Главная / Новости /Общество / ​Уран зохёолшо лама

​Уран зохёолшо лама

11-10-2019

Гэрэл зураг дээрэ: Алексей Тенчой

Һүүлэй үедэ Интернет сүлжээнэй ашаар ямар һонин хүнүүдтэй танилсажа харилсана, удха түгэлдэр мэдээсэлнүүдые абана гээшэбибди. Энэмнайл юунһээшье сэнтэй ха юм. Фейсбук холбоондо Алексей Тенчой гэжэ хүнэй бэшэһэн үгүүлэлнүүдые уншажа эхи­лээд, ехэтэ һонирхооб.

Минии мэдэһээр, Буря­ад драмын театр “Слонёнок Ланчекара” гэһэн Алексей Тенчойн бэшэһэн зүжэг най­руулжа, тайзан дээрэһээ ха­руулаа бэлэй. Хари гүрэндэ гү, али Москва хотодо ажаһуудаг хүн ха гэжэ тухай­лаад, мүнөө үеын смс-аргаар бэшэлсэжэ танилсааб. Тии­гэн гэһээмни, Алексей Тен­чой гээшэ Аюша Эрдыне­ев гэжэ Могойто тосхондо үндыһэн хүн байшоо.

Москва хотодо ерэхэ­дээ, Алексей Тенчойтой сүлөөтэйгөөр уулзажа, ехэ һонин хөөрөөнүүдыень бэ­шэжэ абааб. Нэн түрүүн энэмнай хэн гээшэб гэхэ­дэ, лама санаартан. Гэхэ зуура, Ород гүрэнэй эгээл хүгжэлтэтэй, мэдээжэ уран зохёолшон - прозаик гэбэл, алдуугүй бшуу. Манай Буря­адта мүнөө сагта иимэ олон ном хэблүүлһэн залуу уран зохёолшод үгы ха юм. Зүгөөр, энэ хүн тухай тон үсөөхэн лэ зон мэдэдэг байна.

Эрхим тамиршан

Аюша хүбүүн Могойтын 1-дэхи дунда һургуулида эгээл эрхим һурагшадай нэ­гэн байгаа. (Багаһаань Аю­шые Алексей гэжэ нэрлэһэн хадань, эндэ Алексей гээд бэшэһүү). Алишье предме­дээр тэгшэ бэрхэ һурахаһаа гадна һургуулиингаа тами­рай түлөө харюусалгатай байгаа.

- Минии һургуулида һуража байха саг эгээл эр­дэм һуралсалай хүгжэлтын тон һайн саг байгаа. Тэрэ үедэ бүхы Буряадай ажаһуугшадай 80 хубинь дээдэ мэргэжэлтэй гэжэ суурхадаг һэн. Багшанар­най тон гүнзэгы эрдэм мэ­дэсэтэй тула бидэндэ ехэ һайнаар хэшээлнүүдээ заадаг байгаа. Һургуули дүүргэхэдээ, өөрынгөө эр­дэм мэдэсын шанарта тон этигэнхэй, шадахаб гэжэ мэдэрһэн байгааб, - гэжэ Алексей хөөрэнэ.

Шатараар, барилдаагаар ехэ амжалта туйлаһан юм. Мүн Могойто тосхоной Сэрэ­гэй-патриотическа клубые хүтэлбэрилдэг бэлэй. Эдэ хүбүүдые Дотоодын хэрэгэй таһаг дэмжэжэ, зүүн зүгэй тамирай талаар һорилго үнгэргэдэг байгаа. Тиихэ үедөө Алексей тон дуратай­гаар каратэ, тхэквондо, його гэдэгүүдээр бэеэ һорижо эхилһэн.

Харгыгаа гэнтэл һэлгээ

Дунда һургуули дүүргэһээр, Алексей хүбүүн Эм­нэлгын дээдэ һургуулиин фармацевтын таһагай ою­утан болоо бэлэй. Хоёр жэл һуража байтараа, гэр­тээ ерээд, дасанда хубараг болохом гэжэ түрэлхидөө гайхуулһан. Тэрэ сагта да­санда лама болохо гэһэн ябадал тон хомор бэлэй. Комсомолһоо гаргагдаха бо­лон гүрэнэй ажалшьегүй бо­лошохоор саг байгаа. Тиихэ үедэ тэжээһэн абань комму­нис партида орохо мэдүүлгэ үгэһэншье һаа, хүбүүнэйнгээ һанал хүсэлдүүлһэн. Золто ламбагайтай танил байжа, хүбүүгээ дахуулаад, Агын да­сан ошобо ха.

- Би наһа үеэрөө лама, дасан хаража үзөөгүй бай­гааб. Юундэб даа, тэрэ үедэ һүзэг ерэһэн юм. Һаял да­сан, шажан мүргэл гээд да­хин һэргээгдэжэ байгаа. Ага руу харгы хаалтатай байжа, ехэ удаан хүлеэгээд, сагдаануудһаа юун болооб гэжэ асуухадамнай, Агын да­сан руу Бакуула Римбүүшэ ерэбэ гэжэ хэлээ бэлэй. Да­сан ерэжэ, тон удаан ээл­жээндэ зогсожо, үндэр түрэлтэ ламаһаа үршөөл адиста хүртэбэбди. Доошоо тонгойгоод байһан аад, ехэ һониноор Римбүүшэ лама энеэбхилээд, намда ээм дэ­эрэмни хадаг табиһыень өөрынгөө нюдөөр хаража байһан мэтээр мэдэрээ һэм. Ехэ һонин, хараагүй аад лэ, хаража байһан мэтэ байгаа, - гэжэ Алексей хөөрэнэ.

Агын дасан тэрэ үедэ хэдэн залуу хубарагуудые абажа, Монгол руу Буддын шажанай дээдэ һургуули эльгээһэн. Тиигэжэ Алексей хүбүүнэй шэнэ харгы эхи­лээ.

100 гаран наһатай ламанар тухай

1989 он байгаа. Тэрэ сагта хари гүрэн руу үсөөн зон ошо­жо һурадаг һэн. Тэндэ ошохо­доо, Монгол гүрэнэй КПСС-эй түүхэ мэдэхэ гол эрилтэ байгаа. Хари гүрэнэй оюутад гээд хубараг хүбүүдтэ Мон­гол Уласай сайдай салиндал адли хэмжүүртэй стипен­ди үгэдэг һэн. Мүн тусхай наймаанда элдэб амтатай ба хоморой эдеэ худалдажа абаха эрхэтэй байгаа. Мон­голой Буддын шажанай дээ­дэ һургуулида 4 хахад жэлэй туршада һураа. Һуралсалай хажуугаар Агын дасанаа ерэ­жэ, хубарагаар ажалладаг байгаа.

- Һониниинь гэхэдэ, 1993 ондо Агын дасанда ехэ үндэр наһатай 15 ламанар байгаа. Тэдэ булта 100-һаа дээшэ наһанай бэлэй. Гансал 85- тай Жанчиб ламхай тэдээн соо эгээл залууниинь хадаа: “Хүбаан, гал түли, түлеэ ору­ула, сай шана”, - гүүлэжэл, гүйжэл ябаа. Бидэнэй, за­луу хубарагуудай, ерэхэдэ, Жанчиб ламхай одоол ама­раа һааб даа. Бидэндэ үндэр наһатай дээдын ехэ ламана­райнгаа гэртэ түлеэ бэлдэ­жэ, гал түлижэ, эдеэень ша­нажа байхадаа, ехэ баяртай байдаг һэмди, - гэжэ Алексей Тенчой хөөрэнэ.

1993 ондо Алексей нэгэ жэлээр Түбэд гүрэн ошо­хо дүршэлгын һуралсал гараһан юм. 108, 112, 115- тай Гомбо, Аюр, Жимбаа ламхайнууд Алексейдэ ха­дагуудые барюулаад, манай багша Гунтаа Римбүүшэдэ мүргөөрэй гэжэ захибад. Түбэд ошоод, ута гэгшын ээлжээндэ зогсожо, 80 наһатай Гунтаа ламада оро­ходоо, Буряад шабинарһаа мэндэ хүргэхэдэнь, тэрэнь: “Үгы, намда буряад шаби­нар үгы юм”, - гэбэ ха. “Та­най урдахи түрэлэйтнай шабинар”,- гэхэдэнь гайха­жа, “Хэдытэйнүүд бэ?”- гээд, “100 гараһан”,- гэхэдэнь, Түбэд гүрэнэй эгээл дээдын лама ехэ хүхиһэн юм ха.

Эди шэдитэ үйлэнүүд

Нэгэ дүршэлгын амарал­тадаа дахин Агын дасанаа бусаад, удаан саг соо Монгол орон руугаа ошожо ядаһан. Энэнь баһал хари гүрэнүүдэй хоорондохи бюрократиин шэнжэ байгаа бэшэ гү даа. Үдэшэндөө үндэр наһатай ламанар хубарагуудта эл­дэб һонин ушарнуудые, урдын ламанар тухай, дай­най үедэ сэрэгтэшье бо­лон сүлэлгэдэшье ябаһанаа хөөрэдэг һааб даа.

- Үндэр ламхайнарай хөөрэһэн һонин ушар, до­могуудыень ехэ һайнаар хадуужа абааб. Сугтаа һураһан нүхэд хубарагу­удай нэгэнииншье тэрэ ушарнуудые һанадаггүй. Харин би бултыень мэнэл һаяхан хөөрэгдэһэн мэтээр һанадагби. Ламхайн хөөрэжэ байһан маяг аянга шагнажа байһандал, дамжуулжа ша­дахаб. Тиигэжэ 280 домогы­ень бултыень бэшэжэ, “Ска­зания хори-бурят” гэжэ ном бэшээ һэм, - гэжэ Алексей Тенчой хөөрэнэ.

1994 ондо һургуулияа дүүргэжэ, Агын дасанда ажаллажа эхилхэдээ, До­оромбо Данзан Жамсо лам­хайн хажууда дүршэжэ эхилһэн.

Данзан Жамсо Дооромбо лама дэлхэйн эгээл ехэ ла­манарай нэгэн юм. Түбэдтэ, Монголдошье 108 боти Ган­жуур заажа үгэхэ дээдын ехэ эрдэмтэй лама олдоогүй. Гунтаа лама: “Иимэ эрдэм­тэй ламые олоогүй һаатнай, Түбэдтэ Буддын шажан үгы гэжэ айладхахаб», - гэһэн ха. Тиихэдэнь хаа-хаанагүй эрдэмтэй ламые бэдэрэ­эд, Шэнэхээндэ тэрэ үедэ ажаһуужа байһан Данзан Жамсо гэжэ буряад ламые олоһон. Энэ номнолые 70 наһатайдаа Түбэд ошожо, 5 һарын туршада уншажа үгэһэн юм. Түрүүшын 10 боти сээжээр уншаһан. Ти­игэжэ Түбэдэй 50 гаран ламанар Буряад ламаһаа һуралсал абаһан юм. Буряад ламанар Түбэдэй шажанда баяр баясхаланаа иигэжэ бусааһан байна.

Данзан Жамсо Түбэдһөө Агын дасан ерэһэн байгаа. Тиигэжэ Алексей Тенчой дээдын ехэ ламхайн хажуу­да байжа, галыень түлижэ, хамһалсажа, дүршэл абаа.

- Дунда һургуулида һуража байхадамни, нам­тай шэдитэ ушарнууд нэгэ­тэшье тохёолдоогүй. Харин хубараг боложо, Буддын шажанай номнол шудал­жа эхилхэдэмнил, эди шэ­дитэй үйлэнүүд үдэр бүри боложол байдаг һэн, - гэжэ Алексей Тенчой тэмдэглээ. Харин ямар үйлэнүүд уша­раа гээшэб гэжэ хожомынь бэшэхэбди.

БАРИМТА.

Алексей Тенчой - Ага тойрогой Ага-Хангил гэжэ нютагта 1972 ондо түрэһэн. 1994 ондо Монголой Буддын шажанай университет дүүргэһэн, Түбэдтэ, Энэдхэгтэ һураһан. 2006 ондо философиин эрдэмэй доктор болоһон юм. 2007 ондо “Сказка про слонёнка Лан­ченкара” гэһэн номынь хэблэгдэжэ, хүүгэдтэ зорюулагдаһан Ород гүрэнэй эгээл эрхим ном гэжэ тодорһон байна. Мүнөө дээрээ 70 гаран ном хэблэһэн. Москва хотын үндэһэн зүжэгэй туршалгын театрта 4 зүжэгынь найруулан та­бигданхай. Алексей Тенчойн бэшэһэн 6 най­руулгаар кинофильм буулгагдаһан. “Хорло” гэһэн фильм Чебоксары хотодо үнгэрһэн кинофестивалиин лауреат болоо. Тэрэнэй зохёоһон “Большой” гэһэн богонихон фильм гурбан жэлэй туршада 54 кинофестивальда хабаадаад, аяар 54 шагнал абаһан байна. Энэ фильм дэлхэй дүүрэн мэдээжэ болоо. Аяар 40 гүрэндэ харуулагдаад, гурбан хэлэн дээрэ оршуулагдаһан.

Светлана АЮШИНА

Теги: Алексей Тенчой Ага тойрогой Ага-Хангил



14:42

​Легендарному директору Бурятского театра драмы – 100 лет 

14:30

​«Бурятский корпус» 

13:43

Мэр Улан-Удэ проверил готовность коммунальной техники к зиме 

13:35

Картина инфляции в Бурятии: с начала года цены на товары и услуги выросли на 3,2 % 

13:27

Театр «Байкал» представит республику на Дальневосточной ярмарке в Москве 

12:51

Примет ли Бурятия новый закон? 

12:45

​Почему родная речь бурят теряет свою силу 

12:43

За неуплату алиментов улан-удэнец получил реальный срок 

12:37

​Роллердром мечты появился у жителей Хоринска в Бурятии 

12:35

В эти выходные в Бурятии ожидается резкое ухудшение погоды 

12:30

В здании Республиканского агентства лесного хозяйства Бурятии провели обыск 

12:30

​Бурятские студенты стали незаменимыми помощниками на чемпионате мира 

12:22

В Бурятии телефонные мошенники выдают себя за работников прокуратуры и кредитных учреждений 

12:14

Уполномоченный по правам человека в Бурятии: «Связующее звено между гражданским обществом и властью» 

12:10

​Голые факты «трамвайных трагедий» в Улан-Удэ 

12:06

После продолжительной болезни ушел из жизни видный государственный и общественный деятель Бурятии Михаил Семенов 

12:01

В Бурятии выбрали «Народного участкового-2019» 

12:00

​В Бурятии участились случаи бытовых пожаров 

11:55

В Улан-Удэ задержали подозреваемого в серии краж из магазинов 

11:43

Право сельских женщин Бурятии на сокращенную рабочую неделю будет гарантировано федеральным законом 

10:53

​Муниципальные 3D кинотеатры откроют в Улан-Удэ 

10:42

​За сутки в Бурятии произошло 18 пожаров 

10:41

Олоной һанамжа - оносотой 

10:06

​Бурятские школьники сразились в турнире по электронному учебнику «Буряад хэлэн»  

09:55

Работы трех улан-удэнских школьников заявлены для участия во всероссийском конкурсе сочинений 

09:20

​Глава Бурятии наградил молодых ученых  

08:45

Зурхай на ​18 октября, 20 лунный день 

08:30

Местами дождь с переходом в мокрый снег, днём до +16 ожидается в Бурятии сегодня, 18 октября 

Наши издания