​Бэлигтэй угаа уһанда хаяагүй

Үнгэрэгшэ зуун жэлэй 1997 ондо “Сагаан һарын одод” гэһэн дуушадай харалганда гэнтэ хүсэд хэндэшье танигдаагүй Эржена Санжиева гэжэ басаган гайхамшаг хоолойгоороо хүн зониие ехэтэ һонирхуулаа бэлэй. Энэ басагахан заабол саашаа агууехэ дуушан боложо, үшөө саашаа дуу хүгжэмэй үргэн харгыда гаража, бэлигтэй, суутай дуушан болохол байха гэжэ олон зоной хэлэдэг байһые би өөрөөшье һананаб.

Автор: Эржена Санжиевагай хубиин альбомһоо абтаһан фото-зураг

Эржена Санжиева Ушарбайн дунда һургуули, хүгжэмэй һургуули дүүргээд, хүгжэмэй багша болоод, нютагаа ошожо багшалха гэһэн хүсэл хара багаһаа шэглүүлжэ ябаа. Нагаса эжынь зээ басагандаа энэ зорилго ходол урдань табижа байгаа. Харин дуушан болоод, одо заяата ордон соо толормо, яларма тайзан дээрэ дуу гүйсэдхэжэ, олон зоной нэрьемэ альга ташалга, баглаа сэсэгүүдые бэлэг абажа байха хүсэл ой ухаандаашье оруулха забда байгаагүй бшуу.

Гурбадахи класста һуража байхадань, Шэнэ жэлэй нааданда “Цып-цып, мои цыплята” гэһэн дуу ород болон үшөө ямар бэ даа, ондоо хэлэн дээрэ сээжэлдээд дуулажа, һургуулиинхидтаа һайшаагдаһан юм. Эржена хэды дуулаха аргатайшье байбал, балай дууладаггүй һэн. 12-13 наһатайдань Ушарбай нютагай соёлой байшан соо Энэдхэг ороной кинофильмүүдые асаржа харуулдаг байгаа. Тэрэ үедэ хэн Энэдхэг арадай дуу, хатарта дурлаагүйб даа? Эржена хэлхеэ холбоогоор Энэдхэг дуунуудай пластинкануудые захижа асаруулаад, һажаалдажа дууладаг һэн.

Тиигэһээр томошог боложо эхилхэдээ, һургуулидаа Сагаалганай наадануудта дуу дууладаг бэлэй. Нэгэтэ Могойтын аймагай харалганда түрүүшын һуури эзэлжэ, аймаг дотороо мэдээжэ болоо һэн. Хүршэ Зугаалай нютагай “Зугаа” гэһэн ансамбль Эрженые урижа, Агын тойрог соогуур гастрольдо ябуулдаг һэн. Гэбэшье, дунда һургуулияа дүүргэжэ, дуунай багша болохо гэжэ бэлдэжэл ябаа.

Ахалагша классуудта һуража байхадаа, Уитни Хьюстонай дуунуудые һажаажа дуулахадаа, хоолойгоо хүгжөөгөөб гэжэ Эржена хөөрэбэ.

Улаан-Үдын хүгжэмэй колледждо һурахаяа ерэхэдэнь, арай бага байнаш гээд, вокальна дуушанай таһаг руу абаагүй, арадай хүгжэмэй таһагта нэгэ жэл һураад, саашаа вокальна таһаг руу ороо бшуу.

- Манай хүдөө нютагта хүгжэмэй һургуули байха бэшэ, ямаршье хүгжэмэй мэдэсэгүйгөөр Чайковскиин нэрэмжэтэ колледждо ороо бэлэйб,- гэжэ Эржена дурсана.

Вокальна таһагта оперын дуушанай болон вокалай багшын мэргэжэлдэ Буряадай мэдээжэ хүгжэмэй багша Вячеслав Баяндаевай хүтэлбэри доро һураха үедөө Эрженын эстрадна дуугаар һонирхоходонь, багшань хоридог һэн. Шинии хоолой оперно дуушанай, тиимэһээ заабол бэеэ хүгжөөжэ, Оперно театрай солист болохо ёһотойш гэдэг бэлэй.

Түрүүшын жэлдэ хүгжэмэй һургуулида һуража байхадаа, “Сагаан һарын одод” гэһэн фестивальда хэды хабаадахаяа хорхойтобошье, үшөө эртэ байна, арайл бирахагүйб гэжэ мэдэржэ байгаа. Тиигэһээр эршэм һуралсалай ябасаар жэлшье түргэн үнгэршэбэ. Эржена гэнтэ телевизорээр гүймэл соносхол уншажархиба. “Сагаан һарын одод” гэһэн харалган дахин соносхогдоод, оройдоол гурбан хоног үлөөд байба.

Дары түргэн нагаса абжаадаа ошоод, хүсэлөө хөөрэхэдэнь, тэрэнь Анатолий Бутухановтай танилсуулба. Теэд ямаршье дуу шэлэхэеэ, аранжировко хэхэеэ мэдэнгүй, Эржена юрэл студи соонь ерээд, ээлжээгээ хүлеэжэ һууба даа. Адаглахадань, Мухар-Шэбэрһээ мэргэжэлтэ бэшэ хүгжэмшэн Цырен-Дулма Дагбаева композиторнуудай харалганда хабаадаха хүсэлтэй Бутухановта дуунуудаа аранжировко хүүлэжэ байба. Тэдэ дуунууд сооһоонь “Түрүүшын дуран” гэжэ нэгэ дуу Эржена ехэтэ һайшааба. Дүүрэһэнэйнь удаа Эржена Цырен-Дулма Дагбаевада дүтэлжэ, энээхэн дууень Сагаан һарын фестивальда гүйсэдхэхэ гэжэ зүбшэл абаһан юм. Тэрэ дууень Анатолий Бутуханов Эрженын хоолойдо тааруулжа зохёон табижа, нэгэ һүниин туршада бэлдээд үгэжэрхёо. Тиигээд Эржена тэрэ дуугаа гүйсэдхэжэ, 1997 оной Сагаан һарын одото дуушанай Гран-придэ хүртэһэн байна.

Тэрэ жэл шэлэлгын шата 70-аад дуушад гараһан юм. Тэрээн соо илахань 19-тэйхэн Эрженэдэ нилээн хүшэр байбашье, тэрэ өөрөө юундэб даа, досоогоо хэдыдэхишье һаа, түрүүшүүлэй һуури эзэлхэл байхаб гэжэ мэдэржэ байгаа. Энэнь хадаа үшөө эдир залуу, бүдэрхэ, диилдэхэ гэжэ юумэ хүсэд мэдэхэ, ойлгохо аргагүй, бардам, огсом эдир залуу наһанай охиншье байжа болоо. Гэхэ зуура, 17-тойһоо эхилжэ, бэеэ дуу хүгжэмэй талаар нилээн ехээр һорижо байһан басаганай бэлиг шадабари тобойн гараа бшуу. Эгээл Эржена Санжиевагай шадамар бэрхээр, аянгата һайхан гүйсэдхэлөөр гэршэлэгдэнэ.

Тэрэ гэһээр хэдэн жэлэй туршада Эржена тухай дуулдахаяашье болёо һэн. Юуб гэхэдэ, Эржена хадамда гараад, хүгжэмэй һургуулияа дүүргээд, басага түрэһөөр, бүхы сагаа гэр бүлэдөө зорюулаа бшуу. Үшөө Эржена нүхэрэйнгөө обогто ороод, Агын тойрогой “Амар сайн” театрай гол дуушанаар ажаллаа. Эндэ хүдэлжэ байхадаа, Гнесинэй нэрэмжэтэ хүгжэмэй ехэ һургуулиин дэргэдэхи “Эстрадна дуушанай” 10 һарын курсада һуража гараһан байха.

Автор: Эржена Санжиевагай хубиин альбомһоо абтаһан фото-зураг

2012 ондо Эржена Улаан-Үдэеэ бусажа, зохёохы замаа үргэлжэлүүлбэ. Буряадай гүрэнэй филармониин “Урагшаа” гэһэн этно-бүлэгтэ дуушанаар ажаллажа байтарнь, бүлэг үгы хэгдэһэн юм. Артист гэһэн мэргэжэлтэйшүүлынь хүтэлбэрилэгшөө дахаад, Буряад драмын театр руу ажалда ороо, харин олон дуушад ажалгүй үлэжэ, дуушанай сүлөө харгыда гаранхай.

2013 ондо Эржена Санжиева өөрынгөө хубиин концерт-наада табиһан юм. Иимэ хэмжээ ябуулга бэлдэжэ үнгэргэхэ гээшэ бэлэн хэрэг бэшэ, эндэ эдэбхитэй ябуулга, мүнгэн зөөрииншье дэмжэлтэ хэрэгтэй. Энэ хэрэгтэнь нүхэд дэмжэжэ, спонсорнуудшье олдожо, олон зоной хабаадалгатай үндэр хэмжээнэй уран һайханай тоглолто эмхидхэгдээ бэлэй. Удаань Эржена Ага нютагаар болон эсэгынгээ түрэһэн нютаг – Захааминай аймагаар гастрольдо гараа һэн.

Жэл үнгэргөөд, үшөө нэгэ хубиин концерт дахин эмхидхэжэ, баһал амжалтатайгаар үнгэргөө. Тэрэл жэлһээ Улаан-Үдын хүүгэдэй хүгжэмэй һургуулида багшалжа эхилээ. Хүнэй бүхэли наһаараа хүсэлһэн, һаналһан юумэн заабол бүтэшэдэг ха юм даа. Балшар бага наһанһаа хүгжэмэй багша болохоб гэһэн хүсэлынь бүтэжэ, хүгжэмэй багшаар хүдэлжэл байна ха юм даа.

- Мүнөө үеын үхибүүд ехэ һонин, 12-13 наһандаа хэн болохо байһанаа мэдэжэ, тэрээндэ эрмэлзэжэ байдаг. Манай үеын үхибүүд наадаад лэ, хүсэд хэншье болохоёо ойлгоншьегүй, энэ тэрэ хүсэлдөө оролдоншьегүй ябаалди даа. Харин мүнөө үхибүүд урдаа зорилго табижа, тэрээндээ эрдэм мэдэсэеэ шэглүүлжэ байхадань һайшаалтай. Бэлигтэй үхибүүд мүнөө олон. Жэшээнь, намда нэгэ басаган һурадаг. Би тэрэ басаганай саашанхи ехэ амжалтада угаа найданаб. Энэ һурагшамни ерээдүйн эстрадын одон болохол байха. Юуб гэхэдэ, бэлигшье, арга боломжошье байнал даа, - гэжэ Эржена хөөрэнэ.

Эрженын эжы - Баирма Бальжинимаевна, абань - Дүтэлүүр нютагай Цыренжаб Дашинимаевич Санжиев гээд, Хүдөө ажахын дээдэ һургуулиин малай аргашанай таһагай оюутад байхадаа, хоюулаа дуэт болоод, наадануудта дууладаг байгаа. Багахан Эржена тайзан дээрэ гараад, эжы, абынгаа хүлнүүдтэнь аһалдаад, хүхижэ, дэбхэншээжэ байдаг һэн ха. Тэрэ нарай сагһаа тайзанай амта абаһаншье байгаа. Хоёр дуушадһаа дууша бэлигтэй басаган мүндэлэнгүй яахаб даа.

Эндэ һаяшаг Эржена Хакасида болоһон нэгэ ехэ регион хоорондохи харалганда хабаадажа, Гран-придэ хүртэбэ. Тэрэ харалганай эхилхын урда долоон хоног үлөөд байхадань, дууша нүхэр басаганиинь Хакаси ошожо, хакас дуунуудай харалганда хабаадахыень дурадхаһан юм. Өөрөө ошохо гэжэ бэлдэжэ байгаад, гэнтэ үбдэшөө. Эржена эндэ баһал багахан болзор үгтөөтэй байхадань, эршэмээр бэлдээ. Хоёр үдэрэй туршада хакас хэлээр дуу сээжэлдээ. Хэлэн хүшэр, алдуугүй аад, баһал хэлэнэй онсо маяг, хэлэнэй нугалбари зүбөөр үгүүлжэ дуулаха шухала ха юм даа. Энэ харалганда Буряадаймнай мэдээжэ хүгжэмшэн Цырен Шойжонимаев жюриин гэшүүнээр уригдаһан байгаа. Цырен Дашиевич тэрэ харалганиие эмхидхэгшэ хакас арадай ехэ мэдээжэ хүгжэмшэн Игорь Баргояковтай танил байгаа. Тиигэжэ Буряад оронһоо дуушад уригдаа.

- Регион хоорондын фестивальда 22 хүн хабаадаа. Хоёр хүн Тываһаа, нэгэ хүн Алтайн хизаарһаа, би – Буряад оронһоо, бэшэ дуушад булта хакасууд байгаа. Урдахи харалган республикын хэмжээнэй һэн, харин энэ жэл үргэдхэгдэжэ, регион хоорондын болоһон байгаа, - гэжэ Эржена хөөрэнэ.

Тэрэ харалганда Эржена Гран-придэ хүртөө. Нэгэдэхи һуурида хакас арадай мэдээжэ Эренек Хан гэжэ дууша басаган, уласхоорондын хэмжээндэ хабаададаг Этно-рок бүлгэмэй гол дуушан эзэлээ. Энэ харалганда Гран-придэ хүртэгшэдэ Хакасиин гол телевиденидэ клип буулгаха арга олгуулагдадаг. Тиигэжэ һарын туршада түлбэригүйгөөр харуулагдаха.

Мүнөө Эржена Санжиева хакас арадай “Тумпайрам” гэһэн ехэ нааданда хабаадалсахаяа бэлдэжэ байна. Тэрэнь июниин хуушаар үнгэрхэ, эгээл энэ үедэ хакас хэлээр дуулаһан дуунайнь клип буулгагдаха юм.