​Уран бэлиг - бага балшар наһанһаа

Хэбэд номхон Хэжэнгэ нютагта Цыванов Шагдаржабай гэр бүлэдэ Цыбан хүбүүн 1952 оной декабрь hарада түрэhэн байна. Шагдаржаб Цыванович Цыванов анханда Хэжэнгэ, Хориин талада суутай ябаhан, эгээл түрүүшын комсомол, эдэбхитэй коммунист; олон хамтын ажахынуудые, колхоз байгуулhан, хүтэлбэрилhэн түүхэтэй, теэд мүнөө сагта иимэ ажал сэгнэгдэхээ болинхой. Тиигэбэшье Шагдаржаб баабайнгаа заабари үхибүүдынь үндэрөөр сэгнэжэ, өөдөө болоhон габьяатай.

Цыбантон багаhаа зурагта бэрхэ, тойроод байһан оршон тойронойнгоо гоё гоо шэнжыень анхаралтайгаар хаража, анхаржа ябаhан. Зааханhаа хойшо гартаа дүйтэй байhанаа гэршэлжэ, элдэб юумэ зохеожо, урлажа байдаг hэн.

- Үшөө hургуулида hураагүй үедөө хабтагай хюрөөдөөд, машина дархалаа юм. Зургаадахи класста hурахадаа космонавтнуудые зуража, «Пионерская правда» газетэдэ эльгээhэн байна. Газетэhээ харюу ерэхэдээ, хүнэй зураг бү hажаа, өөрөө зохёожо зура гэжэ заабари ерээ hэн, - гэжэ Сэсэгма эгэшэнь хөөрөө hэн. - Парта дээрээ багшынгаа портрет зуражархиха. Хэдышье харамлабал, тэрэ зурагыень угааха еhотой болохош, - гэжэ эгэшэнь үргэлжэлүүлнэ.

Чисаанын hургуулида суг шабинар ябахадаа, бидэ энэ дэмбэрэлтэ шадабари бэлигыень хаанаhаа тухайлхабибди даа. Үшөө муу ойндоо наадажал һууна, хулигаантана гэжэ һунаахалди даа …

Мүнөө 60 наhанайнгаа дабаае гараад ябахадаа, балшар бага наhан, үетэн нүхэд hанагдаад байна даа…

Загаhатада Чисаанымнай дунда hургуули 2014 ондо 100 жэлэйнгээ ойн баяр тэмдэглэhэн байна. Тиихэдэл бидэ, суг hураhан хүбүүд, басагад уулзажа, бэе бэетэеэ дахин шэнээр танилсажа байhан юм шэнги, дүшөөд гаран жэл соо юу хэжэ, ямар ажалтай, хаагуур-яагуур ямар ажалаараа бэлиг, соёлоо мэдүүлжэ, дүй дүршэлөө харуулжа, ямар хүндэтэй ябаhанаа хөөрэлдөө бэлэйбди. Мэдэн гэhээмнай, манай Цыбан нилээн алдартай хүн байба. Буряад нютагаараа, Үбэр-Байгалай хизаараар дасан дугануудые түхеэрэн бодхоодог ажалтай байба. Тэрэ уулзалгада Бада нютагта Ногоон Дара Эхын хүрэг бүтээжэ байhанаа ерээ hэн. Энэ бүтээлэйнь үндэр - 5 метр, Росси гүрэн соо Дара Эхын иимэрхүү хүрэг үгы.

Автор: Людмила Тимофеева
Описание: Цыбан Шагдаржапович Буряад нютагаараа, Үбэр-Байгалай хизаараар дасан дугануудые түхеэрэн бодхоодог

Манай зурагламал бэшэгые Цыбан дүүгэйнгээ ажал тухайнь Сэсэгма эгэшэнь үргэлжэлүүлэн нэмээбэ. Мүн лэ гартаа уран, дүй дүршэлөөрөө бэлигтэй Сэсэгма эгэшэнь хубсаhа хунар, элдэб гоёолто зохёон бүтээжэ, буряад хубсаhа, дэгэл шадамараар оёжо, олохон лэ зониие хужарлан баясуулhан байха юм.

Мүнөө үедэ Цыбан Шагдаржапович Бада нютагта 8 метр үндэртэй Сагаан Дара Эхын хүрэг бүтээнэ. Эдэ Ногоон болон Сагаан Дара Эхэнүүдэй хүрэгүүд бетоноор шудхагдажа бүтээгдэхэдээ, энэ нютагайшье, хизаарайшье үзэсхэлэн боложо байна гэжэ дуулдана, интернет соошье фото-зурагуудынь дэлгэгдэнэ.

Тэрээнhээ урда Асагадай дасанда, Дээдэ Онгостойн дасануудай досоохи шэмэглэлнүүдые урлалгада ехэхэн хубитаяа оруулhан, мүн Хориин аймагай түб hууринда оршодог дуганай проект зохеожо, бүтээhэн байна.

Эндэл 2003 ондо хори буряадуудай Петр хаанда ошоhоной 300 жэлэй ойдо зорюулhан хүшөө өөрынгөө проектээр бодхооhон байна.

Мүн лэ эндэ Эхэ ороноо хамгаалагшадай хүшөөе шэнэлжэ, шэнэ удха оруулhан түүхэтэй.

2004 ондо «Буряадай түрүү хүнүүд» гэhэн “Буряад үнэнэй” конкурсын дүнгөөр «Буян хэшэг» гэжэ номинациин лауреат болоо.

Хэжэнгынгээ эрдэни зэндэмэни болохо Жаран Хашорай субарга бүтээлсэхэhээ гадна, эндэхи Даша Һумбуулинг дасанай омогорхохо олон урлалнууд Цыбан Шагдаржаповичай гараар бүтэhэн байха. Тэрээнhээ гадна энэ-тэрэ жэжэ зүйлнүүдые модоор hиилэжэ, зарим нэгэ үзэмжэдэ табидаг. 2010 ондо Эрхүүдэ үнгэрhэн бүгэдэ буряадуудай “Алтаргана”  нааданда Цыбанай hиилүүрнүүд хүрэл шагналда хүртэhэн байна.

2012 ондо Хэжэнгэдэ үнгэргэгдэhэн «Мэргэжэлээрээ эрхим - 2012» гэhэн конкурсын дүнгөөр Цыбан Шагдаржапович «Эрхим зурааша» гэжэ нэрлэгдэhэн байна.

Энэ ехэ буян бүтээжэ ябаhыень, бидэ, нүхэдынь, эндэл мэдэжэ, гайхал омогорхолоо мэдүүлбэбди. Саашань хэлэбэл, Цыбан хани нүхэрнай хэды ехэ бэлигтэй, хэды ехэ ажал бүтээжэ ябаашье һаа, ехээрхэхэгүй, өөр тухайгаа хөөрэхэ дурагүй, аалин даруу зантай, уран бэлигээ урдаа баряад лэ, Буряад оройнойнгоо тала дайдаар, заха хизаараар дасан дугангуудые шэмэглэжэ, бурхануудые бүтээжэ, буряад болон бэшэшье яhатанай арад зоной урагшатай, арюун сэбэр hанаатай, бэе элүүр, буян хэшэгтэй ажабайхын тула бүхы наhаяа, талаан бэлигээ зорюулан ябаhaндань бидэ, нүхэдынь айхабтар ехээр омогорхон ябанабди.

Эсэслэн үшөө хэлэбэл, Цыбан нүхэрнай хорёод гараад ябахадаа, сэбэр hайхан Валя басагантай гэр бүлэ болоhоор, аяар табин жэлэй хугасаа соо эбтэй эетэй, угаа дамжуулха хоёр хүбүүдые гарынь ганзагада, хүлынь дүрөөдэ хүргэжэ, эрдэм номтой болгоод, хоёр ашанараа хаража, жаргажа байдаг.