Главная / Новости /Культура / ​Баабайнгаа бэлиг халан абаа

​Баабайнгаа бэлиг халан абаа

23-08-2019

Хэжэнгын найман жэлэй интернат-һургуулида һурахаяа 4-дэхи ангида ороһон сагһаамни намайе залан хүтэлбэрилэгшэ багша Сампил Базарович Цыреновэй Сэлмэг гэжэ басагыень бага сага мэдэхэ байгааб.

Этигэмээр наададаг байгаа

Харин Сэлмэгэй эжы энэл интер­надта һүниин нянечкаар хүдэлдэг һэн. Тиихэдээ намда ондоохоноор ханда­даг байгаа. Жэшээнь, нянечкануудай таһалгада уряад, намтай ехэ зохидо­ор хөөрэлдэдэг, элдэб амтатай эдихэ юумээр хүндэлдэг байһан юм.

Удаань интернадаа яһала барагаар дүүргээд, Хэжэнгын Хоца Намсарае­вай нэрэмжэтэ дунда һургуулида са­ашаа һурахаяа ерэхэдээ, Сэлмэгтэй сугтаа 10-дахи «б» ангида һурадаг боложо, бүри дүтөөр танилсаһан зомди.

Сампил Базаровичай ашаар би зүжэгүүдтэ гол рольнуудые гүйсэдхэжэ, энэ талаар яһала дүршэнхэй бай­гааб. Тиигэжэ һургуулияа дүүргэхэ хабартаа бидэ Агуу Октябриин 50 жэлэй ойдо зорюулагдаһан бүхы республикын һурагшадай уран һайханай харалгада хабаадалсаха золтой байгаабди.

Тиигэжэ һургуулиимнай захирал Сампил Базаровичые одоол тусхай­таар урижа, Хоца Намсараевай клас­сическа зүжэг болохо «Тайшаагай ташуурые» найруулан табиха болоо бэлэй. Би тайшаа Дымбиловэй, ха­рин Сэлмэг минии хатан боложо на­адаха заяатай байгаабди. Тиихэдэл Сэлмэгэй эсэгынгээ ялас гэмэ бэлиг дүүрэнээр халан абаа гэжэ ойлгоо бэлэйб.

Тэрэ зүжэгтэ наадаһан хэһэгүүднай республиканска харал­гын шэлэгдэмэл нааданда орожо, бүхы һургуулиимнай коллектив тус мүрысөөндэ түрүүшын һуури эзэл­жэ, бидэ ехэ урматайнууд Хэжэнгэеэ бусаа бэлэйбди.

Тэрээнһээ урдашье манай «б» анги һургуули дотороо үнгэргэгдэһэн элдэб харалгануудта хододоо илалта туйладаг байгаа юм. Тиихэдээ Сэл­мэг Сампиловна эгээл эдэбхитэйгэ­эр оролсожо, уран гоёор шүлэгүүдые уншадаг, манай хамтынгаа хүсөөр табиһан интермеди болон богони­хон зүжэгүүдтэ заатагүй гол рольну­удые гүйсэдхэдэг һэн.

Эдэ бүгэдэһөө минии ойлго­жо абаһамни юун байгааб гэхэдэ, тэрэнэй онсо бэлигынь табиһан юумэнүүдыемнай ондоохоноор гэрэлтүүлдэг байгаа юм. Тэрэнэй гүнзэгы лирическэ шэглэлтэй нааданиинь, бэеэ барисынь түхэл маяг наадан ха­руулжа байһан дүрэдэнь хэлэшэгүй эли уран нугалбаритай, заабол этигэ­хын шэнжэ оруулдаг бэлэй.

Шадабарияа шабинартаа дамжуулаа

Һургуулияа дүүргээд, Сэлмэг Сам­пиловна нэгэтэ шэлэһэн юумэндээ үнэн сэхэ байһанаа гэршэлэн, Зүүн Сибириин соёлой дээдэ һургуулида ошожо, театральна отделенидэнь ороһон юм. Тэрэнээ амжалтайгаар түгэсхөөд, түрэл Хэжэнгэеэ бусажа, олон жэлэйнгээ ажалай ялас гэмэ дүн болгон, хүүгэдэй жэшээтэ театр-студи эмхидхэжэ амжаа.

Тиигээд тэрээндэ тусхай ехэ ду­ратайгаар ябадаг үхибүүдтэеэ хам­та ехэ амжалтануудые туйлажа захалаа һэн. Холо, ойрын тосхон, һууринуудта, хотонуудта һурагшадтаяа хамта ябажа, одоол ехэ амжал­тануудые туйлана гэжэ тэрэ үедэ нэгэ бага холодоод ябаһан би дуула­даг байгааб. Мүн үрдихые оролдон, тиихэдэ ударидадаг байһан «Буряад үнэнэйнгөө» хуудаһанууд дээрэ то­лилжо харуулхаяа оролдодог бэлэйб. Тиигэжэ Сэлмэг Сампиловнагай ехэ илалтанууд тухай дуулаха бүреэ нэ­гэтэ уулзажа, тэдэ амжалтануудайнь уг унгиие тодоруулха байгааб гэжэ һанагшаб.

Теэд би иимэ юумэ хэжэрхёоб, иимэ амжалта туйлажархёоб гэжэ тэрээнһээ нэгэнтэшье дуулаагүйб. Тэрэнэй эдэ бүгэдэ тухайгаа хэлэжэ байхыень оройдоо соносоогүйб. Өөр тухайгаа магтан һагад хэлэхыень огто дуулаагүй тула, өөрыгөө бодо­тоор сэгнэдэггүй, балай ехэ юумэ туйлааб гэжэ бододоггүй, өөрыгөө хододоо доохонуур абаад ябана гээ­шэ гү гэжэ һанахаар бологшо һэн.

Нэгэтэ Буряадай багшанарай кол­ледждо минии унаган нүхэр Цырен Раднаевич Галановай 80 жэлэй ойдо зорюулагдаһан баяр ёһололойнь үдэшэдэ урюулаад байхадаа, оюута­дай табиһан наада хаража, хужарлан һуухадаа, эдэнэрэй наадые табиһан багша Сэлмэг Сампиловнагай шаби байгаа ёһотой гэжэ багсаамжалбаб.

Юуб гэхэдэ, оюутадай нааданай хэм хэмжээн, түхэл маягынь, тэдэнэрэй нааданай ямаршьеб лирическэ холо үндэр ниидэсэтэй байһаниинь, Сэлмэгэй хубиин дабтагдашагүй ма­ягые, тэрэнэй хурса харасаяа гансал өөртэнь гэжэ зорюулагдаһан шэ­глэлтэйгээр баридагынь, сэхэ урда­хияа сүмэ татан шэртэжэ байһандал эли тодо шэнжэтэй байгаа ха юм!

Юундэ тиигэжэ бодообиб гэхэ­дэ, гансал Сэлмэг Сампиловнагай баримталан наададаг маяг түхэлые оройдоо дабтагдашагүй гэжэ һанаһыемни, тэрэ багшынгаа шадабаря­ар шабинартаа дамжуулһан байха юм! Энэл бэшэ гү, багша хүнэй хэзэ­эдэшье дабтагдашагүй ордоһото бэ­лигынь?

Һүүлдэ нүхэд ёһоор сайлажа һуухадаа, эдэ бүгэдэ тухайгаа коллед­жын багшанарһаа асууһыемни, тэрэ багшамнай Сэлмэг Сампиловнагай һургуули жэшээтээр гараһан байхаб гэжэ хэлэдэг юм гэхэдэнь, тааһандаа өөрөөшье ехэ гайхаа бэлэйб.

Харин бүри түрүүн Хэжэнгын дунда һургуулиин шэнэ актова заал соонь һурагшадай харуулһан уран һайханай нааданай үедэ минии «Па­пансаг» гэжэ туужаар Сэлмэг Сампи­ловнагай табиһан зүжэглэмэл наада харуулаа һэн. Одоол уяржа гараа бэ­лэйб. Бэеэ бариха хүсэгүй би нулим­саяашье гоожуулаад абаа хаб.

Юуб гэхэдэ, бишыхан үхибүүдэй өөһэдтэнь адли хүдөөгэй хүүгэдые шадамар бэрхээр миин наадахань - нэгэ хажуу. Зүгөөр эдэнэрэй на­адаар минии одоол һанаха һарбайха туужамни бодото ажабайдалаа тай­зан дээрэ олоод, олон зоной зүрхэ, сэльхэлые хүлгүүлэн, эндэ һууһан бүдүүн уладта бодото бага наһыень һануулжа, нэгэ жаашье һаань, тэрэ һайхан хаһадаа бусахыень уряал­жа байгаа бшуу. Иимэ һайн зохёол бэшэжэрхиһэндээ омогорхохошье саг тиихэдэ тохёолдоо бэлэй.

Халуун мэдэрэлэй халин байхада...

Харин уран зохёолшо минии ним­гэн сэдьхэлдэ ёһотой бүхэли шуур­га асаржа байһаниинь дамжаггүй. Тиихэдэл ойлгоо бэлэйб! Зүрхэ, сэдьхэл соогоо геройнуудтаяа хам­та баясан, гуниглан, үндэр дээдын мэдэрэлнүүдые угтан бэшэ, гол түлэб гансал ухаагаараа бэшэгдэһэн юумэн хадаа дан хуурай, зүрхэ, сэдь­хэлые огто хүлгөөхэгүй шэнжэ­тэй байдаг байнал даа! Юуб гэхэдэ, хүйтэн ухаанай хажууда заабол ха­луун мэдэрэл байха зэргэтэй бшуу. Иимэ тон юрын мэтэ ойлгосодо ерэхэдэмни, Хэжэнгын һургуулиин тайзан дээрэ һурагшадайнь наадан нүлөөлһэн болоно!

Энээхэн юрын мэтэ ойлгосые Сэл­мэг Сампиловнагай баһал зүрхөөрөө абан, сэдьхэлээрээ уяран хэһые бо­дото дээрээ асари ехэ ажалайнь аша­ар ойлгоһон болоноб. Энэ юун тухай бодотоор хэлэнэ, харуулнаб гэхэдэ, Сэлмэг Сампиловнагай шабинартаяа хэһэн хүдэлмэри бүхэнөө зүрхэ, сэдь­хэлээрээ хэжэ гарадаг байһанииень батаар гэршэлнэ.

Тиимэл хадань Сэлмэг Сампилов­нагай зүрхөөрөө һургаһан, сэдьхээ­рээ эли бодо дулаасуулан гаргаһан шабинар соонь элдэб олон шан­гуудта, үндэр нэрэ зэргэнүүдтэ хүртэһэн мэргэжэлтэ зүжэгшэд, дүй дүршэл ехэтэй соёлой элитэ хүдэлмэрилэгшэд угаа олон байна бшуу.

Өөрөө Сэлмэг Сампиловна Хэжэн­гын Арадай театрай нэгэтэ жэшээтэ­эр табиһан Доржо Эрдынеевэй «Баль­жан хатан» гэһэн ехэ һонирхолтой зүжэг соо наадаһанайнгаа түлөө Бу­ряад Уласай Гүрэнэй шангай лауреа­дай нэрэ зэргэдэ хүртөө. Мүн Буряад Уласай, Ородой Холбоото Уласай соё­лой габьяата хүдэлмэрилэгшэ гэһэн нэрэ зэргые абажа ябана.

Энээнэй хажуугаар, энэ хүнэй хүн шанар тухай хэлэнгүй гарахын аргагүй. Нэн түрүүн Сэлмэг Сампи­ловнагай абари зангай ямар һайн та­лануудые нэрлэмээр бэ? Нэгэдэхеэр, тэрэнэй ёстой эхэнэр хүнэй зөөлэн, урин налархай шэнжые тэмдэглэмэ­эр. Гадна элдэб юумэн тухай гү, али ямар нэгэ хүн тушаа һанамжадаа хододоо үнэн сэхэ байдагынь мүн. Хүн бүхэндэ, ямаршье байгаа һаань, адли тэгшээр хандадаг, теэд онсо һайхашаадаг зондоо талархалынь одоол онсо байдаг.

Мүнөө наһанайнгаа үндэр гэг­шын дабаануудай нэгые дабажа га­раад, Солбон нүхэртэеэ хоёр бэетэ хүбүүдэй хүлыень дүрөөдэ, гарыень ганзагада хүргөөд ябахадаа, аша­нараа үмэгшэлэн харалсаха хаһань ерэнхэй. Гадаада түхэлөөрөө, хараха янзада, үнөөхил 10-дахи «б» ангиин эдэбхитэй һурагша зандаа, томо хара нюдэнүүдынь хёрхоёо алдаагүй, бэе махабадынь үнөөхил хэбээрээ ёстой эхэнэр байһанаа гэршэлэн ябана.

Дан эртэ нүхэрөө алдаашье һаа, саашадаашье омог дорюун, ондоо хүниие анхаралтай харасаараа сэгнэһэн зандаа, зуу наһа хүрэхэшни болтогой, минии сугтаа һураһан дангинанарай эрхимэйнь нэгэн бо­лохо Сэлмэг Сампиловна!

Цыдып ЦЫРЕНДОРЖИЕВ


Теги: зүжэгшэн Буряад Уласай Хэжэнгэ аймаг уран зохёолшон



17:53

​Правительство Бурятии разработало ряд дополнительных мер устойчивого развития экономики 

17:37

Победа – одна на всех: наш вклад 

16:54

Ухаатай, туһатай, эзэндээ үнэншэ 

16:47

Министр сельского хозяйства Бурятии: «Государственная поддержка АПК будет предоставляться в установленные сроки» 

16:29

Отделы соцзащиты Бурятии приостановили работу до 3 апреля 

16:29

ТОСы стали одним из брендов Бурятии 

16:00

Эрын эрдэмэй эгээл ехыень эдлээ 

15:49

​Твои люди, Бурятия!: век Чойнхора Очирова 

15:38

Дуушан түрэһэн урмандаа дуунай һорёо туршажа... 

15:09

​В Улан-Удэ закроют фитнес-центры, бассейны, кинотеатры и другие развлекательные объекты 

14:56

Личный приём граждан в мэрии Улан-Удэ временно ограничен 

14:32

Дэгээн шэди тайлбарилагша 

14:01

В Бурятии разработали регламенты по регистрации аттракционов 

13:56

​Дальний Восток получит более 1 млрд рублей на профилактику и минимизацию распространения коронавируса 

11:50

Эхи захань хаана юм? 

11:37

​Участок трассы Р-258 «Байкал» временно закрыт 

11:33

В Бурятии продолжается борьба с нелегальными водителями 

11:26

Результат анализа на коронавирус у Главы Бурятии отрицательный 

10:38

Забайкалье может поставлять сырьё для переработки пластика в Бурятии 

10:27

Салингай асуудал 

10:03

​Глава Бурятии подписал план первоочередных мероприятий по обеспечению устойчивого развития экономики 

09:11

Хоолой гарган дуулая! 

08:45

Зурхай на ​27 марта, 3 лунный день 

08:25

Местами небольшой снег, днём до -8 ожидается в Бурятии сегодня, 27 марта 

Наши издания