1202
Дунда Азиин бэлдэһэн кинофильмнүүдтэ азиат шарайтай хүниие хараха дуратай бэлэйбди. Буряадтамнай бүтээгдэһэн үсөөхэн кинодобагаханшье һаа рольдо наадаһан артистнар бидэндэ мэдээжэ болон һайхашаагдадаг ха юм. Һулаханааршье табигдаһан кинофильмнүүдтэхарагшад олоор сугларһан байха. Буряад кино манайреспубликада хүгжэхэнь хүшэр гэлсэдэг бэлэй. Харин һүүлэй үедэ аргатайл хүн кино буулгадаг болошоо гэжэ хүн зон хэлсэдэг. Хүн зониие сэнгүүлхэ, хүхеэхэ зорилготой табигдаһан тэдэ фильмнүүдэй һүүлээр Солбон Лыгденовэй “Булаг” фильм буряад дайдые сошообо.
Буряад зон бултал хүдөөһөө үндэһэтэй ха юм. Буряад орон доторхи хүдөө нютагуудта ажалгүй арад ямар байдалтай байнаб гэжэ нюуса бэшэ.Зүгөөр энэ орёохон асуудал хэншье иимэ тоб гэмэ тобойсо харуулжа шадаагүй. Шадахашье һаа, харуулхаяа зүрхэлөөгүй. Манай Россиин кинематографида иимэ социальна удха шанартай,амиды мяхандаа шэртэһэ оруулжархиһан мэтэ асуудал хэншье тон элихэнээр нюсэгэлэн гаргаагүй бэшэ аал даа, магад, эндүүрнэб. Хэрбэеэ ородфильмнүүдтэ архиншадые харуулхадаа, ганса нэгээрһэмээхэнээр гү, али шоглон наадалан, энеэдэтэйгээр зурагладаг. Харин Солбон Лыгденов гүнзэгы удхатайфильм бүтээжэ шадаһаниинь эли.
Кинозал соо харагшад шангаар эльгэ хатан энеэлдээ, тиигэһээр һуутараа, нюдөөрөө дүүрэн нулимса дуһаан һугшаржашье һуугаа бэлэй. Архиин хороной эльбэдэ хэды олон буряад хүбүүд абтаад байнаб даа. Оройдоол арба мянганай түлөө ами наһантаяа хахасан алдатараа, амидарал үхэл хоёрой хоорондуур амиды мэндэ гаража ерээд, үшөөл ойлгонгүй, олоһон мүнгэеэ архиин хүлһэн руу шунахайран шудхуулна.
Солбон Лыгденов архидажа байһан хүбүүдэй һогтуугай бахархал соогоо хэлэһэн үгын удхаар хэды һанаа сэдьхэл зобоомо, орёо социальна асуудалнуудые харуулжа шадааб?!
- Футбол наадахадаа, нютагһаа команда суглуулхагүйш, харин түрмэдэ һуухадаа, хэды бэрхэ буряад хүбүүд булта нэгэ томо команда болообди, - гэжэ һайрхана.
Бэрхэ шамбай, шуран шударгы, һүбэлгэн һонор баатар хүбүүднай архиин хохидолой үйлын үреэр түрмэ түншөөр ороод байна ха юм даа. Үгы гэбэл, багшань шабитаяа зэргэлэн архи шуһална. Энэл даа, мүнөөдэрэй байдал! Хүдөө нютагта ажал үгы, хүн зоной сугларха газар - дэлхэйн тэгэн дундахи түб - һууринай алаабхи. Хэн эндэ солхооб һарбайнаб, хэн архи аягална ааб гэжэ һанаашархаха ажалтай.
Киногой һүүлээр хүн зон аргаахан зүбшэлсэһөөр гэр тээшээ тарабад. Нэгэ бүлэг зоной хөөрэлдөөндэ шэхээ табибаб:
- Тиимэл дээ, Түнхэндэшни гайтай, архиһаал ондоо юумэн үгы,- гэжэ хэлсэхыень дуулаад, ехэтэ гайхабаб. Энэ фильм ганса Түнхэнэй аймаг тухай бэшэл! Бодоод үзыт, магад, үнинэй түрэһэн нютагаа ошоогүй бэзэт? Үргэн Буряад ороноймнай аймаг бүхэндэ, нютаг бүхэндэ иимэл байдалтай зон олдохол! Холые зубшажа бэдэрхэгүйт, эрьелдээд харабалтнай, хүршэ, сугтаа һургуулида һураһан нүхэд соотнай иимэ зон байгаал ёһотой, захаһаань абаад харыт! Харин Түнхэнэй һайхан байгаали хэрэглэн, фильмын үзэмжэ һайжаруулагдаа бшуу.Буряад кино байжал боломоор гэжэ Солбон Лыгденов омогорхомоор, сошордомо һүрөөтэйгөөр мэдүүлээ.
- Би буряад арадые нютаг аймагаар илгаруулдаггүйб. Намда бултал нэгэ шуһа мяханай холбоотой, нэгэл һабагша, нэгэл үндэһэтэй түрэл арад гээшэбди. Өөһэдынгөө байдал шүүмжэлжэ, өөһэдынгөө уршагта ябадалнуудые шоглон наада бариха шадалтай арад дээдын хүгжэлтэдэ гараһан арад гэжэ тоологдодог. Арадтамнай тохёолдоод байһан шахардуу хохидолто байдал тухай хэлсэжэ, зүбшэхэ, шиидхэхые оролдохо гээшэ баһал шухала, - гэжэ Солбон Лыгденов хэблэлдэ мэдүүлһэн байна.
Би энэ фильм хараад, тон буряадайнгаа үндэһэн абари зангаа гаргажа, “Энэ фильм ганса Буряад орондоо нютаг бүхэндэ харуулха хэрэгтэй. Харин Европо руу, ондоо менталитедтэй үндэр яһатанда харуулжа болохогүй. Буряад зон иимэл зон ха юм гэжэ ойлгохо бшуу”,-гэжэ бодомжолооб.
Теэд байһаар гүн удхыень ойлгоол ёһотойбди. Эдэ бүгэдэ байдал хүн бүхэн тухайлжа, һанаата болобошье, иигэжэ Солбон Лыгденов мэтээр олоной хараада табиха, олоной анхарал татаха хүн байгаагүй. Юрэнхыдөө тоонгүй тэрьелэн хажуугаарнь гарашаха гү, үгы гэбэл, хүршэ абгайдал адли (Бальжит Очирова уран гоёор наадана) архиншадые хаража, тэдэнэй байдалһаа хашаршаһан, эсэшэһэн, тэдэниие халтал нюдэндөө үзэхэдөө, уур сухалаа хүрэжэ, тэмсэлдэ орохоо бэлэн болошонхой. Иимэл зон гээшэбди.
Кино хараһан зонһоо һанамжануудыень мэдэжэ, бүридхэһэн байнаб. Энэ фильм, үнэхөөрөө, бүхы хүдөө нютагуудаар харуулха хэрэгтэй, илангаяа залуушуулда. Кино бүтээгшэд хүлисэнэ бэзэ, кино буулгаха оньһо маяг мэдэхэшьегүй һаа, нэгэ бага дутуу дунданууд тухай хэлэхэмни.
Архиин дуун тухай нэгэ ёһо гурим баруун буряадууд энэ саг хүрэтэр дамжуулһан. Тэрэ дуун энэ фильм соо Витиин архиин мананда абтаад, дэмыржэ байхадань гүйсэдхэгдөө. Энэ эпизод дан удаан харуулагдаа. Киногой түгэсхэлдэ олон тоото фото-зурагууд ямаршье удхатайгаар харуулагдааб, бү мэдэе. Энэ хоёр үйлэ дан удаан харуулагдажа, киногой тоб гэмэ тобойһон үйлэ унжагайруулаа хаш. Энэ ганса минии бэшэ, олон зоной һанамжа.
Оршуулгын талаар ажал дутуу хэгдэнхэй. Эндэ гол шалтаг, магад, саг багадаа. Буряад хэлэ мэдэхэгүй зон Бурхан Баабайн гүн ухаатай үгэнүүдые хүсэд ойлгоогүй, юуб гэхэдэ, ородоор оршуулга буруу хэгдээтэй байгаа. Городһоо гол геройн басаган ерээд, эсэгэеэ сай уухыень урина, теэд сайн гүсэ хооһон шахуу. Басаган шабхажа байгаад, хабхагыень унагаан алдажа, гүсын оёорһоо сай аягалаа. Эндэ архиин мангарһаа амаа хатан, уһа бэдэржэ, зобожо байһан эсэгын үйлэдэ зэргэсүүлэн, гоёы даа, ааяма халуун, хүрин улаахан сайгаар абаяа хүндэлхэ байгаа хаяа даа.
Абаяа үхэрэй гуя мяха эльгээһэндэнь баярые мэдүүлнэ. Эндэ баһал оршуулга дохолоо: “Получили ногу бычка”, харин “нога” бэшэ, “стегно” гэжэ хэлэхэ байгаа. Гэжэ байгаад, бага сага алдуунууд кино бүтээгшэдэй хэлэеэ муу мэдэхэһээнь бэшэ, харин бага сагай болзорто бэлдэһэнһээ дулдыдаа гэжэ ойлгоё.
Бүхыдөө найруулагшын табиһан кинофильмын удха гүнзэгы, тоб гэмэ, ялас гэмэ шанартай. Иимэ фильм бүтээжэ, арад зоной анхарал татаһан Солбон Лыгденов буряад арадай ёһотойл хүбүүн байна. Энэ ажалайнь түлөө харагшадһаа халуун баярые хүргэе!Цырегма САМПИЛОВА.
