга ямар бэ даа онсо маягаар гоёожо, элдэб гайхамшаг абяануудые гаргаха гээшэ тусхай хоолойтой дуушанай онсо баялиг гээшэ. Монголдо уртын дуунай маяг аргада һураад, энэ эрдэмээ үшөө саашань хүгжөөжэ, буряад маягаар анхан сагай дуунай буряад һургуулиин түхэлтэй нэгэдүүлжэ дуулаха хоолойтой дуушад тон үсөөхэн байдаг, - гэжэ Баярма Цыремпиловна тэмдэглээ.

Буряад һургуулиин заншал үргэлжэлүүлэн...

Оюна Баировае Буряадай дуунай һургуулиин заншалнуудые үргэлжэлүүлжэ ябана гэжэ бүгэдэ тэмдэглэнэ. Үнэхөөрөөшье, гүрэн доторнай тохёолдоһон 1990-ээд онуудай хубилган шэнэдхэлгын үедэ алишье һалбарида, тэрэ тоодо соёл уралигайшье талаар хохидол болоо һааб даа. Алдар суута Клавдия Шулунова, Чимита Шанюшкина, Буда-Ханда Дашиева гэгшэдэй удаа Дарима Дугданова гэжэ бэлигтэй дуушан тодоржо, дэлхэй дүүрэн суутай, мэдээжэ болонхой. Эдэ дуушадай удаа тон буряад маягаар дуулаха хүнүүд гараагүй шахуу. Бэлиг ехэтэй Бадма-Ханда Аюшеева Дашима Соктоева хоёрнай Шэнэхээн нютагай гайхамшаг һургуулиин шабинар ха юм даа. Эгээл мүнөө сагта ёстой буряад дуунай һургуулиин түлөөлэгшэ мүндэлбэ гэжэ Оюна Баирова гэршэлбэ.

“Байгал” театрай уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Жаргал Жалсанов тайзан дээрэ гаража, залуу дуушаниие амаршалба:

- Манай театр урданай арадай дуунуудые бэдэрэн элирүүлхын тула хүдөө нютагуудаар ябадагбди. Энэ хэрэгтэ Оюна тон эдэбхитэй хабаададаг. Гайхамшаг хоолой, онсо хандаса, ура шадабарияа улам хүгжөөхэ хүсэл - эдэ бүгэдэ манай Оюнада булта бии. Тиимэһээ урдашни үшөө олон дабаанууд, үшөө олон туйлалтанууд хүлеэжэ байна.

Нёдондо Испанида ехэ фестивальда хабаадажа байхадань, ондоо гүрэнэй дуушад ерэжэ, Оюнын хоолой шагнахаяа һанаа бэлэй. “Иимэ гайхамшаг абяа гаргахадань, хоолой соонь юун болоно хаб?” - гэжэ асуугаа. Юрын бэшэ, харин бүхы байһан ноотын хэмжээндэ багтахагүй абяа гаргажа дууладаг хүн дэлхэй дээрэ үсөөхэн лэ байна хаш.

Оюнын хубиин тоглолто үшөө хэзээ болохоб, мэдэгдэнэгүй. Харин “Дайда” бүлгэмэй тоглолто һаяын сагта эмхидхэгдэхэ. Гол дуушаниинь хадаа Оюна Баирова гэжэ таанадтаа дуулганаб. Тиимэһээ тэрэнэй бэлиг шадабаритай танилсаха гэбэл, “Дайдын” нааданда зорижо ошохыетнай уряалнаб.

Анна Огороднигой гэрэл зураг

Цырегма САМПИЛОВА

Теги:



17:34

​Скульптор за баранкой: улан-удэнец днём создаёт изящные скульптуры, а ночью подрабатывает таксистом 

16:10

​«Эх, вспомню молодость!»: медиа-персоны Бурятии провели прошлые выходные с лопатами в руках 

16:00

​Һойрой наадан 

15:15

​Главным праздником моего детства был Сурхарбан 

14:54

​Далайн амитадтай танилсагты 

14:31

​«Якутский Сурхарбан»: 180 тысяч участников и гостей 

14:18

​Яруунын багшанар яһала оролдоно 

13:47

​Посевная без опоздания: в Бурятии началась весенняя страда 

13:12

​Общественники обсудили ход реализации нацпроекта «Жильё и городская среда» в Бурятии 

11:39

​Территория спорта: к 2024 году 55% населения Бурятии активно займутся физкультурой 

11:17

​Капремонт Гусиноозёрской детской школе искусств в Бурятии проведут капремонт за 4,1 млн рублей 

10:43

​Врачи Кяхтинской ЦРБ в Бурятии «сидят друг на друге» 

10:21

​«Добро пожаловать в Бурятию!»: в Сеуле состоялся бизнес-форум с участием делегации республики 

08:45

Зурхай на 24 мая, 21 лунный день 

08:25

Прохладная и ветреная погода сохраняется на территории Бурятии сегодня, 24 мая 

Наши издания