​Шог энеэдэтэй зүжэг гү, али социальна драма гү?

Буряад драмын те­атр Наһатайшуулай үдэртэ дашарамдуу­лан, “Үбгэд+ Хүгшэд” гэһэн шэнэ зүжэг дэлгэбэ. Харин би энэ зүжэгэй шал­галтын табилганда (пресс- харалганда) ерэжэ, хүн зонһоо урид хараһан бай­наб. Энэ зүжэг ямар нэгэ зохёолшон бэшээ бэшэ, ха­рин хабаадаһан артистна­рай өөһэдынь болон залуу найруулагша Сойжин Жам­баловагай ябууд һанаһан бүтээл гэжэ уридшалан тэмдэглэгдээ бэлэй.

Үбгэд, хүгшэд тухай иимэ удхатай зүжэгхэнүүдые хоёр жэлэй урда Буряад драмын артистнар табижа эхилээ бэлэй. Түрүүн хоёр хүгшэдэй богонихон зүжэгэй үзэгдэлнүүд, һүүлдэнь хоёр үбгэдэй үйлэнүүд гээд, удаань дүрбүүлэнэйнь үзэгдэлнүүд гээд үе боло­од лэ табигдажа, харагша­даа хужарлуулжа байгаа бшуу. Эдэ үйлэхэнүүдһээ үндэһэлэн, энэ мүнөө томо зүжэг табигдаба гээшэ. Энэ зүжэгтэ Буряадтаа мэдээжэ болоһон артистнар наада­на. Хэд бэ гэхэдэ, Хүгшэд – залуу артистнар Лосолма Протасова, Ольга Ранжи­лова, Үбгэд – Буряадай га­бьяата артистнар Бэлигтэ Дамбаев, Болод Динганор­боев, үшөө тиихэдэ уран һайханаар мориной роль наадаһан Буряадай арадай артист Баярта Ендонов, үнеэнэй роль гүйсэдхэгшэ Буряадай габьяата артист Дарима Цыденова, артист Ада Ошорова гэгшэд.

Тайзан дээрэхи үйлэ хэрэгүүд манай Буряад ороной хүдөөгэй, орхигдо­жо, һандаржа байһан ню­тагта болоно. Түрүүшын үзэгдэлнүүдһээ эхилээд, һүүл болотор хүхэ энеэдэн. Эльгэнэйнгээ эгшэтэр энеэл­дэхээр. Теэд һүүлшын харгы­да табиха үри хүүгэдгүй үлгэ үрөөһэн үбгэн өөртөө хуур­саг дархалжа, хүдөөлүүлхэеэ бүхэли наһандаа үелжэ ябаһан, адлил үбгэрһэн нүхэрөө дуудажа, үхэлдөө бэлдэнэ. Гунигтайл ушар. “Хашхондогтоо” орхо­доо, үри хүбүүтэй, бар­дамхан ажаһууһан нүгөө үбгэжөөлынь баһал өөрын орёо хуби заяатай. Хото го­родто гэр байраяа хүбүүн бэридээ буляалгаад, тэдэ­энтэеэ суг байжа, тэсэжэ ядаад, нютагаа бусаһан үбгэн. Аяар 200-гаад ажалшадые хүтэлбэрилдэг, үмсын ажалтай хүбүүниинь нэгэшье эрьежэ ерэдэггүй. Энэ баһа уйдхартай ушар. Тэрэнэй үнэн байдалы­ень бүгэдэндэ элирүүлжэ, балшыса бари-һан хүгшөө өөрөөшье, баарһан, хүшэрхэн хуби заяатай. Хэдэн үхибүүдые ондо он­доо эсэгэһээ түрэбэшье, тэдээндээ баһал хэрэггүй хаш. Манька үнеэндээ бүхы энхэрэл, хайраяа үгэһэн хүгшэндэ аша зээнэр ерэжэ, айлшалха, эрхэлүүлхэ бэшэ ха юм даа. Хайратайл ушар.

Гансаараа бүхэли на- һандаа ажаһууһан Даша-Дон­дог (Болот Динганорбоев) хэзээ нэгэтэ инаг дуратай эдирхэн залуухан ябаһан басагандаа, мүнөө мааягар хүгшэндэ үнэн зүрхэнһөө дуратай. Хо­тодо ажаһуужа байһан тэрэ хүгшэнөө хүдөө нютагыень дуудажа асарха гэһэн зорил­готой өөрынгөө үхэл зохё­оно. Иимэл үйлэ хэрэгүүд бэлигтэй артистнарай уран һайхан наадаар хүхюу зуга­атайгаар зураглагдана. Эндэ онсо хэлэхэ юумэн гэхэдэ, Болот Динганорбоевые энэ үбгэнэй рольдо үшөө нёдон­до түрүүшынхиеэ хараад, тэрэниие огтолон таняагүй һэм. Энэнь хадаа элдэб ян­зын, элдэб шэглэлэй роль наадаха арга шадабаритай бэлигтэй артист байһыень гэршэлнэ бэшэ гү?

“Юун тухай зүжэг бэ?” гээд, нэгэ танилай намһаа һурахадань, “энеэдэтэй ко­меди” гэжэ хэлэжэрхёод, һүүлдэнь “гунигтай, соци­альна орёо асуудал табиһан зүжэг лэ даа” гэжэ нэмэбэб. Зүгөөр энэ зүжэг хэниие­шье баалана, баадханагүй, шүүмжэлнэ, мүлжэнэгүй. Үбгэд, хүгшэдэй мүнөө үеын орёохон байдал тэдээнэйл нюдөөр, тэдээнэйл хараса­ар, һанал бодолоорнь хару­улжал шадаа. Хүхюу, дорюун энеэдээр, һонин, анхарма зу­гаагаар...

Буряад драмын театрай оршуулагшаар, уран зохёо­лой таһагта ажалладаг Ни­колай Шабаев энэ зүжэг ту­хай иигэжэ бэшэһэн байна:

“Энэ зүжэг хаража, хүн зомнай буурал толгойто төөдэй, таабайгаа, түрэл- хидөө, хүршэнэр нүхэдөө энхэрэн дурсан, тэдэнэртээ хонходожо, ажабайдалаарнь һонирхожо, үнэн сэдьхэлһээ һанаата болохо зали заб- hараа олохо аалам... Хай­рата аба эжынэрнай, үбгэд хүгшэднай бэеын үбшэ хаб­шаниие энеэдэн зугаагаар, хүлгөөтэ байдалай хүшэрые уянгата дуугаар, зүрхэ сэдь­хэл шэмшэрүүлһэн хүндэ һанаае маани мэгзэмээр тэнсүүрилжэ, ажамидарха хүсэ шадалтай, тэнюун сэдь­хэлдээ һайхан һанаатай бай­даг ха юм”.

Нэмэжэ хэлэхэдэ, энэ зүжэг эгээл мүнөө үеын за­луушуулда харуулмаар, гүн удхатай бүтээл гээшэ. Орхигдоһон үбгэд, хүг- шэдтөө анхарал табижа, хайхарамжатайгаар хан­дажа, гурбан зөөлэниие үзүүлжэ ажаһуухамнай бол­тогой. Энэмнай ганса үбгэд, хүгшэдтэ хэрэгтэй бэшэ, ха­рин үри хүүгэдтэнь хэрэгтэй. Юуб гэхэдэ, үри хүүгэдтээ буян хүүлэхэеэ һанахадаа, үбгэд, хүгшэд удаан наһа наһалдаг юм гэжэ нэгэтэ дуулаһан байнаб.

Елена Агафоновагай фотозурагууд.