Главная / Новости /Авторская колонка Баира Ширапова / ​Бүхэ барилдаанай юртэмсэнүүд

​Бүхэ барилдаанай юртэмсэнүүд

08-05-2019

2006 ондо Буряад орондо үнгэрһэн “Алтаргана” нааданһаа эхилээд, мүнөө болотор барилдаанай торгон хибэс дээ­рээ солоо дуудуулжа ябаа буряад баатар хүбүүдэй илалта­нуудые анхаран ябанабди. Аяар арбан гурбан жэлэй урда мүнөөнэйхидэл дасан хиидүүдэй нааданууд элбэгжээгүй бай­гаа, Хамба лама Дамба Аюшеевэймнай гар ба дошхон зан ба­рилдаанай юртэмсэ руу һаял хүрэжэ ябаа. Гэбэшье хүдөөгэй найрнуудаар үргэн үбсүүтэ баатар хүбүүдэймнай джинсэ үмдөөр гаража барилдадаг ушарнууд үсөөржэ байгаа. Манай олон тоото шанга хүбүүд тэрэ “Алтаргана” нааданай хибэс дэ­эрэ ялас гэмэ илалтануудаараа, нулимса дуһаама нюрга шо­ройдолгонуудаараа олоной дура татаал һэн.

Баруун, зүүн гарайн­гаа бүхэриг хур­гануудай үзүүртэ арһан шэхэ мушхажа адхаха шадалаа һорижо ябагша Цыбиг Максаров гү, али нюдэ сабшаха зуура барга­жан булган мэтэ хүлдэ шургаг­ша Михаил Дамбиев, бар хүсэн ба Сэлэнгэ талын һалхинай шуран хоёрые хабсаруулан номгоруулһан Зоригто Цы­рендондопов гү, али олон жэл­дэ Хэжэнгын талаһаа хүндэ шэгнүүртэ бүхын түрөөгүйе дүүрэн хангаһан барилдаа­ша Володя Дамдинов… Эдэ ба бусад олон һайхан бүхэшүүл мүнөө болотор солоо дуудуулхань соло дуудуулжа, хурдан хүлтэ эмнигүүдые һургахань уяашанай һайхан хуби заяа эдлэжэ, адууһа мал үдхэжэ, үхи хүүгэдые һорижо ябанад.

Бүхын дээрэ бүхэ байдаг

Харин тэрэ һайхан ба­рилдаан соогуур олон юумэ мэдэхэгүй, буруугай бэлшээриһээ холо алхаагүй зо­ной шэхэндэ “бүхын дээрэ бүхэ байдаг даа” г.м. енгүүтэйхэн үгэнүүд дуулдажа, энэ үргэн үбсүүтэнииемнай хэн илаха гээшэб гэжэ гайхуулаа агша һэн. Агын талаһаа ерэһэн ахатану­уд: ”Зуун жэлнүүдэй уулзуу­рай сэмүүн сагаар урагшалһан уладаймнай үри һадаһад Мон­голой Дорнод, Булган, Хэн­тэйгээр үнэржэжэ, Халхын хүбшын хара баабгайнуудаар тулалдаха шадалтай болон­хой ябана”, - гэлсэнхэй һэн. Ха­рин тиихэдэ мүнөөнэйхидэл сүлжээн, утаһан г.м. хомо­рой байжа, хөөһэ бурьяма ябаган хөөрөөнһөө сааша һонирхолнай хүгжөөгүй даа.

Шэхээрээ дуулаһанһаа нюдөөрөө хараһаниинь...

Саг түргэн. Оройдоол хоёр жэлэй болзорой үнгэрөөд бай­хада, Эрхүүгэй “Алтарганада” Дорнодой түлөөлэгшэ, нагаса­та талаараа Ага найман эсэгын үри һадаһан Дондогой Цогзол­доржын уран барилдаа үзэжэ, үнэхөөр элинсэгэймнай хэ­лэндэ туугдажа, түмэн жэлдэ бөөмэйлэн ерэһэн “бүхын дээрэ бүхэ бии” гэһэн сэсэн мэр­гэн үгэ баталаабди. 2006 оной Монголой Ехэ нааданда “ула­сай нашан” солодо хүртэһэн Цогзолдоржо бүхэмнай Эрхүү дээрэ манай хүбүүдые шада­мараар оройлоо даа. Сажан тухай үндэр бэетэй, балсан булшангаар хүлеэтэй мэтэ бэе­тэй, бүдүүн гуятай ба шэнэһэн бахананууд мэтэ хүдэр хүлтэй энэ барилдаашан нашанай сасагтай жанжан малгайтай, зодог шуудагтай ногоон хи­бэсэй эрмэгтэ харагдахадаа, олоной анхарал татаа һэн. Бу­ряадай шүүгшэдэй хэдышье шадамараар жээрэбэй шэдиие тааруулаа һаань, нэгэтэшье сухарингүй, Агын, Баргажа­най, Захааминай, Хэжэнгын, Эрхүүгэй мэхэтэй, хүсэтэй, уран ба уран бэшэшье барилдаатай тарган, туранхай хүбүүдыемнай дээрэ дээрэнь ябталаад гаража ошоо бэлэй. Эсэхэ гээшые мэдэхэгүй, иимэ һайхан барилдаатай хүбүүе яажа торгодог гээшэб гэһэн бо­дол толгоймни оёорто бүхөөр хадуугдан һуугаа һэн. Бүхэ ба­рилдаанай юртэмсэнүүд түби түбидөө һайханаар, өөрсэ ма­ягтайгаар хүгжэнэ даа.

Он жэлнүүдэй ошоһон хойно

Энэ һайхан бүхэтэеэ 11 жэлэй удаа Улаан-Баатарай түб талмай шадар оршодог шэнын түхэл янзатай һайхан “Хөвсгөл” буудалда урда до­лоон хоногто золгохо талаан­тай байгаабди. Носолдохоёо болиһоншье һаа, бэеэ һула табяагүй, халта маряажаа­шье һаа, тамирша тэнхээгээ алдаагүй Цогзолдоржо на­шан олон һонин юумэ ман­да хөөрөө. Ерэхэ жэлэй “Алтарганада” Дорнодой залуу һүрэг асархаар найдуулна, өөрөө барилдахагүй байхаб даа гэнэ. “Табинай хорёодо орошоод, халтагар туранхай хүлтэй гаража, хүнэй энеэ­дэн болохо дурамгүй, - гэжэ миһэрээд, - Дорнодтомнай уласай солотой Доржын Анар гэжэ залуу бүхэ түрөө”, - гэжэ омогорхон нэмэбэ. Монгол дасгалжуулагшад ехэ оло­ороо Үбэр Монгол гаража ажаллана гэжэ хөөрэбэ. “Ан­хан монгол бүхэшүүл ябууд мүнгэ сохёод, барга монгол­шуудые ба манжанарые муш­хаад ерэгшэ һэн. Мүнөө тиимэ юумэн дүүрэжэ байна. Жэлэй дүрбэн сагта залуу бүхэшүүл бэеэ һорино. Эдеэ хоол, байра һайтай, гүрэн түрын тэдхэм­жэ эрхим - саг хубилаа. Харин Ородой буряадууд бүхэ барил­даагаа юундэ ехэ хүгжөөнэгүй гээшэб, - гэжэ шанална, - үншэн хэнзэ, ядуу яяр мэтэ хүл нюсэгөөр, янза бүриин түриитэй шоорто үмдэнхэй, харахада үзэмжэгүйхэнүүдээр гаража ерэнэ. Урданай саг­та халхашье, буряадшье бүхэшүүл гутал хубсаһанай хоморто хүл нюсэгөөр гү, али уриһаар абажа үмдэжэ но­солдодог һааб даа, теэд саг һайжараа, нэгэ гуримда гү, али зэмсэг хубсаһанда ерэ­хээр болообди. Үе мүсэдөө тааруулжа оёһон зодог шуу­даг үмдэжэ барилдахада, ехэ хэсүү юумэниинь үгыл даа”, - гэжэ тобшолоо. Арсаха үгэ манда олдоогүй.

Улаан-Үдэ - Улаан-Баатар - Улаан-Үдэ

Tsogzoldorj Dondog facebook нюурһаа гэрэл зураг

Баяр ШИРАПОВ​

Теги: бүхэ барилдаан



17:31

Разгневанный горожанин: на что жаловались жители Верхнеудинска сто лет назад 

17:10

​Шэди гэжэ бии гү, алтан дэлхэйдэ? 

16:45

​Буряад уласта Д.Аюшеевэй нэрэмжэтэ хүгжэмэй-гуманитарна лицейн байшан задалагдахань 

16:24

Окрылённый небом: сага о лётчике из тункинского поднебесья Бурятии 

16:04

​Буряад Уласай Толгойлогшо: «Үбэлэй хаһада бэлэдхэл хадаа тон шухала асуудал» 

15:32

​«Байгал» театр харагшадтаяа viber-аар харилсажа эхилбэ 

15:21

​Ветераны-«афганцы» из разных городов России встретились в Бурятии 

14:54

​Перевозками в районы Бурятии занимаются более 40 организаций и ИП 

14:33

​Уникальная этнодеревня на Сахалине: пример использования «дальневосточного гектара» 

13:39

Буряад Уласай аймагуудаар хэдэн шэнэ номой сангууд һаядаа үүдэеэ сэлихэнь 

13:33

​Жэлэй дүүрэтэр Улаан-Үдэдэ 7 мянга хүн сэбэр уһаар хангагдаха 

13:13

​Стереотипы о Дальнем Востоке обсудили на «Территории смыслов» в Подмосковье 

12:52

Буряад Уласай Загустайн дасанай Согшон дуган рамнайлагдана 

11:42

Улан-удэнцы отпраздновали День российского флага  

11:37

​Сколько стоит подготовка к школе в Бурятии? 

11:26

Автовладельцы в каких городах чаще всего разбивают машины в ДТП полностью? 

11:20

Долг россиян по ипотечным кредитам перешагнул отметку 7 трлн рублей 

11:12

В Улан-Удэ для утилизации изъяли опасную находку 

11:00

Игры детей с огнем привели к пожару в Бурятии 

10:54

Школьник из Бурятии участвует в Чемпионате мира Worldskills Kazan 2019 

10:48

19 работников Улан-Удэнского авиационного завода стали отличниками качества 

10:44

​Улас тогтоолгын уг унги 

10:28

Книжные памятники Бурятии станут доступными в цифровом формате 

10:23

Пять модельных библиотек Бурятии отремонтируют на 35 млн рублей 

10:12

Верховный суд РФ признал законным решение о виновности лиц, осужденных за убийство Юрия Власко 

10:07

​Бурятские фермеры выходят на международный уровень 

10:04

Мать троих детей из Бурятии провернула незаконную сделку за счет маткапитала 

09:53

​Баабайнгаа бэлиг халан абаа 

09:46

Глава Бурятии: Наша задача, чтобы местное предприятие работало стабильно  

09:27

​Какие изменения ждут детей и их родителей в Бурятии в новом учебном году? 

08:40

​Зурхай на 23 августа, 23 лунный день 

08:25

Местами кратковременные дожди, днём +30 ожидаются в Бурятии сегодня, 23 августа 

Наши издания