Главная / Новости /Журнал Байгал / Санжайжап Банзаракцаев. Илалтын парад

Санжайжап Банзаракцаев. Илалтын парад

21-05-2020

Мүнөө би нютагай шарай, омогорхолынь болохо Доржо Балданович Жалсановай тон һонирхолтой хөөрөө уншагшадтаа дамжуулхам. Жалсанов Доржо Балданович нютагайнгаа сельсоведэй даргаар һунгагдажа, 30 жэл хүдэлһэн намтартай, иимэ олон жэл сомонной даргаар хүдэлһэн хүн БурАССР-тэ үгы бэлэй.

Гүрэн түрэ энэ ехэ ажалынь үндэр дээрэ сэгнэжэ, Ажалай Улаан Тугай орденоор шагнаһан

байна. Республикын, аймагай дээдын засагһаа абаһан Хүндэлэлэй грамотанууд, баярай

бэшэгүүд олон даа. Түрэл Зуун-Адаг нютагайнгаа хүгжэн һалбархын түлөө бүхы һанаа

сэдьхэлээ зорюулһан хүн юм. Мүнөө шэнэ үе сагта Сагаан-Морин нютагынь аймаг соогоо

ходо түрүү зэргэдэ ябана. Һайн хүнэй хүдэлжэ байһан нютаг гээшэ алишье сагта эли

байдаг ха юм.

Доржо Балданович олон зоной нюдэнэй шэмэг, шэхэнэй хүгжэм, сэдьхэлэй сэсэг боложо,

үндэр наһа хүрэһэн байна. Эсэгын ехэ дайнай, социалис ажалай ветеран дайшалхы олон

орден медальтай, Ажалай Улаан Тугай орденой кавалер Жалсанов Доржо Балданович

2007 ондо наһа баража, шэмээгүйшүүлэй нютагта хүндэтэйгөөр үдэшэгдөө һэн.

Японтой болоһон дайнай эхилхэдэ, Украинада байһанаа, Хитадай границада шэдүүлжэ,

Хитадай хилэ дабажа, японцуудаар дайлалдаһан, хэдэн шанга тулалдаануудые дабажа

гараһанаа хөөрэбэ. Дайгаа дараад, Хитадай газар дээрэ дүрбэн һара байһан юм. Гэртээ

бусаха сагай тогтожо, Хитадһаа гараха гэжэ бэлдэжэ байха үедөө хитад магазинда

нүхэртэеэ ороһониинь, ханада үлгэхэ гоё часы байба. Энээндэ хорхойтоод, хармаандаа

байһан хитад саарһан мүнгөө бултыень үгөөд, часыгынь абаад гарашаба. Частьдаа

асараад, ехэл олзуурхажа байна. Нэгэ үдэр дайшалхы частиин командир ерээд, казарма

соогуур ябажа байтараа, тэрэ часыень хараад, сержант Жалсанов мародерство хэбэ, энэ

часы хэнһээ буляажа абабаш гэжэ шангарба.

- Товарищ майор, один китаец попросил отремонтировать эти часы, я наладил и должен

вернуть ему.

- Тогда иди, верни ему часы.

- Так точно, товарищ майор! – гэжэ хэлээд, часыгаа абаад ошоо.

Үйлсэдэ ябаһан нэгэ һайхан шарайтай залуу эхэнэртэ үгэхэ гэһэниинь, абажа үгөөгүй.

Хоюулаа үгэеэ ойлголсоогүй хадаа һугадань хабшуулаад, гүйшэбэ. Хоёр час тухай саг соо

энээгүүр–тэрээгүүр юумэ хаража абаад, командиртаа ерэжэ, часыгынь бусаагааб, тэрэмни

ехээр хүхеэ гэжэ донгодобо. «Больше такими делами не занимайся», - гээ.

- Ба дайшалхы частиингаа уран зурааша-оформитель гэгдээд, замполит капитан Василий

Лопатинай мэдэлдэ байхаб. Ходол тиимэ юумэ зура, тиимэ плакат бэшэ гэхэ. Ажалтай

ходо байхаб, туһалха хүнэй хэрэгтэй болоо һаа, Калида гэжэ фамилитай, нэрэнь Сергей,

еврей солдадые намда үгэхэ, ехэ уран зүбөөр бэшэхэ, үгэнүүдыем заһажа, заажа үгэхэ.

Хоюулаа нэгэ эсэгын үхибүүд шэнги эбтэй байхабди. Калида нүхэрни Хитадһаа гарахадаа,

юумэ оёхо томо, бага гарай, оёлгын машинын нарин зүүнүүдые таба-зургаан хоробхоор

суглуулжа абаба.

- Энээгээр юу хэхэшниб? – гэжэ асуухадам, - Наверное, надо будет, - гэжэ хэлэбэ.

Би, тэнэг тархи, гоё һайхан ханын часыда хорхойтоһон хүн зүү суглуулнаш гэжэ

шоглоноб.

Хоёр шаажан гүсэ абабаб. Гэртээ ерээд, хүгшэдтөө бурхандаа зула бадараахадаа тоһо хэжэ

байхыень бэлэг үгэхэеэ бодоноб. Хилэ гарахадамнай, ехээр шалгаба. Олон сэрэгшэд ехэ

юумэтэй ябаһанаа буляалгабад. Калида нүхэрэйм юумые хараад, юумэншье гэжэ

тооногүй. Поездын тогтоходо, Калида нүхэрни зүүнүүдээ һамгадта худалдаад, мүнгэ

гээшые суглуулба. Эхэнэрнүүд зүү гэхэдэнь, намда-намда гээд сомолдожо байха Юм

Шэтэ хото ерэтэрээ хоёр мэшээг мүнгэтэй болоо һэн. Тэндэ хоюулаа тараха болобобди. 

Нүхэрни Свердловск хүрэтэр ябаха ёһотой юм һэн. Намдаа солдат хубсаһанайм хармаан

бүхэндэ саарһан мүнгэ шэхэжэ байгаад хэжэ үгэбэ. Гурбан жэл хамта дайлалдахашье,

унтахашье, хооллохошье сагай болоходо, эб хамта ябаһан нүхэд бэлэйбди.

Зүүн-Адагтаа ерээд, дүрбэн ханатай, дэгнэһэн хушалгатай гэр соогоо хаанань часыгаа

үлгэхэ байгаабиб гээд, ороһоор харабаб. Хаанашье таарахагүй, багтаха газаргүй. Одоол

эндэ ухаатай еврейн хажууда гурбан жэл суг ябаһанаа ойлгоо болобоб. Нүхэрэйм үгэһэн

мүнгэн һалан намда хоёр жэлһээ үлүү сагта хэрэгээ бүтээхэдэм хүрөө бэлэй. Зүү гэжэ

заахан һүбэтэй түмэрэй зүйлэй хүндэ ямар ехэ туһатайень һайн мэдэдэггүй байнабди, - гээ

һэн.

Би Сагаан-Мориндо байхадаа жэлээр захяа хэжэ «Военно-исторический журнал», «Вокруг

света», «Ветеринария», «Охота и охотничье хозяйство» гэһэн журналнуудые абадаг

байгааб. Доржо Балданович «Военно-исторический журнал» ходо уншадаг һэн.

Маршал Мерецковой бэшэһэн томо мемуар намда байһаниинь уншаһан байна.

1966 ондо үбһэ бэлдэлгын түлэг ябажа байхада, колхозой гудамжаар ябахашье улад

хомор. Сельсоведтэ ороходомни, Доржо Балданович гансаараа, юумэ бэшэжэ һуугаад,

шимни сэрэгэй темээр һонирходог хүн байнаш. Суута маршал Г.К.Жуков тухай хэр

мэдэхэбши гэжэ асууба. Би маршал тухай юу мэдэһэмни байхаб гэбэб. Тиигээд иимэ зугаа

хөөрэжэ эхилбэ даа.

1939 ондо милитарис Япон Монгол гүрэнэй зүүн захые эдлэн абахаяа хилэ эбдэжэ,

Халхын голой хажуугаар дайгаар оробо. СССР Монгол хоёр эб найрамдалай бэе 

бэедээ туһалха гэһэн хэлсээтэй байһандаа СССР гүрэн Монголдо туһалха гэжэ сэрэгэй

зэбсэгжэһэн нэгэ корпус оруулжа, японцуудтай дайлалдaһан байна. Энэ корпусые

ударидаһан сэрэгэй ударигдашад амжалтануудые туйлабагүй. Тиихэдэнь И.В.Сталин

Г.К.Жуковые ударидагшаар томилһон юм. Шунахайрһан японцууд сэрэгээ нэмэжэ, энэ

дайе бүри үргэн болгобо. Монголой сэрэгые Монгол гүрэнэй толгойлогшо Х.Чойбалсан

ударидадаг байгаа.

Түрүүшын үедэ японцууд урагшатай добтолгонуудые хэдэг байгаа. Жуковай ударидажа

эхилһээр японцууд доройтожо, сухарижа, Халхын-Голдо уһанда тулажа ерэбэ.

Япон гүрэн бахардажа, хүсэ ехэтэй 6-дахи армияа нэмэжэ оруулба. Жуков Чойбалсан хоёр

августын 20-до японцуудай добтолхо гэһэн һэдэлгые уридшалан мэдэжэ, энэ тэмсэлдэ

бэлдэбэ. Японцууд 75 мянган сэрэгшэдые, 500-һаа үлүү томо үхэр буунуудые, 200 гаран

танкнуудые, 300-һаа үлүү самолёдуудые табиха байһан. Г.К.Жуков энэ тулалдаанда

японцуудые бута сохихо дурадхал Х.Чойбалсанда дурадхаба.

Совет-монгол сэрэгшэд уридшалан августын 20-до добтолгодо орожо, японцуудай гол

хүсые бута сохижо доройтуулба. Энэ тэмсээн гурбан үдэрэй туршада болоһон байна.

Японой сэрэгүүдые үй бута сохижо, августын 31-дэ Монголой газар сүлөөлэгдэһэн.

Иигэжэ Японой шунахай бодол тогтоогдоһон. Японцууд комкор Жуковые ямаршье сагта

диилдэхэгүй сэрэгэй хүн гэжэ тооложо эхилһэн юм. Энэ дайнда Улаан Армиин сэрэгшэд

булад хатуу баатаршалгануудые харуулһан, Эхэ оронойнгоо нэрые дээрэ үргэһэн байна.

Энэ дайнда хабаадаһан 70 сэрэгшэдтэ Советскэ Союзай Геройн нэрэ олгогдоһон.

Лётчигууд майорнууд С.И.Грицевец, Г.П.Кравченко, комкор Я.В.Смушкевич Советскэ

Союзай хоёр дахин Геройнууд түрүүшынхиеэ болоһон юм. Олон мянган Улаан Армиин

болон Монголой сэрэгшэд орден медальнуудаар шагнагдаһан байна. Монгол гүрэн

өөһэдынгөө сэрэгшэдһээ гадуур Улаан Армиин сэрэгшэдые олон орден медальнуудаар

шагнаһан түүхэтэй.

Хүбсэгэл аймагай түб хото Мүрэндэ Дабаа-Доржо баатарай томо хүшөө бодхоогдоһон.

1985 ондо манай Санагын совхозой түрүү малшад Хүбсэгэл аймагта аяншалжа ошоходоо,

энэ хүшөөгэй дэргэдэ гэрэл-зурагаа (фото) абхуулһан байна. Халхын голой дайнда

Х.Чойбалсан комкор Жуковтай суг ябажа, сэрэгээ ударидаһан намтартай. Самолёдоор

дайсаниие хайшан гээд «бүмбэдэхые» (боомбодохо) ехээр һонирхоһон, ойлгожо абаһан

юм ха. Жуковта:

- Таанар сагай уларилые муугаар мэдэнэт, саг зуурын хубилалтые (прогноз) багсаанагүйт,

хэрэгтэй сагта онгосонуудаа дэгдээнэгүйт, хараад лэ байнат. Хэрэгтэй сагаа миин

хосороонот, - гэдэг һэн.

Жуков энээниие анхаралдаа абажа һонирхобо. Нэгэтэ үүлэтэй сагта «нелётная погода,

самолёдууд һаяын сагта ниидэжэ болохогүй» гэжэ совет метеорологууд донгодобо.

Х.Чойбалсан үглөөдэр онгосонуудые үдэрэй гурбан сагһаа табан саг болотор ниидхүүлжэ

болохо гэжэ дурадхал оруулба. Жуков Чойбалсанай үгэдэ орожо, бэлэдхэл хэбэ. Манатай

үүлэтэйшье һаань, үдэрэй нэгэ сагта бомбардировщигуудые ниидхүүлжэ, японцуудай

агаарай онгсонуудай гол байрые боомбодохо заабари гаргаба. Үгтэһэн сагта самолёдууд

ниидэжэ, дайсад тээшэ шэглэбэд. Эгээл энэ үедэ дайсанай газар дээрэ үүлэ манан үгы

боложо, дайсанай аэродром толи дээрэ (зеркало дээрэ) байһан шэнги харагдажа,

лётчигууд дураараа боомбодобод. Японцууд баһал ниидэжэ болохогүй гээд байгаа ха юм.

Совет бомбардировщигуудай хэрэгээ бүтээгээд ерэжэ буухадань, тэнгэри харлажа, хура

бороон, мүндэр адхарба. Энэ үдэр японцуудай агаарай хүсэнэй гол байра бута сохигдожо,

энээнһээ хойшо дайшалхы тэнхээгээ алдаа бэлэй. СССР гүрэн агаарай ямаршье байхада

ниидэхэ шэнэ түхэлэй самолёдуудые бүтээбэ гэһэн һэдэлгэ гаргаа һэн. Энэ бодол

японцуудые ехээр һүрдөөгөө. Нүүдэл ажабайдалтай монгол угсаатан эртэ урдын сагһаа

агаарай уларилые ехэ һайнаар мэдэдэг хадаа байгаалиин ямаршье усалһаа мултаржа

шададаг бэлэй. Жуков энэ сагһаа хойшо агаарай хубилалтые уридшалан яагаад мэдэхэб

гэһэн элдэбын хубилалтануудаар һонирходог болоо һэн. Агаарай хубилхада сэсэгүүд али

сагта дэльбээ хуминаб, задалнаб, шубууд али сагта зангаа хубилганаб гэхэ мэтые

монголшууд анхаржа, хура борооной, саһанай орохые, ехэ һалхи шуурганай болохые

уридшалан мэдэдэг байгаа.

Комкор Г.К.Жуков Монгол гүрэнэй зэбсэгтэ хүсэнэй тон тулюур байдалые ойлгожо

абаһан юм. Сэрэгшэд тэрэ сагай сэрэгэй ямаршье һуралсал гараагүй, сэрэгэй техникэ

шудалаагүй, буу зэбсэг гартаа барихаяа айдаг зантай байгаа. Тэрэ үедэ сэрэгтэ татагдаһан

хүнүүд залу ламанар, хубарагууд, бидэ бурханай һургаалда һураһан хадаа хүниие буугаар

буудажа алаха ёһогүйбди, хүниие алангүй, өөрөө алуулаа һаа, һайхан түрэл олохоб гэжэ

тоолохо сэрэгшэд олон һэн.

Халхын голой дайнай һүүлдэ Монгол гүрэнэй Арадай Ехэ Хуралай засаг сэрэгтэ алба

хээгүй хүбүүдые дасан дуганай хубарагууд боложо һурахыень яг хориһон юм. Дасанда

һурахын түлөө сэрэгэй алба гараха ёһотой. Сэрэгтэ алба хэхэ сагые гурбан жэлэй болгожо,

сэрэгэй тоое олон болгоһон түүхэтэй. СССР гүрэн энэ дайе үндэрөөр сэгнэһэн. Сталин

Г.К.Жуковай энэ дайнда хэрэглэһэн дүй дүршэлые удха ехэтэй гэжэ тоолоһон. Монголой

засаг түрын толгойлогшо Х.Чойбалсаниие ехээр хүндэлжэ, Ленинэй орденоор шагнаһан,

Монголой засаг түрэдэ Х.Чойбалсанда Маршал нэрэ зэргэ олгохыень дурадхаһан юм.

Х.Чойбалсан Монгол гүрэнэй Маршал болоо һэн. Энэ дайнда СССР-эй зэбсэгтэ хүсэнэй

шэнэ техникэ, зэбсэгүүд, самолёт танкнууд шалгалта гараһан байна. Сталин Г.К.Жуковые

дэлхэйн суута дайшан Чингис хаанай түрэһэн гүрэндэ, газар дээрэ милитарис Японой 

сэрэгтэй бута сохилсожо, Чингис хаанай дайшалхы һүлдые бэедээ шэнгээбэ, намда

Жуковһаа ондоо һайн полководец олдохогүй гэжэ ухаандаа бүхөөр тогтооһон гэһэн ушар бии 

юм гээд Доржо Балданович онсолон тэмдэглэбэ. 1-дэхи Белорусска фронтые

командалжа байхадаа, Халхын голдо Х.Чойбалсантай хэрэглэһэн тактикаяа гурба дахин

хэрэглэжэ, туйлай ехэ амжалта туйлаһан байна. Белорусска ехэ добтолгодо бэлдэжэ

байхадаа, дайсанай саомлёдуудые эгээн түрүүн үсөөрүүлхэ зорилго табиба. Фронтын

авиациие комнадалжа байһан генерал Свержевскийдэ үүлэтэй үдэрнүүдтэ

бомбардировщигуудаа ниидхүүлжэ, дайсанай авиабазануудые боомбодохые захирба. Энэ

үедэ синоптигууд табан үдэр ниидэжэ болохогүй гэжэ мэдээ үгэжэ байгаа. Генерал

Свержевский:

- Жуков бороотой, үүлэтэй үдэр самолёдуудые ниидхүүлэе гэжэ албадажа байна,

синоптигууд гол таһа арсана, яаха болонобиб? – гэжэ Сталинда донгодобо.

– Это дело командующего фронтом. Пусть сбудутся его решения! – гэжэ Сталин харюусаба.

Жуков Свержевскиие дуудажа асараад, хоюулаа машинада һуужа, талаар ябажа,

байгаалиие адаглабад.

Элдэб янзын шубууд, хорхой шумуулнууд һэргэжэ эхилэнхэйнүүд, шууяжа гүйлдэжэ

байнад. Шоргоолжоной хоёр томо бута оложо харабад. Шоргоолжод бутынгаа оройдо

исалжа, ажалаа хэжэ байнад. Жуков Свержевскийдэ өөрынгөө бодолые хэлэжэ үгэбэ.

Үглөөдэр манатайшье һаань, бомбардировщигуудые ниидхүүлхэеэ бэлдэбэд. Хоёр

авиаполк ниидхүүлхые онсолжо, заправочна баазануудые, аэродромуудые үгы хэхэ

зорилго табибад. Жуковай энэ түсэб урагшатай һайнаар дүүргэгдэжэ, добтолгодо ехэ туһа

болоо һэн.

Энэ амжалта Сталинда мэтэр дары дуулгагдаба. Энэ дайшалхы операцида хабаадаһан

олон лётчигууд орден медаляар шагнагдаһан байна. Лётчигууд: майор А.А.Бельгин,

капитан Давиденко Советска Союзай Геройн нэрэ зэргэдэ хүртэһэн юм. Дайнай эхилхэтэй

сасуу Жуков Сталинда хандажа, К.К.Рокоссовскиие түрмэһөө табижа, арми командалхаар

табиха эрилтэтэйгээр хандаба. Сталин заахан бодолгото болоод:

-Нүхэр Жуков, шинии дурадхал тон зүб. Энээниие шиидхэхэб, - гэжэ хэлэбэ. Сталинай

толгойдо иимэ бодол тогтожо: «Рокоссовский баһал дайша Чингис хаанай эхэ ороноор

ябажа, революциин дайсан барон Унгерные бута сохиһон ха юм. БМАССР-эй газар

дээгүүр намнажа, Монгол ороо бэлэй, баһал Чингис хаанай дайшалхы һүлдэ шэнгээһэн

сэрэгэй ударидагша. Жуков тон зүб дурадхал оруулба».

Рокоссовский түрмэһөө табигдажа, 16-дахи арми командалжа, Москва хотые хамгаалха

ехэ тулалдаанда шадамар бэрхэеэ харуулба. Энэ сагһаа Сталин Жуков Рокоссовский

хоёрһоо бэрхэ полководецууд СССР гүрэндэ үгы гэжэ толгойдоо бүхэлһэн юм. Илалтын

дохёо болохо Берлин хотые һүнөөхэ добтолго эхилхэ болобо. Ямар фронтнууд добтолгодо

орохоб, хэд ударидаха ёһотойб? Сталинай толгойдо Жуков Рокоссовский хоёр эгээн

түрүүн оробо.

1-дэхи Белорусска фронтые маршал Рокоссовский комнадалжа байһан. Энэ хоёр

фронт дээрэ 1-дэхи Украинска фронт (командалагша И.С.Конев) нэмэхэ, 1-дэхи ба 2-дохи

Польско арминуудые хабаадуулха шиидхэбэри абтаба. Жуков Рокоссовский хоёр

найдамтай, шэн зоригтой полководецууд нобшоронгүй Берлин хотые абаха байба.

Дайн Агууехэ илалтаар дүүрэжэ, Илалтын парад үнгэргэхэ гэжэ тогтоол абтаба. Парадта

бэлэдхэл хоёр һара тухай боложо, 1945 оной июлиин 24-дэ Улаан талмайда Ленинэй

мавзолейн урдуур парадай колоннонууд гараха болобо. ГКО-гай совет зарлагдажа, хэн

Илалтын парад хүлеэн абахаб, хэн парад командалхаб гэһэн асуудалнууд хэлсэгдэбэ.

Жуков Илалтын парад ГКО-гой толгойлогшо И.В.Сталин хүлеэн абаха ёһотой гэһэн

дурадхал оруулба.

Парад абаха, ударидаха полководецууд машинаар ябаха гү, али морёор гү гэһэн асуудал

гараба. Сталин:

- Морёор ябаха ёһотой. Бидэ Совет гүрэниие тогтооходоо, морин сэрэгэй хүсөөр

байгуулаа һэмди. Энээниие мартаха ёһогүйбди. Нүхэр Жуков Илалтын парадые намайе

хүлеэн абаха дурадхал оруулба. Энээндэ нүхэр Жуковта баярые хүргэнэб. Би үтэлжэ

ябаһан хүнби, морин дээрэ гаража, эмээлдэ һуухамни мартагдаа, энэ нэгэдэхинь,

оёрдохинь – парад хүлеэн абаха эрхэ намда бага. Би Илалтын парад абахыень Советскэ

Союзай гурба дахин Герой маршал Жуковта даалганаб, Илалтын парад ударидахыень

Советскэ Союзай хоёр дахин Герой Рокоссовскийдо даалганаб. Илалтада зорюулагдаһан

Бүгэдэ совет арад зоной демонстрациие би өөрөө хүлеэн абахаб.

Энэ Сталинай хэлэһэн үгэнүүдээр ГКО-гой соведэй зарлагдаһан суглаан дүүрээ һэн.

Июлиин 22-то Жуков Сталинда уригдажа, Илалтын парад тухай хөөрэлдөөн болобо.

Удаань һүүлдэ Жуков Сталинда:

- Парадай үедэ Москвада бороон орохо, ехээр орохо гү, удаан орохо гү гэжэ лаблан хэлэжэ

шадахагүйб. Яагаашье хадаа бороотой байха, - гэбэ.

Сталин:

- Синоптигууд һайн үдэр байхые найдуулна ха юм, хаанаһаа мэдээ юмши? – гэжэ ууртай

маягтайгаар асууба.

- Үсэгэлдэр, энэ үдэр үглөөгүүр тэнгэри ехээр улайгаа. Халхын-Голой дайнда байхадам,

үглөөнэй тэнгэриин улайгаа һаа, бороон алба ородог юм гэжэ монголнууд ойлгуулаа һэн.

- Нүхэр Жуков, бороогой үнэхөөр ороо һаань, хоёрдохиёо Илалтын орден абахаш (орден

Победы)! – гэжэ яб байса хэлээ һэн.

Парадай эхилхэтэй адли бороон орожо эхилбэ. Тиигээд шанга бэшэ бороон парадай

дүүрэтэр ороо бэлэй. Маршал Г.К.Жуков Илалтын орден үнишье болонгүй абаа һэн.

Жуковай парад хүлеэн абахада, бүхы түрэлэй парадта хабаадаһан сэрэгэй частьнууд «Ура»

хашхаралдаа. Сталинай досоо гэрэлтэ наранай гараһан шэнги боложо, баһал Жуков энэ

«Ура» гэһэн үгын хаанаһаа бии болоһон, ямар удхатай байһанииень тайлбарилжа үгэһэн.

Чингис хаанай сэрэгүүд илалта туйлахадаа, Чингисхаанай үгэ хэлэхэдэ дэмжэһэнээ

мэдүүлжэ, «Ухай» гэжэ хашхаралдадаг байһан юм. «Ура» – гэһэн үгэ «Ухай» – гэһэн

Чингисхаанай үеһөө эхитэй юм, - гэжэ Доржо Балданович хөөрэбэ. Дээдэ үеын зон ехэ

зиндаатай, хүгшэн зоной зугаалхада, ламанарай юумэ айладхахада «ухай» – гэжэ

гоёошоон хэлэдэг байһан, һайшаанаб, дэмжэнэб, үршөөнэб гэһэншүү байгаа. 1812 оной

Россие хамгаалха ехэ дайнай болоходо, М.И.Кутузовай сэрэгэй ударидагша болохоһоо

эхилээд, ородой сэрэгүүд ямар нэгэн илалта туйлахадаа, Кутузовай юумэ хэлэхэдэ,

жагсаалда байхадаа «Ура» гэжэ хашхардаг болоһон юм. (Харин тэрэнэй урда баруунай

зангаар «Виват» гэдэг байһан).

Тэрэ гэһээр энэ саг болотор ямар нэгэн сэрэгэй ехэ жагсаал болоод, ехэ ноёдойнгоо

амаршалхада, «Ура! Ура! Ура!» – гэжэ гурба дахин хашхардаг болоһон юм гэжэ Доржо

Балданович хөөрөө һэн.

Энээгээр хөөрэлдөөмнай дүүрэбэ гээшэ. Энэ статья бэшэхэдээ, Халхын-Голой дайн тухай

хэрэглэгдэһэн тоо баримтанууд: В.С.Рябов «Путь мужества и славы». Издательство

ДОСААФ СССР, 1977 г.

Санжайжап Банзаракцаев,

ара талын ветеран, 85 наһатай


Теги:



17:35

В Улан-Удэ в РКБ им. Семашко продолжаются противоэпидемические мероприятия 

17:26

Мэр Улан-Удэ Игорь Шутенков: «Общественный контроль нам просто необходим» 

17:26

Агаарай долгиндо - ЭРДЭМ БУДАИН 

17:12

​Управляющий директор Улан-Удэнского авиазавода: «Мы ввели жесточайший контроль и дисциплину» 

17:05

Бэрхэшээлые - хамтадаа 

16:56

Главный санитарный врач Бурятии Сергей Ханхареев призывает предпринимателей неукоснительно соблюдать предписания 

16:24

В Бурятии задержали ​«чёрных» лесорубов 

15:51

Сэкономить на комиссии по эквайрингу с 1 июня смогут стоматологические кабинеты и другие медучреждения Бурятии 

15:25

Командующий войсками ВВО проверил готовность частей и соединений округа в Бурятии 

14:52

​В России обновляют статистику смертности пациентов с COVID-19 по методике ВОЗ 

14:42

Кадастровая палата по Бурятии рассказала о дистанционной подаче документов в ВУЗы 

14:39

В Бурятии дети высаживают «Скверы Победы» 

13:59

С 31 мая по 4 июня в Улан-Удэ закроют сквозное движение по улицам Калашникова и Жердева 

13:33

​Мобильные группы в Бурятии продолжат контрольные мероприятия в отношении юридических лиц 

13:10

С 30 мая по 30 июня в Улан-Удэ изменится схема движения маршрутов № 25, 56, 56С, 57, 97, 97К, 100 

12:54

​30 мая в Улан-Удэ стартует капитальный ремонт трамвайных путей по улице Гагарина 

11:46

​Аграрии Бурятии могут воспользоваться федеральными мерами господдержки 

11:25

​Режим работы городского общественного транспорта на 29 мая в Улан-Удэ 

10:15

Минпросвещения подготовило проекты приказов о выдаче аттестатов выпускникам и проведении ГИА в 2020 году 

09:53

АО «Интер РАО - Электрогенерация» направило 20 млн рублей на поддержку здравоохранения Бурятии 

09:39

В детской школе искусств Северобайкальска в Бурятии начался масштабный капремонт 

09:06

Количество заболевших коронавирусом в Бурятии выросло до 1438 

08:55

​Буряад театр готовит онлайн-подарок для юных зрителей ко Дню защиты детей 

08:45

​Зурхай на 29 мая, 7 лунный день 

08:30

Местами небольшой дождь, днём до + 16 ожидается в Бурятии сегодня, 29 мая 

Наши издания