Главная / Новости /Общество / ​Шэди гэжэ бии гү, алтан дэлхэйдэ?

​Шэди гэжэ бии гү, алтан дэлхэйдэ?

23-08-2019

Ажабайдалда үе-үе болоод, жэгтэй ушаралнууд боложол байдаг гээшэ. Зэдэ нютагһаа гарбалтай Хандажаб эмгэй нэгэтэ өөртэйнь болоһон гайхалтай ушаралнууд тухай гуша гаран жэлэй саада тээ намда хөөрэжэ үгөө һэн. Наһанайнь нүхэр Захаамин хангай тоонто­той, бурханай табисуураар Монголой губиин хиидүүдтэ арбаад жэлдэ һуужа, ехэ зиндаатай лама санаартан болон тодорһон, нюуса эрдэмы­ень халимдан абаһан, бэедээ шэнгээһэн хоморой хүн - Даша-Дондог та­абай бэлэй. Эсэгын дайнай ветеран, дайшалхы габьяагай түлөө Ле­нинэй орденоор шагнагдаһан Даша-Дондог Азараевич Унтанов тухай мүнөөшье болотор домог суу таһардаггүй.

Гэхэ зуура Хандажаб эмгэй өөрөө мүн лэ ехэ ламын ори ганса, эрхэ тангил хүүхэниинь байшоо. Хара багаһаа халуун энхэрэл соо бөөмэйлүүлэн үндыһэн басаган сагай ерэхэдэ, хадамда гарахадаа, эсэгэтэйнь адли абари хандалга­тай, энхэрэлээр дүүрэн изагуурша хүнтэй ушарһан ха.

- Мүнөө 70 гараад һуухадаа һананаб: наһанайм бүхы замые абам­ни арюудхажа үгэһэн. Минии айлад­хал ами бэедэш хүрөөд үлэхэ, үндэр наһанай хэм үзэхэш, үелхэ ханииеш наашань татажа үгөөб гэдэг юм һэн. Гансал тэрэ хүнөө ходо дэмжэжэ, галынь дэгжээжэ һуугаарай. Ямар­шье гэнэ усал шамайе диилэхэгүй: гарасалдаад лэ ябахаш – иимэ заяа айладхаһан юм, абамни.

Өөрөө би багаһаа өөрэ, юумэнһээ гайхаха, тунхариха, эшэхэ, айхые мэдэхэгүй – олиг хүүхэн ябааб. Нан­шалдааша хүбүүдэй дунда ороод, хяа нюдэлсөөд гарахаб. Залин аадар ороно гү, задатай шуурган боло­но гү – хамаагүй, газаагуур гүйжэл ябахаб, юумэнһээ сухаряа гэжэ үгы. Юрэдөө, энэмнай жэшээтэ ябадал бэшэ, теэд яахабши, анханай иимээр түрэһэн хадаа, - гээд, Хандажаб эм­гэй хэлэһэнээ батадхаха гэһэндэл, пулаадайнгаа шэгшэгээр нюдөө ар­шаад абана.

Даша-Дондог таабай хүгшэн тээ­шээ үе-үе болоод, ехэл өөгшөөнгеэр, мээхэйгээр хараад абаха юм. Яахаб­ши, хүнһөө иимэл ондоо хүн юумэл даа, минии хүгшөө гэһэншүү.

Эмгэй хөөрөөгөө дам саашань үргэлжэлүүлбэ:

- Хабсагайлиг шугын захаар бэлшэһэн ямаануудаа туужа асарха ажалтай һэм, багадаа. Зарим тээнь, шулуунай забһараар могойнууд орё­олдон исалха. Ехэ томонууд бэшэ... Би һэншье гэхэгүйб, нойройнгоо хүрэбэл, бүри тэндээ хэбтээд, амар­хан унташахаб. Нэгэшье намайе хадхаагүй юм. Нэгэтэ эгээ иигэжэ нойрсоод, һэрин гэһээм, ойр тойрон шэб харанхы болошоод байба. Һүни болохо ёһогүй, эртэ ерээ бэлэйб гээд һананаб. Ямаадни сошордонгёор маарана. Үбдэгөө тэбэреэд, һуужал һуугааб. Ябан-ошон сайраа. Нара хиртэһэн байгаа ха юм.

- Юун гэжэ энэ үедэ бодоо һэмта, һанана гүт?

- Ямаршье ушарта яахашьегүйш гэһэн абын үгэ толгойдом тогтошоо, торосолдошоо юм һэн гү, хэн мэдэ­бэ. Ойро тойрон бүүдэгшэһээр, сай­ража эхилхэдэнь, оройдоол иигээд түгэсэбэ гээшэ гү гэжэ халаглаадшье абаа һэн хаб.

Абынгаа адис айладхалай хүсые оло дахин туршажа үзэһэн байхаб. Үнэхөөрөө, шэдиин хүсэ гэжэ бии юм. Буряад заншалаар болобол, юрэдөө сээртэйшье, бүхы ябадални жэшээтэ бэшэ, зүрюутэй гэхээр. Угаа һонюуша байгааб гэхэ гү, саанаһаал нэгэ түлхисэтэй һэм. Нэгэтэ нуурай эрьеэр велосипедээр гүйлгэжэ яба­ад, байза, хайшан гээд хүнүүд шэн­гэдэг гээшэб, үзэһүүлши гээд, нэгэ томо шулуу ооһорто бүхэлжэ уяад, хүзүүндээ углаад, уһанда оробоб. Нилээн гүнзэгыдэ хүрөөд, бэеэ һула табибаб. Эгээл шэнгэжэ эхилжэ бай­хадам, хүл дороһоом нэгэ юумэн угаа хүсэтэйгөөр өөдэм түлхижэрхихэдөө яахабши. Өөрөөшье мэдэнгүй, хооһон бүмбэгэдэл шэдүүлшэһэн юумэб.

- Яаһан барон Мюнхгаузенай ябадалтай адли юм... Теэд тэрэнэй хөөрөөн шашаг худал үгын шэнжэ­тэй шэнги аад, үнэхөөрөө саанаа удхатай, үндэһэтэйхэн һэмнай.

- Би, наһатай хүн, юунэйхиие гэжэ худалаар хэлээ бүлюудэжэ һууха һэнбиб, заяанайм зам, үнэхөөрөө, эсэгымни хэлэһээр болохо гү гэжэ лаблаа хүн гүб – юрэдөөл, тиимэхэн амитан ябаа хүм даа.

- Мүнөөнэйхеэр болбол, аван­тюрист гүүлэхэ һэн хат.

- Алас Дурна зүгтэ санаторидо нэгэтэ амаржа байхадам, баруул­жаа хэдэн модоной зайда, нэлэнхы намаг бии гэлсэбэ. Тусгаар ошобоб. Туршаад үзэхэ юм байна гээд, на­маг руу оробоб. Хүзүүсээ ороод бай­хадаа, хүхүүбэри намагые адаглан, иигээд лэ үхэшэдэг юм байна гэжэ бодон сасуумни, түрүүшынхидээл адли, нэгэ хүсэн угаа эршэтэйгээр дороһоом түлхижэрхихэдөө яахаб­ши. Сула шабар болошоһон юумэ тэндэһээ хүсэлдижэ гараад, дүтын горхондо ошожо, хубсаһаа, бэеэ бага зэргэ зайлаад, санаторидоо ошоо һэм.

Москвада дүтэ, Горки шадар, за­саг захиргаанай амаралтын газарта дүтэ, нэгэ хэды соо амараабди. Суу­тай нэрэтэй дээдын ноёд дарганар яажа амардаг юм гэжэ һонирхожо, шулуулиг үгсүүр өөдэ зүдхэбэб. Сага­ан платитай, үндэр һүеытэй сагаан туфлитай – иимэ хүн үндэр томо ха­шаагай захаар ябажа, одоошье нэгэ забһар оложо харабаб. Буу бариһан сэб гэмэ хүн гүн соонь ябаа бэлэй – һэргэг гээшэнь, һаршаганаагаарни дуулаад, шиидэнгеэр наашалшаба. Одоо амяа абангүй, доошоо хиидэбэб, хүл гараа шулуунда шулгаруулһаар... Сэдьхэлни хөөрэнги, харааб, үзөөб гэжэ, миил досоом долгилжо байха юм.

Олон даа уршагта ябадалнууд­ни, нүгэлтэйш хүн гүб гээд һанахаш. Юрэдөөл, бэеэ нарилжа ябаһан хүндэ оһолто ушаралнууд оройдоо­шье хэрэгтэй бэшэ, замбида зүрюу юм аабза. Мүнөө хэмдэ хүрөөд ябаха­даа, иигэжэл бододогби.

- Теэд та шэди гээшэ үнэхөөрөө бии гү гэжэ лаблахаяал оролдоо ха юмта.

- Тиимэньшье тиимэ. Энэ наһан соогоо торгон соо умбажа ябааб гэхэдээ, баһал үлүү үгэ хэлэһэн бо­лохом гү? Һайн нүхэрһөө һааргүй һайхан үгэ үдэр бүри дуулажа, бая­сажа байһанаа торго хургытай жэ­шэнэб даа. Үхибүүн шэнгеэр намаяа бөөмэйлжэ, үргэмжэлжэ байдаг юм, үбгөөмни. Өөрөө буян ехэтэй хүн даа, эды олон зон амитадта туһалжа, хангайн сэржэмээр харгыень арюуд­хана ха юм. Үбгэд, хүгшэд гэжэ ма­наа ойлгохогүй, бүри үглөөнэй 6-һаа зариманиинь ерэжэ байха. Бинь лэ эдэ зониие гуримшуулжа, ойлгуул­жа, журамынь, жолооень татадаг хүм, шангаханаар. “Шамгүй һаа, биш яажа хүшхүрэхэ юм һэнбиб, - гэхэ үбгөөм. -Буянгай үүдэ яһала нээлсэ­нэш, өөрөө өөртөө Диваажанай үүдэ сэлинэш”, - гэдэг. Би хэды огсомшье һаа, энэ ехэ хүнэй урдаһаа гансашье зүрюу үгэ дуугаржа үзөөгүй хүм. Минии тэнгэри үбгөөгэй тэнгэридэ хүрэхэ бэшэ даа...

- Теэд абынгаа айладхалые мүнөө болотороо удхалжал, бая- лигһаань удхажал, уудалжал һууна ха юмта.

- Хизааргүй, захагүй юумэн гэжэ юу байхаб даа, хилэнсэгээ өөрөө арилгажа, буянгаа арьбадха­жа ябаагүй һаа... Аба, эжынгээ нэ­рые мүнөөшье хүрэтэрөө дурдажа, шүтэжэл ябадагби. Алтан амияа аю­улда оруулжа, һүнэһэ һүлдэеэ хил­ганын үзүүртэ торгоожо, тогтоожо үзэһэн хүн хадаа...

- Жэгтэйгээр бэеэ абардаг бай­гаат, али хэн абардаг байгаа юм, иимэ ушарһаа урда наһандаа өөрөөшье лама санаартан ябаһан байжа болоот гэжэ һанахаар...

- Хэн мэдэбэ даа, захагүй нюуса­тай энэ замбиие. Һанахал юумэмни: хойто түрэлдөөшье үбгөөтэеэ дахи­наа үйлын үреэр ушарһайб гэжэ... Буянгаа дутуу үйлэдөө гүбди, үшөөл хүсэлдихэ, оролдохо ёһотой бай­гаа гүбди. Үбгөөм дуугай шагнаад һуудаг юм, досоогоо зүбшөөдэг юм гү, энэмни юугээл яринаб даа гэжэ хашардагшье юм гү. Ухааниинь гэжэ оройгүй, зүн зүгнэлынь гэжэ жии­рэй хүнэй хүсэхөөр бэшэ гэжэ хаа-яа өөрөө бодожо һуудаг хүм. Нүхэрни гээ һаа, нүхэрни, бурхамни гээ һаа, бурхамнил даа, - гэжэ Хандажаб эм­гэй эсэһэн шэгтэйгээр хөөрөөгөө түгэсхөөд, орон дээрээ ошожо амар­хам гэжэ ондоо таһалга руугаа ороо бэлэй.

Айлтагүй, олиг ябадалаар наһаяа эхилээшье һаа, ашата бу­янгай үйлөөр, үгөөр үндэр наһаяа шэмэглэһэн төөдэйдэ баярые хүргэжэ, Даша-Дондог таабайн адистай айладхалда хүртэһэндөө урмашан, олдошогүй олзомни, хэмнэшэгүй хэшэгни гэжэ дурса­жа ябадаг хүм даа...

Галина БАЗАРЖАПОВА-ДАШЕЕВА

Теги: Буряад Улас хуби заяан ажабайдал



10:42

Спортсмены из Бурятии стали победителями Чемпионата мира по русским шашкам 

10:26

​Галзуу үбшэнһөө зэрлиг амитадые һэргылхэ талаар ажалай II шата Буряадта эхилхэнь 

10:23

Юный бурятский спортсмен завоевал золото по киокушинкай на международных соревнованиях 

09:59

C начала года в Бурятии капитально отремонтировано 134 многоквартирных дома на сумму почти 250 млн рублей 

09:48

Улан-удэнка оплатила задолженность по алиментам 

09:42

​Буряад Уласай Толгойлогшо: «Һуралсалай үедэ олиниитын хэмжээ ябуулгануудта үхибүүд хабаадахагүй» 

09:30

В Бурятии дети с лесниками провели экологический десант 

09:09

Бурятские медики привезли бронзу с всероссийского фестиваля 

08:55

В Улан-Удэ в детском технопарке "Кванториум" стартовали занятия по техническому английскому 

08:45

​Зурхай на 17 сентября, 18 лунный день 

08:44

Фестиваль бардовской песни прошел в Бурятии  

08:30

​Преимущественно без осадков погода, днём до +17 ожидается в Бурятии сегодня, 17 сентября 

Наши издания