​Хүүгэдтэ зорюулагдаһан ном нара хараба

"Уран зохёолой юртэмсэ” гэһэн буряад хэлэн дээрэ номой хэблэлэй проект мүнөө үбэл 5-дахияа бэелүүлэгдэжэ, энэ харалганда буряад хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн 27 ажалнууд ороод, тэдэнэй арбаниинь эрхим гэжэ тоологдоо. Буряадай гүрэнэй университедэй 4-дэхи шатын оюутан Филипп Стефани хабаадалсажа илаа бэлэй.

Эндэ һаяхан тэрэнэй бэшэһэн “Нарата майла” гэһэн ном хэблэлһээ гараад, үнгэтэ зурагуудаараа бидэниие баясуулба. Энэ онтохон Филипп үшөө дунда һургуулида һуража байхадаа бэшэһэн юм. Дээдэ һургуулияа дүүргэхэ ушараар, эжынь - Наталья Стефани энэ номыень хүбүүндээ бэлэг болгожо, хэблэхэ хүсэлтэй байтараа, Буряад Уласай засаг түрын соносхоһон энэ харалганда хабаадуулһан байгаа. Энэ онтохон ород, буряад, иврит хэлэн дээрэ бэшэгдэнхэй.

- Эндэ илалта туйлахада, намда ехэ удха шанартай гээшэ. Номой хэблэлдэмни хабаадалсаһан зондо ехэ баярые хүргэнэб. Нэн түрүүн оршуулагшадтаа баярые мэдүүлнэб, манай бултанаймнай зохёолой ажал гээшэ. Буряад Уласай Соёлой яаманда, Үндэһэтэнэй номой сангай соёл гэгээрэлэй проектнүүдэй менеджер Александр Бузинда, уран зураашандаа халуун баярые хүргэнэб! Энэ онтохоноймни гол нюур минии эжы – Наталья Стефани гээшэ. Эжымни намда ходол дэлхэй дээрэхи бүхы һайхан үзэгдэл ганса нэгэ дахин үгтэдэг, тиимэһээ оршон тойронхи байгаалияа хамгаалжа, аршалжа байха шухала гэжэ ойлгуулдаг һааб даа. Ургажа байһан сэсэг хайша хэрэг таһалаад, хухалаад хаяжархихада, али амиды шубуу барихадаа, бидэ хэнэйб даа юртэмсэ һандаргаахадаа, өөһэдынгөөшье юртэмсэдэ хохидол асарнабди,- гэжэ Филипп тэмдэглээ.

Хүүгэдтэ зорюулагдаһан энэ ном үнгэтэ һайхан зурагуудаар шэмэглэгдээ. Сүлжээ холбооной харилсаагаар Филипп Израильда ажаһуудаг Елена Розинатай танилсажа, зурагуудые зурахыень дурадхаһан байна. Уран зураашан дары түргэн зүбшэлөө үгэжэ, ямаршье түлбэригүйгөөр ажал бүтээгээд үгөө. Намайе буряад хэлэн дээрэ онтохо оршуулхыень дурадхахадань, би ехэ урматайгаар оршуулаад үгөөб. Онтохо уншахада, ульгам түргэн, үгэнүүдыень угаа зохидоор тааруулаатай байхадань, буряад хэлэн дээрэ оршуулхань бэлэн байгаа. Минии һанахада, энэ ном мүнөө үеын багашуулда эгээл таарама, һургуулиин болон сэсэрлигэй үхибүүдэй һуралсалай хэшээлнүүдтэ заахаар хаш. Эвенк хэлэн дээрэ “Арун” гэһэн эвенкнүүдэй түбэй мэргэжэлтэд Елена Колесова Зинаида Делбонова хоёр оршуулаа.

Июниин 17-ной үдэр Буряад Уласай Үндэһэтэнэй номой сангай захирал Людмила Гармаева хэблэгдэһэн номой 25 –дахи хубииень залуу уран зохёолшондо барюулаа. Тэрэнэйнгээ 100 хэһэгыень Филипп “Арун” гэһэн эвенкнүүдэй түб руу дамжуулаа.

Ном хэблэлдэ бэлдэгдэжэ байхадань, Буряадай арадай уран зохёолшон, СССР-эй Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн Владимир Митыпов, уран зохёолшон Анна Виноградова, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй доктор, профессор Светлана Имихелова гэгшэд уншажа, үндэр сэгнэлтэ үгэһэн байха юм. Мүн багашуулай гэртэхиндэ болон номой сангай мэргэжэлтэдтэ ном ехэ һайшаагдаа бшуу.

“Солнечная поляна” гэһэн онтохоной залуу автор ямар гүнзэгы дүрсөөр Эхэ байгаалидаа энхэрэн хандаха тухай, яагаад муу һанал хүсэлые һайхан сэдьхэл диилэхэ аргатайб гэжэ харуулжа шадаа гээшэб, гайхалтай. Мүнөө үндэһэн хэлэ хүгжөөлгын үе сагта иимэ хэдэн хэлэн дээрэ ном бэшэгдэхэдээ, баһал өөрын гүнзэгы, аласые хараһан ухаан бодолтой ябадал гээшэ. Уран зураашан Елена Розинагай зурагууд авторай хэлэһэн зүрхэ сэдьхэл хүдэлгэмэ бодолнуудые бодото элеэр харуулжа, тэмдэглэжэ шадаа. Тиимэл хадаа ондо ондоо хэлэн дээрэ дуугардагшье һаа, һайхан үүсхэл нэгэ һаналтай байна бшуу,- гэжэ дүршэл ехэтэй библиотекарь Луиза Александровна Мальцева һанамжатаяа хубаалдаба.

Энэ үнгэтэ һайхан зурагуудтай, бэлэн ойлгомо хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн онтохон һургуулиин һурагшадта, хүүгэдэй сэсэрлигүүдтэ оршон тойронхи байгаалияа аршалан хамгаалгада, һайхан нигүүлэсхы сэдьхэл хүмүүжүүлгэдэ тон ехэ туһатай ном гэжэ үшөө дахин тэмдэглэһүү.

Нэмэжэ хэлэхэдэ, “Нарата майла” ( Солнечная поляна) гэһэн номоо Филипп бидэ хоёр Бүгэдэ Буряадай уласхоорондын “Алтаргана-2016” гэһэн Ехэ Нааданай уран зохёолой харалганда хабаадуулха гэжэ шиидээд, мэдүүлгэ тушаагдаад байна. Амжалта хүсэгты!

Нарата майла

(Онтохонһоо хэһэг)

Арюухан сэбэр байгаалитай нэгэ һайхан юртэмсэдэ, омолиин гүрэндэ, сэнхир хүхэ далайн эрьедэ нэгэ багахан хүбүүхэн эжытэеэ ажаһуудаг байгаа.

Нэгэтэ...

Сэлмэг зунай нэгэ үглөөгүүр тэдэнэй гэрэй сонхо руу улаан наран шагааба. Наранай тоомгүй элшэхэнүүд орон руу сасаран, хүбүүхэнэй хамар, хасар гэжэгэнүүлжэ эхилбэ. Эгээл энэ үедэ хүбүүнэй эжы таһаг руу орожо ерэбэ. Эжынь орон дээрэ һуугаад, хүбүүн руугаа илдамханаар хаража байтараа, һайхан хоолойгоор дуулажа эхилбэ:

Сонхоор наран шарана,

Түргэн бодыш, хүбүүмни.

Галдаа бишни түргэн

Булаша шамдаа шанаалби.

Хүбүүн амтатайханаар һуняагаад, ташаганаса энеэгээд, мэхэтэйхэнээр нюдөө һөөргэнь аняад, унтааша болобо.

– Бодыш, бодыш, шалюухаймни, эдеэлһэнэйнгээ һүүлээр аяншалгада гарахаяа мартаа гүш?

– Аяншалгада, ура-а!

– Бидэ наратай майла бэдэрхэеэ ошохо гүбди?

– Тэрэ холо гү?

– Намда тэндэ гоё байха гү?

– һонирхолтой, ямар майла гээшэб? Юундэ үльгэр шэдитэ юм?

– Микэеэ абаад ошоо һаамни, тэрэмни эсэхэ гү?- гэжэ байгаад хүбүүхэн ороёо заһаха зуура тогтон торонгүй торшогононо. Һүүлдэнь матросой хубсаһа үмдэбэ.

– Минии һанахада, ши дэлхэй дээрэхи эгээл шашаг хүн хаш даа, - гээд эжынь энеэбхилэн харюусаба.

Эжынь столдо һууһан хүбүүнэйнгөө урда ааруултай- гүлзөөргэнэтэй булаша, аягатай һү табиба. Хүбүүниинь иимэ эдеэндэ одоо дуратай бшуу.

Үглөөнэй хоол дүүрэжэ, аяга табаг угаагдаад, харгыда абаад гараха түрсүүгшье бэлэн болобо. Эжынь өөрынгөө эгээл дуратай һолоомон малгайгаа үмдэбэ. Эжы хүбүүн хоёр хүтэрэлдэн, аян замда гараба.

Аяншалгань оройдоол дүтын ой модон хүрэтэр һэн. Гэбэшье, эдэ хоёрнай ехэл хүхюутэйнүүд. Юуб гэхэдэ, хүбүүхэндэ эжытэеэ хаанашье ябахадань, ходол һонирхолтой, хүхюутэй байдаг. Харин мүнөөдэр тэдэ хоёр үльгэрэй майла олохо ёһотой. Тэдэ хоёр заабол тэрэнээ бэелүүлхэ бшуу.

Талын харгы наадалһан мэтэ урагшаа тэрьелжэл ябана. Хүбүүн Микэеэ эжыдээ даалгаад, харгые намнаадшье үзэнэ. Тэрэ хүхюутэйгээр энеэгээд, дуу дуулана:

Бидэ ябанабди, бидэ ябанабди

Холын аян замда,

Мика, эжы, би гээд-

Хүхюу нүхэд гээшэбди.                                                                                                                                                                                                                                                         Гэнтэ хүбүүхэнэй хүхюу дуун замхашаба...