Главная / Новости /Культура / ​Булган аймаг буряадуудые угтаа

​Булган аймаг буряадуудые угтаа

11-07-2019

Жэл бүхэндэ зу­най зулгы сагта үнгэргэгдэдэг “Ми­нии тоонто нютаг” гэһэн наадаяа Монголой буряа­дууд “Бага Алтаргана” гээд нэрлэдэг юм. Энэнь хадаа хоёр жэлдээ нэгэ дахин эмхидхэгдэдэг олон улсын “Алтаргана” нааданда бэл­дэлгэ гээшэ. Мүн тиихэдэ хилэ дабажа, “Алтаргана” хаража шадахагүй үндэр наһатай зондоо гэжэ зорюута зохёоһон юм.

Мүнөө жэл “Бага Ал­таргана” Булган аймагай Тэшиг сомондо болобо. Буряадһаа Захаамин айма­гай түлөөлэгшэд айлшаар буужа, хүршэ хүбөө һуужа байгаа аха дүүнэрэйнгээ баярые хубаалдажа, урил­даануудта эдэбхитэй хаба­адаба. Дорнод, Хэнтэй, Сэ­лэнгэ, Хүбсэгэл аймагуудһаа, Улаан-Баатар ниислэлһээ, Ага тойрогһоо, Улаан-Үдэ хотоһоо олон айлшад зори­жо ерээ.

Угтамжада Булган айма­гай, Тэшиг сомоной дарга­нар айлшадаа амаршалан мэндэшэлээд, арюун һайхан үреэлэй үгэнүүдые хэлэбэ. Улад зон ёохороо хатараа. Буряад-монгол арадтаа ал­дарта болоһон Цагаадайн Мүнхболод “Алтаргана” дуу дуулаа.

Сэлэнгэ аймагһаа уг гар­балтай үндэр наһатай Нина абгай Буднаа басагантаяа, Саин, Сарана зээнэртэеэ холые холо гэнгүй, Улаан-Баатарһаа зорижо ерээ юм. Саин буряадаар шүлэг уншана, дуу гүйсэдхэнэ, Нина абгай өөрөөшье гоё­ор дуулана. Улаан-Баатарай бүлэг хабаадагшад Бадмын Мүнхэжаргал, Гэрэлмаа, Ха­лиун, Гантулга, баруун хуа­сай омогой Цэвэлма абгай гэгшэд ехэ бэлэдхэлтэй ерээ. “Буряадаараа хөөрэлдэе” гэһэн урилдаанда тэдэ арһа яагаад элдэхэб гэжэ хару­улаа, хоорондоо хошон үгэ андалдан, угаа һонин хөөрөө дэлгээ. Тиин тэдэ түрүү һуури эзэлжэ, шагналда хүртөө һэн.

- Буряад арадайнгаа түүхэ, уралиг, соёл, ёһо зан­шал залуушуулдаа дамжу­улха гээшэ амин шухала асуудал болоод байна, - гэжэ “Бага Алтарганын” шүүгшэ Зийдэгма багша хэлээ һэн.

Эрдэм-шэнжэлгын ху­ралдаанда Эрдэнэт хотын Найдан, Буряадай Захаамин аймагай Валерий Цыбиков, Тэшигэй һургуулиин 11- дэхи ангиин һурагша От­гон-Эрдэнэ гэгшэд судлал тухайгаа элидхэл хээд, шаг­налда хүртэбэд. Отгон-Эрдэ­нэ буряадаараа тордиһогүй тоти бэрхээр элидхэл хээ. Тэшиг нютагайнгаа байга­али, ан гүрөөл, модо шулу­ун тухай хөөрөө. Буряадуу- дай ажабайдал, хубсаһан, эдеэн, суута хүнүүд тухай һонин шэнжэлгэ хэһэниинь һайшаалтай. Тэшиг сомондо эхирэд, булагад угайхид - За­хаамин нютагһаа гарбалтай буряадууд ажаһуудаг гэжэ мэдээсээ. Буха ноён баабай­да шүтэдэг, мүргэдэг улад зон гээшэбди гэжэ ойлгуу­лаа.

Мори урилдаа, бүхэ барилдаа, һур харбал­га болон һээр шаалгаар мүрысөөнүүдые, “Дангина”, буряад арадай дуунай бо­лон бусад урилдаануудые һонирхон хараабди. Наада­най үедэ залуу басагад бүхы зондо айраг, хүшөөһэн үрмэ, ааруул (айрһан), биһалиг (сыр) хүртүүлжэ байгаа һэн.

Улаалзай хүбдүүд омо­гой Улам Баир, Дашинима абгай, Чимитдоржо гэдэг хүнүүдтэй дүтөөр танилса­абди. Элинсэгүүдынь Ярууна нютагһаа зөөжэ гараһан юм.

Мэдээжэ ирагуу найраг­ша, монгол, буряад ба оро­доор шүлэг зохёодог, ор­шуулдаг Анна Банаеватай Интернет гэдэг хии юумээр танил болоод, “Бага Алтарга­нада” ганзага ниилээд, газар үзэжэ, наада хаража ябаабди.

- Энэ наада түрүүшынхиеэ хаража байнаб. Тэшиг нюта­гай зон хүндэмүүшэ буряад зан заншалаар бидэниие уг­тажа абаа. Олон хүнүүдээр танил болооб. Сагай эрхээр, үйлын үреэр хэдэн гүрэнэй дэбисхэр дээрэ таһаран ажаһуудаг буряадууд бэе бэеэ мэдэлсэжэ, нүхэсэжэ, айлшалалсажа байхадамнай, дэмбэрэлтэй һайхан даа, - гэжэ Анна Банаева һанамжаараа хубаалдаа.

Үдэшэ орой түүдэгэй на­аданда ошожо, Шэнэхээнһээ ерэһэн залуу эрдэмтэн Байгалмаа танилтаяа, Хан­гай нүхэртэйнь, Австриһаа бууһан эрдэмтэн Штефан­тэй, Зийдэгма багшатай, Анна Банаеватай, мүн үшөө олон шэнэ нүхэдтэеэ гар га­раа барилсан, түүдэг тойро­од, ёохор хатараабди.

Монгол ороной буряад уг­саатан үри бэедээ аба эжын­гээ захяа мэдүүлжэ, түрэл гаралаа дүхэриглүүлжэ, бэе бэедээ ябалсажа, буряад эсэ­гын үри һадаһад гээшэбди гэжэ омог отогоороо, нютаг нугаараа жэл бүхэндэ “хадын шулуунай халсартар, уулын шулуунай уяртар” наада зу­гаагаа, эрын гурбан наадаяа дэлгэдэг заншалтай юм. Энэ наада хараһандаа баяр баясхалантай, эршэ хүсэ оронхой, урма зориг бадаранхай ню­тагаа бусаа бэлэйбди!

Намжилма БАЛЬЖИНИМАЕВАГАЙ гэрэл зураг

Намжилма БАЛЬЖИНИМАЕВА

Теги: Буряад Улас Монгол Улас Бага Алтаргана



17:11

В Бурятии состоится Всероссийский день бега «Кросс нации» 

16:42

​Анханһаа дэлгэрһэн арадай нааданууд 

16:33

В Бурятии обсудили развитие дорожной сети 

16:18

​«Алдар Цыденжапов» аршалхал хилэеэ! 

16:03

В Бурятии стартует эко-марафон «Чистые берега Байкала» 

15:44

Министр строительства Бурятии провел собеседование с кандидатами на пост главы Баргузинского района 

15:31

​В библиотеке им. И. К. Калашникова Улан-Удэ подросткам рассказали, как вести себя, если задержала полиция 

15:15

В Бурятии откроют удаленный читальный зал Президентской библиотеки им. Б.Н Ельцина 

14:48

В Бурятии зарегистрировали пять пожаров 

14:30

​Уулын арадай «Улуг Даг» найр 

14:24

Судебные приставы Бурятии передали на уничтожение 10 рыболовных сетей 

14:20

В театре Бестужева простились с Почётным гражданином Улан-Удэ 

14:09

​Буряад Уласта виртуальна тоглолтын хоёрдохи танхим нээгдэхэ 

13:50

Танцовщики из Иркутска и Улан-Удэ выступят в шоу «ТАНЦЫ» на ТНТ 

13:16

В Улан-Удэ презентовали документальный фильм, посвящённый Аюру Бурдину  

13:16

​Буряад Уласта Ивалгын дасанай түүхын музей нээгдээ 

13:05

Стратегию развития до 2023 года разрабатывают в больнице скорой медицинской помощи в Бурятии 

11:44

Продолжительность жизни в России за 120 лет увеличилась почти в 2,5 раза 

11:43

Победители федерального конкурса из Бурятии отдохнут в Крыму  

11:12

Татьяна Быкова: «В Бурятии сложились все элементы системы долговременного ухода за пожилыми гражданами и инвалидами» 

11:09

В Заиграевском районе Бурятии раскрыли кражу дикоросов на 600 тысяч рублей 

11:06

В Улан-Удэ начался ремонт дорог по периметру площади Советов 

11:02

Жительницы Бурятии похитили 115 тысяч рублей у Фонда социального страхования 

10:27

Чемпионат мира по боксу в Улан-Удэ начнется с балета 

10:19

90-летний житель Бурятии нашел под полом в летней кухне ружье 62-го года 

10:13

С нового года жителям Бурятии придется платить налог за любое маломерное судно 

10:06

Пропавшего бурятского предпринимателя нашли среди послушников мужского монастыря 

09:58

Победители всероссийского конкурса из Бурятии получили путевки в «Артек» 

09:05

В бурятском селе Бичура водителям напомнили о необходимости уступать дорогу автотранспорту экстренных служб 

08:55

В Бурятии реализуются мероприятия в рамках федерального проекта 

08:45

​Зурхай на 19 сентября, 20 лунный день 

08:30

​Небольшие дожди, днём до + 19 ожидаются в Бурятии сегодня, 19 сентября 

Наши издания