Главная / Новости /Экономика / Нооһоной үйлэдбэриие "нойрһоонь" һэргээбэ

Нооһоной үйлэдбэриие "нойрһоонь" һэргээбэ

07-06-2019

Ага тойрогто “Руно” гэһэн ажахы үйлэдбэриеэ үргэдхэжэ, шэрүүн нооһо болбосоруулжа эхилэнхэй. Тиигэжэ тэрэниие нарин нооһонһоо дутуугүй шанартай болгоно.

Эхин харгы

2008 ондо Үбэр Байгалай хизаарта нооһо сэбэрлэн угаадаг ори ганса үмсын фабрика байгуулагдаа бэлэй. Гүрэнэй, засаг захиргаанай дэмжэлгэгүйгөөр үндэр хүгжэлтэ абахагүй байһаниинь ойлгосотой. Тиигэжэ Агын аймагай, мүн тойрогой захиргаан хамһалсажа, шэнэ үйлэдбэриие хүл дээрэнь гаргалсаа гэлтэй. Ажалша бэрхэ, ухаан һүбэлгэн үмсын хэрэг эрхилэгшэ Бадмажаб Батоев ажаябуулгынгаа жолоо шангаар барижа шадаа. Ухаатайгаар үйлэдбэриеэ хүгжөөжэ, мүнөө үедэ Ород гүрэнэй нооһоной үйлэдбэриин үсөөн ажахынуудай нэгэн болонхой гэбэл, алдуугүй. “Руно” ажахы жэл бүри үйлэдбэриеэ хүгжөөжэ, шэнэ оньһото түхеэрэлгэнүүдые худалдажа абана. Нэн түрүүн нооһо угаадаг хэрэгсэлтэй боложо, арад зонһоо меринос хониной нооһо худалдажа абаад, сэбэрлэн угаадаг һэн. Һүүлдэнь угаагдаһан нооһоёо жэгдэлдэг машина абаа. Урдань хүнжэл, шэрдэг бүтээхэдээ, нооһоёо гараараа дэбдидэг байгаа.Тиихэдэнь нооһониинь нэгэ жэгдээр табигдахагүй, зарим тээгээ бүдүүн, нүгөө тээгээ нимгэншье болошодог һэн. Харин мүнөө эндэ бүтээгдэһэн хүнжэл, шэрдэг болон бусад зүйлнүүдынь шанартай ушарһаа һайнаар наймаалагдана. Түрэ наадан болон элдэб һайндэрнүүдтэ бэлэг болгохоёо хүн зон абадаг. Өөрынгөө хэмжүүр үгэжэ, захилшье хэхэдэ болоно. Бадмажаб, Долгоржаб Батоевтоной эхилһэн хэрэгые мүнөө басаганиинь үргэлжэлүүлнэ. Тэрэнь Ага тосхоной түб дээрэ дэлгүүр нээнхэй юм.

Эмшэлхы шанартай

Урдандаа манай угсаатан хониной нооһо угаадаггүй, шабааһа, шоройһоонь сэбэрлээд лэ, зунгагтай шэгтэнь сохижо, шэрдэг хэдэг, нооһо ээрэжэ, оймһо, бээлэй, хубсаһа оёдог һааб даа. Зунгаг (жиропот) хадаа бэе махабадта тон туһатай, сэнтэй зүйл гээшэ. Зунгагаар анхилһан арһаар үлбэр хүниие орёожо аргалдаг байгаа. Тиимэһээ үндэр наһатай үбгэд хүгшэдтөө зорюута иимэ унтари зохёодог байһан. “Руно” ажахы тусхай түхеэрэлгэ худалдажа абаад, зунгаг болбосоруулжа, парфюмери, косметологидо хэрэглэхэ тон шухала зүйл бүтээхэ аргатай юм. Хонин ажахы хэзээдэшье манай арадай ажаһуудалай гол үндэһэн байһан ха юм даа. Агын үргэн талаар нариннооһото үүлтэрэй хонид таран бэлшэдэг һэн, мүнөөшье тиимэ. Мяханай үүлтэрэй, шэрүүн нооһотой хонид байгаашье һаа,үсөөн. Харин манай Буряад Уласай аймагуудаар эгээл элбэгээр энэ үүлтэр хүгжөөгдэнхэй. Гэхэ зуура, хониной нооһон хэрэглэгдэнэгүй - хаясаанай юм.

- Зэдэ аймагай Боргойдо болон Яруунын “Дружба” ажахыда нарин нооһото хонин олон һэн. Мүнөө Яруунада хэр хаб, мэдэнэгүйб. Бидэ Буряад ороноор ябажа, нооһо худалдажа абадагбди, - гэжэ Бадмажаб Батоев хөөрэнэ.

Хүгжэлтын алхамууд

Мүнөө үбэл “Руно” ажахы нооһо һамнадаг 20 түхеэрэлгэ Хитадһаа худалдажа асараад, хүдэлгэжэ эхилэнхэй. Хаясаанай байһан шэрүүн нооһо угааһанайнгаа һүүлээр аяар 9 дахин һамнана. Жэрыгээд табяатай түхеэрэлгэнүүдтэ нооһон ээлжээгээр һамнагдана. Боро, шэрүүн нооһон яба ябаһаар, зөөлэн боложол эхилнэ. Эгээл һүүлшын һамналга гараһанай удаа, тэрэ нооһониинь зөөлэн гэгшын хөөбэри болоно.

- Шэрүүн нооһон хадаа 50 хүрэтэр микрон хэмжүүрэй байдаг. Энэ 9 дахин һамнагдаад гарахадаа, 20 микрон болоно. Нарин нооһон 23 микрон байдаг. Нэгэ килограмм шэрүүн нооһонһоо 300 грамм иимэ хөөбэри гаража ерэнэ, - гэжэ Бадмажаб Базарсадаевич тайлбарилба. Нарин нооһоной нэгэ килограммынь 200 гаран түхэригтэ, харин шэрүүн нооһон оройдоол 20 солхооб болоно. Тиимэ үнэгүй байхадань, манай хонишод нооһоёо тон газаань ерээд, худалдажа абабалнь тушаагаад, үгы һаань, нобшо руу хаяна ха. Шэрүүн нооһон энэ һамналгын ашаар гурбан түхэлэй болоод гарана.

Хөөбэри тон үнэтэй, тэрэнь худалдажа абтаһан нооһоной бүхы гарза гаргаша олзотойгоор даана. 1-дэхи сортын нооһон ехээр үлэнэ - нобшо ноохой болоно. Тэрэниие дулаасуулгын элдэб хэрэгсэлнүүдтэ хэрэглэхээр. Мүн тэрээгээр һэеы, валенка сохихоор болоно. Манай Буряад Уласай “Наран” үйлэдбэри тэрэ нооһыень худалдажа абахаар ха.

Мэргэжэлтэд дуталдана

Зүблэлтэ сагай үедэ нооһо хайшалха, тушааха талаар хэмжээнүүд тон һайнаар табигдаһан байгаа. Нооһоной хайшалагдажа байхадань, мэргэжэлтэдэй хүтэлбэри доро юрын зон тэрэниие илгадаг һэн. Нооһоной шанар илгажа элирүүлхын тулада һуралсал гарадаг байгаа. Мүнөө иимэ юумэн холо ойрошье үгы. Бадмажаб Батоевой хэлэһээр, энэ тон хоморой мэргэжэлтэн гээшэ. Урдань классировщигоор ажаллаһан наһатайшуулые урижа, залуу мэргэжэлтэдые һургахаһаа бэшэ, ондоо арга үгы. Гэхэ зуура, тиимэ дүршэлтэй мэргэжэлтэдшье мүнөө сагта үгы болонхой. Улаан-Үдын технологическа ехэ һургуулида арһанай технолог мэргэжэлтэдые бэлдэдэг, харин нооһоной шэглэлэйхиие хэншье һурганагүй. Анхан Эрхүүдэ нооһо-арһанай мэргэжэлтэдые бэлдэдэг аад, мүнөө болинхой. Тохёолдоод байһан иимэ сагта һайн ажалшад дуталдана. Түрүүн эхилхэдээ, Хитадһаа мэргэжэлтэдые асаржа, өөһэдынхидөө һургаһан байна.

Саашанхи түсэб

Согто-Хангил нютаг тоонтотой Бадмажаб Батоев түрэл нютагаа, буряад арадайнгаа заншалта байдал, ажал хэрэгүүдые һэргээлгэдэ ехэ анхаралаа табидаг. Нооһоной үйлэдбэри манай буряад-монгол угсаатан хэзээдэшье эрхилжэ ябаа. Ехэ томо хэмжээгээр бэшэшье һаа, тон үмсэдөө, түрэл гаралдаа, нютагаархидтаа улаан гараараа арһа шүрбэһэ элдэжэ, нооһо эдлэжэ, эд зөөри болгодог байгаа бшуу. Тиимэл хадаа хүн зомнай нооһоёо хаянгүй хэрэглэжэ, зөөри, олзошье болгожо байһай гэжэ тэрэ бодомжолно.


- Энэ шэрүүн нооһоной хөөбэриин үлэгдэл болохо 1-дэхи сортын нооһоор ямар һайн һэеы бүтээхээр гээшэб? Мүн манай угааһан нариншье нооһоор элдэб юумэ хэхээр. Хэншьеб даа, энэ ажал эрхилжэ эхилбэлнь, һайн бэлэй, - гэжэ Бадмажаб Базарсадаевич һанамжална. 

Үнгэрһэн декабрь һараһаа һамнагдажа гараһан саб-сагаахан хөөбэри нооһыень Ставрополиин үйлэдбэрилэгшэд худалдажа абаашаба. Мүн Хитадшье гүрэнэйхид иимэ нооһонһоо арсахагүй. Батоевой хэлэһээр, заншалта арадайнгаа хэрэглэхэ нооһо бултыень хари тээшэнь үгэжэ байха бэшэ, харин манай эндэхи зон элбэгээр хэрэглэхэл һааб даа.

Мүнөө Батоевтон саашадаа һэеы нэхэдэг түхеэрэлгэ худалдажа абаха хүсэлтэй. Нооһо һэеы болгоходоо, уһан соо хэжэ гү, али хуурай арга хэрэглэдэг. Хуурай аргаар олон гэгшын тодхоотой зүүгээр нооһо сохигдон, һэеы рулон боложо гаргагдаха аргатай. Эндэ һэеы хэжэ эхилбэл, саб-сагаан үнгэтэй байха ёһотой. Энэнь лэ тон сэнтэй гүб даа.

Авторай гэрэл зурагууд дээрэ: Бадмажаб, Долгоржаб Батоевтоной бүлэ, үйлэдбэри ябуулагдана

Цырегма САМПИЛОВА

Теги: Забайкальский край Агинский Бурятский округ Бадмажаб Батоев Долгоржаб Батоева



15:30

​Баир Цыренов Буряад Уласай Аха аймагта “Алас Дурнын тэдхэмжын” барилгануудые шалгаба 

14:44

​Бурятия примет женщин-боксёров из 75 стран 

14:24

​83% жителей Бурятии хотят платить за тепло круглый год равными долями 

14:06

Хальмаг Буряад уласууд мяханай үүлтэрэй мал суг хүгжөөхэ 

13:21

​Ородой Холбоото Уласай Юрэнхылэгшын дэргэдэхи зүблэлэй бүридэлдэ Буряадай Толгойлогшо ороо 

12:13

В Улан-Удэ потерявшую память женщину вернули родственникам 

12:04

Уровень воды в реке Джида в Бурятии вновь поднялся 

11:51

​Чем сейчас заняты кандидаты в мэры Улан-Удэ? 

11:32

​Зүгын балай һайндэр Буряадта эмхидхэгдээ 

11:18

​Буряад уласай Түнхэн аймагта сэрэгшэдтэ хүшөө бодхоогдохонь 

11:00

Буряад уласай Захаамин аймагта шэнэ үйлэдбэри нээгдэбэ 

10:54

​Цанид Хамба Агван Доржиевта зорюулагдаһан III нүүдэл үзэсхэлэн Хальмаг Уласта дэлгэгдэбэ 

10:38

На улан-удэнских дорогах идёт большой ремонт 

10:21

Буряад уласта үертэ абтагшадта - үнэн туһаламжа 

09:53

Жители Бурятии смогут повесить российский флаг на свои дома 

09:43

В Бурятии издали монографию к 80-летию Победы в боях на реке Халхин-Гол 

09:36

Ради выезда из Бурятии в Киргизию супруги выплатили долг в 823 тысячи рублей 

09:21

В Бурятии женщины с детьми до 3-х лет получают новые профессии 

09:12

В улан-удэнской школе №25 строится корпус на 250 учеников 

08:32

Алексей Цыденов: «Мы делаем акцент на бурятские дорожные и строительные компании» 

08:30

​Бурят-монгольский зурхай с 21 по 27 августа 

08:24

Зампред бурятского правительства осмотрел объекты «единой» дальневосточной субсидии в Окинском районе 

08:15

Глава Бурятии вошел в состав совета при президенте РФ по развитию местного самоуправления 

08:10

Местами небольшой дождь, днем до +25 ожидается в Бурятии сегодня, 21 августа 

Наши издания