719
Арбан жэлэй үнгэрхэдэ, “Алтаргана” наадамнай эрьелдэн һөөргөө бусабал даа. Хэды жэлэй туршада энэ наадан дэлхэйн буряадуудые нэгэдүүлхэ үүргэеэ дүүргэжэл байна. Буряад Уласай соёлой сайд Тимур Цыбиковтэй уулзажа, “Алтарганын” нааданай урда тээхи хөөрэлдөө эмхидхэһэн байнабди.
- Тимур Гомбожапович, мүнөө жэлэймнай “Алтаргана” урдахи жэлнүүдтэ орходоо, хэдэн һэлгэлтэ, хубилалтануудтай байха. Ямар ажал ябуулагдажа байна гээшэб?
- Бидэ “Алтаргана” наадандаа нёдондоной зунһаа эхилжэ бэлдэнэбди. Эмхидхэлэй хороон ниитэ зонтой зүблөөнүүдые үнгэргэжэ, хэдэн һанамжа, хубилалтануудые оруулһан байха юм. Эгээл шухала хубилалтань хадаа илагшадые тодоруулхадаа, 1-дэхи, 2-дохи, 3-дахи һууринуудые тодоруулангүй, гурбан илагша лауреадууд нэгэл адли сэгнэлтэтэй байха юм. Энэ хадаа зохёохы харалгануудта хабаатай. Ушар юуб гэхэдэ, түрүүшын һуури эзэлхын тула арсалдаан гараха, хэн нэгэнэй хараа бодол ондоо гэшүүнэй хараа бодолтой таарахагүй гэхэ мэтэ ушар тохёолдожо, олон шууяан гарахагүйн тула буряадууд харалгануудта бэе бэеынгээ бэлигтэйшүүлэй бэлиг шадабари үзэжэ, сэдьхэлээ хужарлуулха хүсэлтэй байха ёһотой. Эндэ хэлэхэдэ, “Алтаргана” хадаа үрдилдөөтэ мүрысөөн бэшэ, харин баярай уулзалга байха ёһотой бшуу. Мүн “Эссе”, “Нангин бууса” гэһэн шэнэ харалганууд оруулагдаа. “Нангин бууса” гэһэн харалган мүнөө үеын буряадуудай ажаһуудал һайжаруулха, дүй дүршэлөөрөө хубаалдаха гэһэн нарин зорилготой бшуу. Шэнэ хэблэгдэһэн номой харалган һөөргөө һэргээгдээ, Буряадай оршон үеын дуунуудай харалганда “видеоклип” гэһэн шэглэл байгуулагдаа. “Алтаргана” бүхэнэй программа-түсэб һэлгэгдэнгүй байха хуулита гурим бэшэ ха юм даа, эмхидхэгшэд өөрынгөө һанамжаар хубилгажа, эмхидхэлэй хороонтой зүбшэлсэхэ эрхэтэй.
– Программын түсэб харахада, “Алтаргана” наадан олон талмай дээрэ үнгэрхэ болоно. Эгээл һонин, тон шухала хэмжээниинь хаана болохо гээшэб?
- Тиигэжэ шухала, гол гэжэ хэмжээнүүдые хубаарилтагүй, бултал хүн бүхэнэй сэдьхэл һанаанда таараһанһаал болохо. Хэн нэгэндэ нэгэ, нүгөө заримда ондоо хэмжээн һонирхолтой. Зүгөөр, тон олон зоной хабаадалгатай ялас гэмэ хэмжээнүүд хадаа “Алтаргана” нааданай нээлгэн, хаалганай баярай үдэшэнүүд болохо. Улаан-Үдын түб талмай дээрэ үнгэрхэ эдэ наадануудые Буряадай бэлигтэй найруулагша Баирма Жалцанова зохёон бэлдэжэ байна. Зүжэглэмэл энэ нааданда 1500 хүн хабаадуулагдаха. Нааданай бүхы хэмжээнүүдэй тусхай программа тараагданхай, хүн зон дуратай газарнуудтаа ошожо хараха аргатай.
- Мүнөө жэл бага үхибүүд эдэбхитэйгээр хабаадуулагдаха гэжэ мэдээсэгдээ бэлэй...
- Тиимэ даа, үхибүүд манай наадануудые шэмэглэдэг ха юм даа. Зорюута үхибүүдые бэлдэлгын шугамаар, хүүгэдэй зохёохы шэглэлэй лагерьнууд ажаллаа. Тэдэнэртэй Буряадаймнай мэдээжэ хормейстер, багшанар, дуушад хэшээлнүүдые үнгэргөө. Хоёрдохи хаһада хатардаг үхибүүд амаруулагдаха. Тиигэжэ зохёохы шэглэлэй нэмэлтэ һуралсал гарадаг манай гүрэн дотор ганса тамирай бэшэ, мүн ондоо һуралсалай шэглэлэй амаралтын хаһанууд ажалладаг. Орос гүрэнэй Юрэнхылэгшэ Владимир Путинай үүсхэлээр Сочидо “Сириус” гэһэн һуралсалай түб байгуулагданхай юм. Тэндэ зохёохы, тамирай болон эрдэм-шэнжэлэлгын шэглэлээр ажал ябуулагдана.
- Хэр олон зон хари гүрэнүүдһээ ерэхэнь гээшэб?
- Мүнөөдэрэй байдалаар түрүүшын айлшад Үбэр-Монголһоо ерэнхэй, бусад айлшад баһал ерэжэл байна. Бүхыдөө гурба мянга табан зуун хүн ерэхэ байһанаа мэдүүлгэ үгөө һэн. Энэ ганса хабаадагшад, Буряад оронһоо – 2 мянга, Үбэр-Байгалһаа, Монголһоо, Үбэр-Монголһоо гээд, хамта дээрээ 1,5 мянган зон ерэхээр хараалагдаа, мүн үшөөшье олон зон ерэхээр багсаамжалагдана. Бидэ Монгол оронһоо аяншалагшадые һонирхуулха зорилго табижа, Монголой аяншалгын түбүүдтэй уулзалгануудые эмхидхээ һэмди. Тэрэ хэмжээндэ “Алтаргана-2016” гэһэн фестивалиин танилсуулга хээ һэмди. Тэрэ үзэмжынгөө дэргэдэ оршон тойронхи болон аяншалгын сайд Н.Батцэрэг, аяншалгын Монголой эблэлэй юрэнхылэгшэ Д.Гантүмэр болон Үбэр-Монголой автономно аймагай аяншалгын хорооной захиралай орлогшо Жинь зиа Нинтэй уулзажа зүбшэлсөөбди. “Алтаргана” нааданай шухала асуудалнууд зүбшэлсэгдөө һэн. Энэ ажалай үрэ дүн хадаа Монгол, Үбэр-Монголһоо ехэ олоор 1500–гаад ганса хабаадагшад ерэхээр түсэбтэй, үшөө харагшад, юрэ аяншалагшад тоологдоногүй.
– “Алтарганымнай” айлшад баһа түүхэтэ нютагайнгаа гайхамшаг үзэмжэнүүдые хараха хүсэлтэй байжа магад. Хэр һонин хэмжээнүүд энэ талаар дурадхагдаха гээшэб?
- Энэ хабар аяншалгын эмхинүүдтэй хөөрэлдэһэнэй ашаар һонин аяншалгын турнууд зохёогдонхой. Бүхыдөө булта бэлэн, айлшад Байгал далай ошохо, буряадай болон шэмээшэгүүдэй һуурингуудые үзэхэ, Ивалгын дасан ошохо, Шаман-хада руу гараха, бусад олон һонин аяншалгын харгы-замууд тодоруулагданхай.
- Жэл бүри “Алтарганын” наадануудта шэнэ нэрэ олгогдохо, юрын арад зон сооһоо бэлигтэй буряад хүниие элирүүлхэ гэһэн зорилго табигдадаг. Энэ талаар мэргэжэлтэ, бэлиг шадабаритай, нэрэ түрэтэй зон юрын зонтой суг хамта хабаадуулагдахагүй гэһэн гол гурим бии ха юм.
- Тиимэ даа, харалгануудта мэргэжэлтэ бэлигтэй зон хабаадуулагдаха ёһогүй. Гансал мэргэжэлтэ бэшэ, юрын арад зон лэ хабаадаха аргатай юм. Энэ гурим хазагайруулагдадаггүй гэжэ тэмдэглэлтэй.
- Һайнта даа, Тимур Гомбожапович, асууалнуудта харюусаһандатнай баярые хүргэнэбди.
Автор: Цырегма САМПИЛОВА
