​"Нүүдэлшэдэй аялга-2016". Хоёрдохи үдэр

Асагад һуурин шадар энээнһээ урид һанагдаа үзэгдөөгүй юумэн болобо. «Нүүдэлшэдэй аялга-2016» гэһэн уласхоорондын хүгжэмэй фестиваль июлиин 22-то эхилээд, июлиин 24-эй үдэр түгэсэбэ. Гурбан хоногой туршада Тамхита баабайн үбэртэ үдэр, һүнигүй олон арадуудай зохёоһон хүгжэм наяржа, түержэ байгаа.

Дуутай шуутай үдэр, һүнинүүд болохо гэжэ асагадаархин уридшалан мэдээд, ламые залажа асарба.

- Манай Асагад болбол нангин, үргэлтэй мүргэлтэй газар юм, - гэжэ аяншалагшадта болон амарха дуратай зондо элдэб хангалтануудые үзүүлдэг «Жассо-тур» эмхиин юрэнхы захирал Светлана Бальжинимаевна Цыбикдоржиева хөөрэнэ. - Тиимэһээ Баир ламые залажа ерүүлээгүйдэмнай аргагүй байгаа. Баир лама уншалгаяа дүүргээд, - һанаһан хэрэгтнай номын ёһоор бүтэхэ! – гэжэ хэлэхэдэнь, сэдьхэл һанаандамнай амгалан байдал мандаа. Гэбэшье, үглөөнһөө бороон орожо, бидэнэрые залд гүүлээд абаа. Фестиваль хараха зонһоо байха олохон наймаашад хэлсэһэн соогоо ерээгүй. Тиибэ яабашье, үдэшэ тээшэ болоходо, хүн зон олон болоһоор болоод, «Нүүдэлшэдэй аялга-2016» уридшалан табиһан түсэбэй ёһоор бүтөөд орхибо.

«Нүүдэлшэдэй аялга» Загарайн аймагай Асагад һууринай баруун бэедэ оршодог Тамхита баабайн үбэртэ байдаг «Талын нүүдэлшэн» гэжэ аяншалгын комплексдо эмхидхэхэ тухай бодол гүрэнэй филармониин уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Наталья Улановаһаа гараа.

- Наталья Владимировнагай иимэ дурадхал оруулхатай адли бидэ тэрэнииень тэрэ дороо хани халуунаар дэмжээбди, - гэжэ «Жассо-тур» эмхиин юрэнхы захирал Светлана Цыбикдоржиева хөөрөөгөө үргэлжэлүүлнэ: - Сэхыень хэлэхэдэ, соёлой удха шанартай иимэ хэрэг «Талынгаа нүүдэлшэндэ» бүтээгшэ һайб гэжэ үнихэнэй һанагша һэм. Буряад Уласай соёлой сайд Тимур Гомбожапович Цыбиковтэшье хандаад туршаһан байнаб. Иимэ дурадхалай хоёр һарын үмэнэ ороходонь, баясаал хүн аабзаб.

«Талын нүүдэлшэнэй» эзэдэй һанаһан хэрэг номын ёһоор бүтэбэ. Гурбан хоногой туршада үдэр, һүнигүй наярһан түерһэн дэлхэйн олон арадуудай хүгжэмэй һайндэртэ дүн хамта хоёр мянга үлүүтэй харагша ерээ.

- Улаан-Үдэһөө гаража ошоһомнай ехэ зүб шиидхэбэри байба, - гэжэ «Нүүдэлшэдэй аялга» фестивалиин эбээн тэдхэгшэ, гүрэнэй филармониин уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Наталья Владимировна Уланова дүнлэбэ. - Буряад орондо аяншалга хүгжөөхын үүдэнһээ бидэ алхалаабди. Тиин дэлхэйн олон орон нютагуудһаа ерэһэн, гүрэнэй элдэб можо нютагуудһаа бууһан айлшад ганса Улаан-Үдэ соогуур урагша, хойшоо алхалалдажа ябахагүй, харин нүүдэлшэн арадай амилжа байһан агаараар амилха, хамарайнь хоёр нүхөөр ая гангын үнэр орохо ёһотойл ха юм даа.

Июлиин 23-да Шэтэ хотоһоо бууһан “Запредельнын алтан эрье” гэжэ хамталиг ирагуу хүгжэм татажа, маани, тарнинуудые уншаба. Монголһоо морилон ерэһэн KHUSUGTUN бүлгэм аялга һайхан дуунуудаа дэлгээ. Бадма-Ханда Аюшеева буряад хүнэй эльгэ зүрхэнэй хайлатар дуунуудаа гүйсэдхөө. Ото дуулажа байдаг дуунуудайнгаа хажуугаар, хэдэн шэнэ дуунуудтай түрэл арадаа танилсуулба. Тиин 1901 ондо Буряад дайдада хоёр үльмыгөөрөө заларһан Зандан Жуу тухай удха түгэлдэр дуун удхыншье талаар, уран һайханайшье талаар ехэ зохид байба. Хара һүни болоһон хойно Грузиин хазаар хара һахалтан тайзан дээрэ гаража, түрэл арадайнгаа дуу, хатар гүйсэдхэжэ мэдэбэ. Холо, ойгуур алдаршаһан лезгинкын хүгжэмэй зэдэлхэтэй зэргэ хазаар хара һахалтанай хүл, гараараа ехэ эршэтэйгээр хүдэлгэн, тайзан дээгүүр зүүлжэ-баруулжаа, урагша-хойшоо хатаралдахадань, Асагад ерэһэн зон халуун альга ташалгаар тэдэниие угтаа, үдэшөө.

Автор: Герман Намжилов
Описание: Бадма-Ханда Аюшеева буряад хүнэй эльгэ зүрхэнэй хайлатар дуунуудаа гүйсэдхөө

Автор: Герман Намжилов
Описание: “Запредельнын алтан эрье” гэжэ хамталиг

Автор: Герман Намжилов
Описание: Монголһоо морилон ерэһэн KHUSUGTUN бүлгэм аялга һайхан дуунуудаа дэлгээ

Жара һайса гараад, гэнтэ блогер боложо, амжалта түгэс ябадаг, «Мүнгэн тобшо» 3D сайтын автор Намжилма Бальжинимаева үбгэ эсэгэнэрэйнгээ дуулажа ябаһан дуу, гүйсэдхэжэ ябаһан хатар ялас гэмээр гүйсэдхэһэндэнь баярые хүргэһэнөө мэдүүлээд, грузин хүбүүдтэ Чингис хаан тухай ном бэлэг болгон барюулба. Буряадаараа дала хүрэжэ ябаһан хүгшөөдэй июлиин 23-най үдэр Яруунын аймагай Эгэтын- Адагһаа бусаха замдаа Асагад ороод, һүниин тэн болотор тэндэ байлсаба. Dj’s Baikal Nomads гэжэ зохёохы бүлгэмэй хүн зониие үүрэй сайтар хатаргажа эхилхэдэнь лэ, тараха зон таража эхилээ.

Бүхэли үдэрэй туршада «Талын нүүдэлшэн» гэжэ аяншалгын комплекс шадар үдэрөө үнгэргэн, дуу шагнаха, хатар харахын тула хүн бүхэн нэгэ мянган түхэриг түлэнэ. Сэхыень хэлэхэдэ, олохон зон биледэй сэн үнэтэйрхэбэ. Тиимэһээ Улаан-Үдэһөө 40 модоной зай дабажа ерэбэшье, хара буугаад, гэртээ хариһан зон яһала олон байгаа. Гэбэшье, «Нүүдэлшэдэй аялга-2016» эмхидхэһэн зохёохы бүлэг билет үнэтэй гэжэ һанахагүй байна.

- Амаралтада гараһан жиирэй хүн миин «Талын нүүдэлшэндэ» амараад ошохын тула 1500 түхэриг түлэдэг юм, - гэжэ Наталья Владимировна Уланова зугаална. - Харин мүнөө оройдоол мянган түхэриг түлөөд, дэлхэйн олон арадуудай хүгжэм шагнана ха юм. Энэ мянган түхэриг соо автобусоор Улаан-Үдэһөө ерэхэ, Улаан-Үдэеэ бусаха автобусой биледэй сэн ороно. Харин өөрынгөө унаа унажа ерэһэн зоной, машинаа табиха газарай түлөөһэн мүн лэ энэл мянган түхэриг соо бии.

Ушар иимэһээ наранай орохо тээшэ «Нүүдэлшэдэй аялга» шагнаха, хараха дуратайшуул олон болоһоор боложо байба. Энэ фестиваляар һонирхогшодой олонхинь ородууд. Буряадууд һураггүй үсөөн. Гэбэшье, холо, ойроһоо ерэһэн айлшад яһала байна.

- Би «Нүүдэлшэдэй аялга» тухай дуулан сасуу Улаан-Үдэһөө иишэ зорюута ерээб, - гээд, miye.mn гэжэ монгол фильмүүдые харуулдаг интернет-кинотеатрай эзэн Миегомбо Александр хөөрэнэ. - Манай бүлэ Улаанбаатарта байдаг. Буряад орон анха түрүүшынхиеэ ерээд ябанаб. Улаан-Үдын гудамжаар ябажа, дайралдаһан лэ хүнүүдһээ Асагад хаана байдаг бэлэй гэжэ асуухадамни, мэдэхэ хүн байбагүй. Тиимэһээ газарай хээ зураг хаража ерээд, таамаг ябаад ерээбди.

Хальмагһаа бууһан Феликс гэжэ айлшан гэр бүлынгөө гэшүүдтэй үдэрөөр дүүрэн «Талын нүүдэлшэниие» урагша хойшонь хэсэнэ. Нютагай ажабайдалтай һайса танилсажа абаад, эндэхи банидашье ороод гараба.

- «Нүүдэлшэдэй аялга» гэжэ хүгжэмэй фестивалиин эндэ болоһониинь тон урматай байна. Ушар юуб гэхэдэ, бидэ Асагадай һургуулиин захирал Жалма Чимитовна Дармаеватай һайн танилнуудбди. Тэрэмнай маанадтаа угаа һонин зүйлнүүдые бүхэли үдэрэй туршада ябажа харуулба.

- Амар сайн, хүндэтэ нүхэд! Ура! – гэжэ шанга гэгшээр Буряад Уласай соёлой сайд Тимур Гомбожапович Цыбиков арад зондо хандаба: - Сүлөө зоной талмай гурбан үдэрөөр Асагадта мандаба. Юумэ хэхэ шадалтай зон, уран һайханиие үндэрөөр сэгнээд, угтажа абаха сэдьхэлтэй зон суглараад байнабди. Юрэ ажа амидархадаашье, ажабайдалай һайханиие оложо сэгнэдэг хүнүүд мүнөө «Нүүдэлшэдэй аялга» шагнаха, харахаяа ерээд байна.

Иигэжэ соёлой сайдай хэлэхэдэ, хүнүүд далижаһан мэтэ болоод орхино. Дарахада даахигар хара, үргэхэдэ үндэр сагаан гэжэ буряад араднай дэмы хэлсээгүйл юм байна.

Автор: Герман Намжилов
Описание: Соёлой сайд Тимур Цыбиков үгэ хэлэжэ байна

- Би байгаалиин сээжэ дээрэ амардаг һайб гэжэ үнихэнэй һанадаг һэнби, - гэжэ «Шеврон» компанида хүдэлдэг Улаан-Үдэ хотын ажаһуугша Ольга Дмитриева сэхыень хэлэнэ: - Бүгэдэ буряадуудай «Алтаргана» найр Улаан-Үдэ хотодо болоходонь, дан аргагүй ааяма халуун байгаа. Харин мүнөө ямар гоёб даа. Бидэнэртэ, хотын зондо, хүдөө гараха сүлөөмнай алга ха юм даа. Тиимэһээ эндэ ерэжэ, зүрхэ сэдьхэлээрээ, яһан бэеэрээ һайса амараад ошобоб.

Аялга дуу шагнаха дурагүй байбал, бэеэ сэнгээхэ гэжэ зориһон хүнүүдтэ таарамжатай зохид байдал «Талын нүүдэлшэн» дурадхана. Хотогороор дүүрэн бэлшэһэн бодо малай мяхаар шанаһан бууза, һүтэй сайһаа эхилээд, буряад малшанай эдидэг амтан эдеэн эндэ элбэг дэлбэг. Үшөө тиихэдэ буряад дайдада оро һэегүйгөөр үгы болошоһон ехэ ашаа зөөдэг тэмээндэ мордохо хоморой арга боломжо эндэ бии. Гадна гэртэһээнь һандай, майхан, унтари наашань асаржа, гурбан һүни гуниггүй хоноһон залуу, наһатайшье зон эндэ яаха аргагүй олон. Хүнэһэеэ үргэлөөд, ундаяа элбэгээр асаржа ерэһэн зон июлиин 22-һоо эхилээд, июлиин 24 болотор Тамхитай баабайн баруун хаяада ядамаггүй найрлабал даа.

Автор: Герман Намжилов
Описание: Хүдөө талада амархада гоё даа!