597
Арбаад жэлэй саана хүршэ Монгол орондо айлшалжа, һypгyyлинуудаар hурагшад, багшанартай уулзажа, танилсажа ябахадамнай, Мандал-Сүмын найман жэлэй һургуулиин һурагшад намда «Дүрбэн зохилдогшо» гэжэ айхабтар ханамжатайгаар урлан бүтээhэн зураг бэлэг баряа hэн. Энэ зурагай удхые би мэдэхэ, багадаа зарим айлда харадаг, мүнөө иимэ зураг оложо ядадаг аад, ехэ дуратайгаар үнэтэ бэлэг тогтоон абаад, нангин хадагалжа ябагшаб.
Энэ «Дүрбэн зохилдогшо» зурагай удха ехэ гүнзэгы юм. Хүсэтэ сэсэн заан, ахирхан аймхай амитад: һармагшан, шандаган, жэгүүртэ хүхы дүрбэн нүхэсэжэ, бэе бэедээ туһалан, бэе бэеэ хамгаалан хамта амидаржа ябаа. Заан гурбан нүхэдөө ямаршье дайсанда добтолуулангүй бата хамгаалха. Заанай хүрэжэ абахын аргагүй үүлэ тулама үндэр эшэдээ ургажа байһан жэмэсые заанай үнэн нүхэдынь бэлэхэнээр түүжэ, абарагша заанаа тэжээхэ. Хүхы тагнуулда ниидэн ошожо, олон жэмэстэй газарта нүхэдөө абаашадаг һэн ха.
Эдэ дүрбэн амитадай хани барисаан бүхы амитадта һайшаагдаа. Тэрэ ороной арад зоншье бэе бэеэ хүндэлдэг, бата бэхи хани барисаатай болошоhон юм гэдэг.
Нютагай хаан албата зонойнгоо хёмороогүй эбтэй һуухада, һанаа амар омогорхон баярлажа hуудаг байгаа.
Нэгэтэ хаан нютагайнгаа үндэр наһатай, эгээл сэсэн гэжэ тоологдодог, хүндэлдэг үбгэн аха захатаяа хөөрэлдэжэ һуутараа асууба:
- Арад албата зомни ямар эбтэй, бата холбоо барисаатай һууна гээшэб? Би иимэ һайн хаан гээшэ гүб? Та юун гэжэ һананат? – гэбэ ха.
Үбгэн эрхиеэ татажа дүүргээд, хаан тээшээ хандажа:
- Хүндэтэ хаан, ташье үндэр һайхан сэдьхэлтэй гээшэт. Энээн тухай hэжэг юун байхаб. Тиихэдэ танай гүрэн түрэ соо арад зондотнай жэшээ харуулhан дүрбэн инаг эбтэй амитад ажабайдаг. Нютагайтнай ургамал болоод амитадай һайн һалбаран байхада, хүн зонтнайшье сэдьхэл дүүрэн, эбтэй эетэй, хани барисаатай ажаһууна гэжэ һанагшаб,- гэбэ ха.
Хаан энэ үгыенъ ехэ зүбшөөжэ, ургамалые гэмтээхэгүй, амитадые хюдаха, хороохогүй, бултаниие хамгаалха гэhэн захиралта гаргаба. «Дүрбэн зохилдогшо» гэжэ ехэ захата зураг эгээл бэрхэ уран зураашадаа зуруулаад, ордонойнгоо урда хадуулба. Арад зониинь даган баясажа, «Дүрбэн зохилдогшо» зурагта мүргэхэһөө гадна, доронь табсан дээрэ мүнгэ алта, үнэтэ эдлэл үргэдэг, табидаг боложо, ехэ зөөри сугларшаба һэн ха. Энэ сугларһан зоной зөөреэр «Дүрбэн зохилдогшые» үнэтэ шулуугаар бүтээлгэжэ табяад, хажуудань наһа бараһан сэсэн үбгэнэйнгөө дүрсые хүрин мрамор шулуугаар хүүлэжэ һуулгаһан юм.
Ганса нютагайхид бэшэ, хариһаа зон ерэжэ, «Дүрбэн зохилдогшодые» харадаг, тэрээндэ hүгэдэдэг болоо. Тэрэ сагһаа хойшо «Дүрбэн зохилдогшо» олон арадай хани барисаанай, эб найрамдалай hүлдэ болон мандуулагдаа, тахигдаа бшуу.
Ц. Номтоевой суглуулбариһаа
