Главная / Новости /Общество / ​Заяата шүтөөн Зандан Жуумнай

​Заяата шүтөөн Зандан Жуумнай

19-04-2019

Интернет сүлжээнһээ гэрэл зураг абтаа

Эдэ үдэрнүүдтэ М.Н. Хангаловай нэрэмжэтэ түүхын музей соо Түбэд эмнэлгын атласай үзэсхэлэнэй дэлгээгдэһэн тухай «Буряад үнэндэ» һая бэшэгдээ. Эгээл энэ ушартай дашарамдуулан, 2500 гаран жэлэй саана тэнгэриин 33 хаашуулай орондо һиилэн бүтээгдэһэн Будда Шэгэмүүниин Зандан Жуу дүрэ тухай онсолон дурдаха дуран хүрэбэ.

Ушарынь хадаа, эдэ хоёр ехэ шүтөөнүүд – Зандан Жуу болон Түбэд атлас үнгэрһэн зуун жэлэй гушаад онуудай хамалганда хайрагдаагүй, Буряадай сэнэгтэй сэхээтэнэй һэшхэл оролдолгоор абарагдаһан: Атласынь Асагадай дасанһаа, Зандан Жуу Эгэтын дасанһаа асарагдажа, Одигитриин һүмэ соо хадагаламжада оруулагдаһан бэлэй.

Атласые Түбэд оронһоо асаралсаһан Һөөнын Шиираб ламбагайн нэрэ дурдагдадаг. Зандан Жууе асаралсаһан Гомбо-Доржо Эрдэниин ламын нэрэ – зоной сэдьхэлдэ. Эдэ шүтөөнүүдэй Буряад орондо морилон буулга Агваан Доржиев хамбаһаа эхитэй гээд түүхэшэд баталдаг.

Түүхын музейн хаамал таһагта эдэ шүтөөнүүдые тэрэ зандань үлөөхын тула үрэ зүрхөөрөө оролдоһон Жалсан Жапович Жабоной нэрэ мүн лэ одон шэнги яларжа байха ёһотой гээд һануулая. Зандан Жууе шэл гунгарбаа соо һуулгажа, жэл бүри майн 18-да Музейнүүдэй уласхоорондын үдэртэй зохилдуулан, үнэн һүзэгшэ, танил тала зондоо адис абхуулдаг байһан. Энэ талаар Буряадай бэлигтэй сэтгүүлшэд, уран зохёолшод Д.Ж.Жугдуровагай, Ц.Ц. Дондогойн, Ц.Н. Номтоевой, С.С. Цырендоржиевай дурсалганууд бии. Илангаяа Цокто Номтоевич Зандан Жууе Эгэтэһээ асархадань түхеэрэлсэһэн, Сергей Сультимович һөөргөө Эгэтэдэнь 1991 ондо залархадань абаашалсаһан намтартай.

Аяар 60 шахуу жэлдэ музейн хаамал жасада байһан хадань Музейнүүдэй уласхоорондын үдэртэй дашарамдуулан, Зандан Жууда зорюулһан нээмэл үдэрнүүдые түүхын музейдэ соносхожо, домог түүхэтэйнь залуу һүрэгые танилсуулбал, зохисотой бэлэй гээд һанагдана.

Бүхыдөө юртэмсэ дэлхэйдэ Зандан Жуу бурханай 3 дүрэ бии юм ха. Нэгэдэхинь, Баруун Жууда оршодог, хоёрдохинь домогто далай соо, ганса гэгээшүүл тэндэ хүрэхэ аргатай гэдэг. Манай Зандан Жуу – гурбадахинь. Хитадай, Монголой, Түбэдэй, Энэдхэгэй, Буряадай дээдэ гарай урашуулай Зандан Жууе дабтан хэхэ гэхэдэнь, бүтэжэ үгөөгүй гэлсэдэг. Энэнь тэнгэриһээ удхатайень гэршэлнэ бшуу.

Шэрээтын хөөрөөнһөө

...Иимэ дабтагдашагүй, сасуулшагүй шүтөөниие хоймортоо мандуулһан Эгэтэмнай ямар ехэ заяатай гээшэб. Хабарайхяар зэнхыһэн сэл хүхэ тэнгэри жэлэй дулаан сагай эрьежэ ерэһэндэ урмашанги мэтэ, Наран-Элшэеэ Эгэтын хойморто түр зуурашье тогтоохые һэдэһэндэл. “Заяагаараа заларһан Зандан Жууһаа адис абыш” – гэһэндли гү?

Амгалан Дашицыренов шэрээтэ

…Эгэтын дасантай холбоотой асуудалаар һонирхон, дасанай шэрээтэ лама Амгалан Дармабазарович ДАШИЦЫРЕНОВТЭЙ хөөрэлдэбэбди. Арбан юһэн жэлэй туршада энэ тушаалые хүшэлэн даажа ябаһан Амгалан шэрээтын гол габьяань гэхэдэ, дэлхэйн зэндэмэни шүтөөн Зандан Жуудаа шулуун бүхэ ордон барюулжа, найдамтай нам һууритай болгоһон бшуу.

- Амгалан шэрээтэ, ажал ябуулгаяа яагаад эхилээ һэмта?

- Ивалгын дасанда һураад, Эгэтынгээ дасанда ерээ һэм. Хуушанай ламанартай яһала харилсаһан, зүбшэл заабаридань хүртэһэмби. 2000 онһоо шэрээтээр хүдэлнэб.

Дэлхэйн удха шанартай шүтөөнтэй хадаа юм гү, Яруунымнай зон, һүзэгшэд анхан сагһаа Зандан Жуудаа угаа һэшхэл энэрилтэй, үе, уг дамжан һанаагаа зобожо байдаг. Модон байра соо байлгахань аймшагтай, хайлажа болохо гээд хамба-лама Дамба Аюшеев түрүүтэй суглаа зарлажа, шэнэ ордон бариха тухай шиидхэбэри абтаһан юм. Хамба эхин дээрэнь ехээр туһалаа, таһалжа байжа, яһала мүнгэ һомолоо. 2002 ондо Буряад драмын театр соо марафон болоо һэн.

- Олзын хэрэг эрхилэгшэд хажуу тээ байгаагүй ааб даа.

- Иимэ мэдээсэл дуулаад, Баунтын аймагһаа гарбалтай, эвенкнүүдэй “Дылыча” эмхиин толгойлогшо Андрей Михайлович Туракин өөрөө хүрэжэ ерэһэн юм. Һүзэглэжэ ерээ, удаан мүргөө. Тиин хирпиисэ, түмэр хэрэгсэлнүүдые, цемент, хушалтын хабтагайнуудые шэрэһэн ашаанай машинанууд хойно хойноһоо һубаряа бэлэй. Энэ хүнэй хуби-нюураар Зандан Жуу өөрөө өөртөө ордоноо бүтээлсээ ха гэжэ һанахаар.

Би өөрөө зоной шарай шарайшалжа, гуйжа ябаагүйб. Шүтөөнэй өөрынь нюуса хүсэн ехэ гэжэ бододогби. “Коммерсант” фирмынударидагша Галина ВладимировнаДоржиева шала дэбдихэ мрамор,евро-сонхонуудые абажа үгөө. Яруунын СПТУ-гай директор ЭдуардГалсандоржиев КамАЗ-уудаараашоройень зөөгөө. Дабаан-Горхонойшулуун нүүрһэнэй уурхай (толгойлогшонь Галсан ЦырендоржиевичЖалсанов), Яруунын ЖКХ-гай даргаБаир Найданович Найданов, РЭС-эйдарга Жамбалдоржи Бабуевич Дабаев, аймагай экономикын талаар толгойлогшын орлогшо Жаргал Евгеньевич Эрдынеев, аймагай Рабкооп(харюусалгата тушаалтан ЛюдмилаДенисовна Кузнецова), “Метрополь”бүридэлэй түлөөлэгшэ Михаил Викторович Слипенчук – эдэ албан тушаалтад саглашагүй буянгай хэрэгүйлэдэһэн байна.

- Яруунын зон онсо эдэбхитэйгээ һэнта...

- Үнэхөөрөөшье тиимэ. Зүбшэлзаабаряар, маани мэгзэмээр, ажалхамһабаряар туһалһан зон захагүйолон. Анханһаа Мүнхэ лама, Гомболама, Рыгзен Эрдынеевич гэхэһэээхилээд, Цырен Эрдынеевич Доржиев, Тогдог таабай, Дамби-НимаБазарович Дымбрылов, Борбоошхын Мүнхэ, Окулина Олзоевна гээдолон даа, зай захагүй. Аймагтамнайанханһаа тусхай гурим заншанхай. Тосхон бүхэн ямар нэгэн хурал даажа абадаг. Жэшээлбэл, Зула хурал – Тэлэмбэ, Дончод хурал – Улхасаа, Майдар хурал - Мужыха, Һаба Дүйсэнэй хурал – Целинный, Ганжуур хурал – Эгэтэ гэхэһээ эхилээд, хуу өөһэд өөһэдын болзортой. Шэнын 1-һээ 15 болотор хуралнуудые мүн лэ хуу хубаажа абана. Арбаад лама санаартан үдэр бүриингөө ажал жэншэдгүй ябуулна. Булта журамтай, гуримтай.

- Ажахын ажал ябуулгада сагхэрэгтэй ааб даа...

- 300 хони баринабди, тогоошондо, кочегарта, хонишодто, кассирта, бухгалтерта, түлеэшэдтэ - бултандань салин түлэгдэнэ. Үбһэеэ,түлеэгээ абаха, хониной нооһо хайшалуулха гэхэһээ эхилээд, өөһэдынарга бэдэрнэбди. Мүнөө дасанайнгааболон верандын хушалта шэнэлхэ һанаатайбди. Зандан Жуумнайтемпературна нэгэ гурим соо байха ёһотой ха юм. Ород Уласай үнэтэхүшөө гэжэ мэдэрэгдэнхэй, үе-үеболоод лэ, дээрэһээ шалгалта ерэжэбайдаг.

- Зандан Жууда хүрэхэ дуратайшуул олон гээ һэмди. Теэдхаргыһаа хажуушаа тула ябаганаяншадта тулгардуухан. Энээнииегуримшуулжа болодоггүй юм гү?

- Мужыха руу микроавтобусүдэшын 5 сагта ошодог. Тэндэхүрөөд, дасан хүргэгты гээ һаа, абаашаха. Зочид буудалтайбди. Үбэлыньхүдэлдэггүй. Харин май һараһааэхилээд, октябрь хүрэтэр һүзэгшэдхонолгондоо ерэжэ болоно. Өөрынстоловотойбди. Мүнгөө түлөөд эдеэлхээр ааб даа.

- Амгалан шэрээтэ, һайн мэдээсэл хэлэжэ үгэбэт. Зандан Жуутайуулзаха аза заяан олондо нээгдэбэгэе. Ажал ябуулгадатнай амжалтахүсэе.

...Бэлигүүн нюдэеэ дээшэнь хаймадажа, баруун мотороороо бүгэдыехамгаалга дороо абажа, зүүн гар мотороороо зондоо зол заяа үршөөжэбайһан нюуса шэдитэй Зандан Жуудаа мүргэмэй!

Ярууна аймаг

Галина БАЗАРЖАПОВА-ДАШЕЕВА

Теги: Зандан Жуу шүтөөн Буряад Уласай Ярууна аймаг



17:34

​Скульптор за баранкой: улан-удэнец днём создаёт изящные скульптуры, а ночью подрабатывает таксистом 

16:10

​«Эх, вспомню молодость!»: медиа-персоны Бурятии провели прошлые выходные с лопатами в руках 

16:00

​Һойрой наадан 

15:15

​Главным праздником моего детства был Сурхарбан 

14:54

​Далайн амитадтай танилсагты 

14:31

​«Якутский Сурхарбан»: 180 тысяч участников и гостей 

14:18

​Яруунын багшанар яһала оролдоно 

13:47

​Посевная без опоздания: в Бурятии началась весенняя страда 

13:12

​Общественники обсудили ход реализации нацпроекта «Жильё и городская среда» в Бурятии 

11:39

​Территория спорта: к 2024 году 55% населения Бурятии активно займутся физкультурой 

11:17

​Капремонт Гусиноозёрской детской школе искусств в Бурятии проведут капремонт за 4,1 млн рублей 

10:43

​Врачи Кяхтинской ЦРБ в Бурятии «сидят друг на друге» 

10:21

​«Добро пожаловать в Бурятию!»: в Сеуле состоялся бизнес-форум с участием делегации республики 

08:45

Зурхай на 24 мая, 21 лунный день 

08:25

Прохладная и ветреная погода сохраняется на территории Бурятии сегодня, 24 мая 

Наши издания