Главная / Новости /Общество / ​Далайн амитадтай танилсагты

​Далайн амитадтай танилсагты

24-05-2019

Осьминог – наймалжа, акула – далайн шоно, дельфин – далайн гахай, ящерица – гүрбэл...

Сагаалган соогуур буряад, хуушан мон­гол, англи хэлэнүүд дээрэ “Амитан” гэһэн үнгэтэ карточкануудай суглуулбари га­раа бэлэй. Харин һаяхана загаһад, далайн ба уһанай амитад тухай “Далайн одон” гэһэн хоёр­дохи хэсэгынь нара хараба. Зохёон бүтээгшэнь - гурбан багахан хүүгэдэй залуу эжы Эржэн Лыксыкова.

Энэ удаа 34 амитанай үнгэтэ зурагтай карточ­канууд дурадхагдана. Карточка бүхэнэй ара талада амитан тухай тобшо тайлбари, богонихон шүлэг, таабари, оньһон гү, али жороо үгэ оруулагданхай. Жэшээнь, иимэ энеэдэтэй жороо үгэ абаһаар һонирхол татана:

Бахын бахархахада,

Бахалзуурынь балбайна.

Бахын бахардахада,

Бамбалзуурынь бамбайна.

Шүлэгүүд ба жороо үгэнүүдэйнь автор - Бу­ряадай Үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернадай багша Дулма Шойнжонова. Буряад хэлэ шуда­лалгада туһалха зорилготой энэ түсэлдэ шэнэ хүнүүдэй оролсожо байһаниинь ехэ һайн гээшэл даа. Мүн тиихэдэ Буряад Уласай Толгойлогшын ба Засагай газарай Захиргаанай Яһатанууд хоорон­дын харилсаануудай ба эрхэтэдэй үүсхэлнүүдые хүгжөөлгын хорооной грантаар дэмжэгдээ. Үшөө ямар амжалтанууд туйлагдааб гэжэ карточкануу­дай зохёон бүтээгшэдэ хандаабди.

- Эржэн, хоёрдохи суглуулбаритнай хэр һайнаар ябанаб?

- Хэрбээ 3000 шэрхэгтэй түрүүшын хэсэгэй хуу таранхай һаань, хоёрдохимнай муушагаар ябана. Буряадууд далайн амитадаар, загаһаар һонирхоод орхиногүй гэжэ адаглааб. “Бамбарууша” гэһэн бренд доро бүхыдөө 9 хэсэг тоологдоно: амитад, далайн одон, шубууд, ургамал, тоо, байгаали, гэр бараан, эдеэ хоол, ажал мэргэжэл. Асуулта хэхэдэ, хүнүүд “Гэр бараан” сэдэбээр һонирхоно.

- Сэсэрлигүүд, һургуулинууд олоор абанагүй гү?

- Үгы. Ехэнхииень танил талаараа наймаал­наб. Гэрһээ дуратайдаа гаража шадахагүй намда сүлжээ холбоон, илангаяа вайбер ехэ туһатай бай­на. Һургуулинууд сооһоо 29-дэхи Буряад гимнази, Улаан-Үдэ хотын 52-дохи сэсэрлиг олоор абаа.

- Карточкануудыетнай хэрэглэдэг зон ямар һанамжануудтайб?

- Эрхүүгэй Баяндайн багша эхин ангиин үхибүүд ород буряадтаяа буляалдажа байжа ехэ дуратайгаар наадана гэнэ. Гадна 5-дахи ангиин һурагшадта үльгэрнүүдые уншахадаа, үзүүлжэ һургаха хэрэгсэл шэнгеэр хэрэглэнэ. Би өөрөө Ивалгын дасанда “Эхэ хэлэн – манай баялиг” конкурсын үедэ үхибүүдтэ наадуулаад туршааб. Гу­синоозёрскын командын нэгэ ород хүбүүн хэдэн дахин һонирхожо наадаад, амитадай нэрэнүүдые бултыень шахуу сээжэлдэжэрхёо.

- Ажалтнай олзотой гү?

- Мүнгэ хэхын тула ехэ сурталшалга, пиар хэ­рэгтэй. Би эндэ-тэндэ ябахадаа, хүнүүдтэ буряад хэлэ шудалха шалтагаан, ямар нэгэн түлхисэ гэжэ үгы, мүн мэдээсэлэй талаар дэмжэлгэ дуталдана гэжэ ойлгооб. Юуб гэбэл, олонхинь карточканууд тухай дуулаашьегүй байна. Жэшээнь, һая “Шулэн­До” миин эдеэлхэеэ ороһон аад, ээлжээндэ танил­таяа уулзажа, карточкануудаа дурадхааб. Тиин хойномнай зогсоһон басагад ехэ һонирхоо. Тии­гэжэ үдын хоол бариха зуурандаа 6 суглуулбари худалдажархёоб. Зүгөөр намда иигээд наймаалжа ябаха сүлөө саг үгы, хаанаашье хүрэнэгүйб.

- Буряад хэлэнэй багшанарай эблэлдэ хан­даа һаа яахаб?

- Хари, һанаатайлби. Буряад һургуулинуудта предмедүүд хоорондын холбоон гээд “Окружающий мир” хэшээлдэ эдэ карточкануудые хэрэглэхээр гэжэ һанагдана. Методическа пособи зохёогоошье һаа болохо һэн. Дулма База­ровнатай хөөрэлдэхэдэмни, “Бамбарууша” гээд хүдэлөө, конкурс эмхидхэхээр гэнэ. Тиихэдэ бу­ряад хэлэ хүгжөөлгын түбэй хүтэлбэрилэгшэ Баяр Балдановай буряад хэлэндэ хабаатай эл­дэб янзын түсэлнүүдые бэелүүлдэг зониие нэгэдүүлхэ гэһэн һанамжые һайшаагааб. Бидэ бэе бэеэ танихашьегүй байнабди. Бултадаа хүсэеэ элсүүлбэл, ехые бүтээхэ һэмди. Жэшээнь, буря­ад хэлэн дээрэ энциклопеди гаргахада яанаб? Түсэбүүд олон лэ даа.

- Эржэн, тандаа амжалта хүсэнэбди.

Дыжид МАРХАДАЕВАГАЙ гэрэл зураг

Дыжид МАРХАДАЕВА

Теги: Буряад Улас амитад



17:14

​Абынгаа буусада бусаад... 

17:13

В Бурятии ведутся работы по созданию Дома научной коллаборации (ДНК)  

16:55

Француженка в Бурятии 

16:35

Сберечь родную речь: как молодой удан-удэнец заботится о народных традициях 

16:19

​Лариса САНЖИЕВА: «Хүгжэмэй зохёолшодто анхарал хэрэгтэй» 

15:53

Делегация из Бурятии посетила молодежный предпринимательский форум 

15:46

Эпоха перемен: из-за чего буряты покидали родину? 

15:25

Станет ли рабочая неделя для жителей Бурятии четырёхдневной? 

15:21

​«Хүндэ туһалхые хүсэнэб» 

15:03

Виталий Лыгденов: «Работаю с людьми и для людей» 

14:58

Амин шухала асуудал бэшэ гэжэ гү? 

14:38

Народный Хурал Бурятии утвердил повестку очередной сессии 

14:25

Восстановлением леса занимаются бурятские студенты-лесники 

14:22

Джарун Хашарой субаргын 100 жэлэй ойдо зорюулагдаһан номтой танилсалга Улаан-Үдэдэ эмхидхэгдэхэ 

14:19

В Улан-Удэ восстановят тротуар на перекрестке улиц Бабушкина и Трубачеева 

14:11

В Бурятии прошёл слёт молодых педагогов 

14:10

Известный российский актер Евгений Миронов посмотрел бурятский спектакль «Ричард III» 

13:54

​Буряад уласта нүүдэл хоёр кванториум байгуулагдаха 

13:38

Юные журналисты Бурятии примут участие в Международном медиафоруме 

13:22

​Буряад Уласта «Байгалай сэбэр эрье» гэһэн экологиин марафон үнгэргэгдэхэ 

13:17

В Бурятию приехала делегация Среднегобийского аймака Монголии 

13:13

В Улан-Удэ презентуют книгу к 100-летию самой большой буддийской ступы Джарун Хашор 

12:02

В Улан-Удэ дешевеют овощи и дорожает хлеб 

11:52

Денберел Ооржак может стать участником «Детского Евровидения-2019» 

11:47

Оперная звезда Юлия Маточкина о Бурятии и фестивале оперы: «Такое остается надолго в памяти и в душе» 

11:42

Многодетным семьям Бурятии помогут оплатить ипотеку 

11:30

МЧС усиливает профилактическую работу в жилом секторе Бурятии 

11:30

Театр «Байкал» исполнит любимые и известные бурятские песни 

11:26

Лжецелительницу из Бурятии приговорили к четырем годам лишения свободы 

11:19

Бурятского предпринимателя оштрафовали за угрозу вреда здоровью граждан 

11:17

​ТАШХАНЭЙН ДУУНУУД 

11:11

В Народном Хурале рассмотрят законопроект о содержании и защите животных на территории Бурятии 

11:10

Акция «Чудесный портфель» прошла в районе Бурятии 

10:56

Общественники проверили ход реконструкции участка автодороги Улан-Удэ-Турунтаево-Курумкан-Новый Уоян 

10:47

Дээдэ гарай эмшэн 

10:38

Бурятский педагогический колледж отмечает свой 95-летний юбилей  

10:25

Бурятия выиграла более 300 млн рублей по проекту «Успех каждого ребенка» 

10:03

В Бурятии стартуют авиарейсы до Ольхона 

09:55

Расписание поезда Улан-Удэ-Таловка изменится 

09:43

​«ШИ» 

09:30

Дети из Бурятии вернулись со Всероссийского съезда школьных лесничеств 

09:24

Бурятские школьники высадили голубые ели 

09:14

Презентация монографии «От Ветки до Забайкалья: очерки истории и родословные семейских» пройдёт в Бурятии 

09:08

Домогто элинсэгүүдээ дурдажа... 

08:45

Зурхай ​на 20 сентября, 21 лунный день 

08:30

​Местами небольшие осадки, днём до +22 ожидаются в Бурятии сегодня, 20 сентября 

Наши издания