1035
Һуралсалай шэнэ жэл эхилжэ, Уласай мэргэжэлэй болон дунда һургуулинуудта сүлөөгүй хаһа эхилбэ гээшэ. Энэ талаар үхибүүдэй нэмэлтэ һуралсалай элдэб байшангууд, түбүүд баһал ажалаа эхилбэ ха юм.
Бидэ һаяхан Улаан-Үдэ хотын Стеклозавод һууринда оршодог Буряад Уласай Гүрэнэй бэеэ дааһан эмхи зургаан «Созвездие» гэһэн үхибүүдэй нэмэлтэ һуралсалай түбэй ажал хэрэгүүдээрнь, багшанартайнь танилсабабди. Хоёр дабхар байшанда ороходо, үнэхөөрөөшье, уран бэлигтэнэй байшан соо байнабди гэжэ эли мэдэхээр. Хүмүүжүүлэгшэ Инна Кронитовна Михайлова хүүгэдэй хэшээлнүүдэй үнгэрдэг танхимуудтай танилсуулжа, тобшоор хөөрэжэ үгэһэн байна. Танхим бүхэн соонь эдир бэлигтэнэй элдэб мүрысөөнүүдтэ туйлаһан шагналнууд, грамотанууд, бэлэгүүд ба бүтээһэн оньһон зүйлнүүд ханаарнь дүүрэн шэмэглэн дэлгээгдэнхэй байгаа һэн.
Автор: Елена Дамдинова
Описание: Хүмүүжүүлэгшэ Инна Михайлова хүүгэдэй хэшээлнүүдэй үнгэрдэг танхимуудтай танилсуулна
Энэ түб ехэ баян түүхэтэй юм. Анха түрүүн 1966 оной августын 13-най РСФСР-эй Министрнүүдэй Соведэй «Эрхүүгэй, Тюмениин, Амарай можын болон Буряад, Коми, Удмуртиин Уласуудта мэргэжэлэй дунда һуралсалнуудта дуу, хатарай бүлгэмүүдые бии болгохо» гэһэн тогтоолоор Улаан-Үдэ хотодо «Сибириин угалзанууд» гэжэ ансамбль бии болоһон. Түрүүшын захиралаар Н.Ф. Радионова томилогдоо. Хожомынь 1976 ондо «Арадай» гэһэн үндэр нэрэ зэргэдэ хүртэхэдэнь, Л. Левантуева захиралаар ажаллажа байгаа. Саашань Ю. Кротов, Н. Мухин, П. Дружинин, Н.Селезнев гэгшэд энэ тушаалда хүдэлжэ, бүлгэмые гансашье Буряад орондо, Росси гүрэн соо суурхуулаа бэшэ, мүн лэ Япони, Монгол, Турци, Кипр, Греци, Мальта, Румыни, Венгри, Германи, Болгари гүрэнүүдээр уран бэлигээ харуулһан габьяатай юм. Хэдэн жэлэйнгээ амжалтануудай түлөө 1991 оной декабриин 29-нэй Буряадай ССР-эй Һуралсалай яаманай захиралтаар ансамбль Уласай мэргэжэлэй эхин һуралсалай уран һайханай түб болоо (захирал – И.П. Воробьева). Харин 1996 оной октябрь һарада энэмнай нэмэлтэ һуралсалай эмхи зургаан «Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай уран һайханай хүмүүжүүлгын түб» боложо тогтонижоо (захирал – Л.И. Башурова). Тиихэ зуураа жэлһээ жэлдэ уласай хэдэн олон мүрысөөнүүдые үнгэргэжэ, хүмүүжүүлгын үшөө олон таһагуудые нээжэ, ажал ябуулгаяа үргэдүүлһэн байна. 2002 ондо С.А. Токарева шэнэ захирал болоод, удаань 2005 онһоо хойшо мүнөө саг болотор түүхын эрдэмэй кандидат Наян Цырендоржиевич Сагаев энэ түбые ударидана гээшэ. Анхан түб хотын 15-дахи мэргэжэлэй училищиин байра соо байһан аад, 2008 ондо Хрустальна гудамжа зөөжэ, хуушан сэсэрлигэй байшаниие үдэрһөө үдэртэ һэргээжэ, мүнөө сагта айхабтар һайхан хүмүүжүүлгын «Бэеэ дааһан нэмэлтэ һуралсалай түб – Созвездие» гэжэ шэнэ зиндаатай болоһон, хүгжэжэ байна.Тэрэнэйнь аша гэбэл, 2013 ондо энэ Түб «Россиин һуралсалай эмхи зургаануудай эрхимүүдэй нэгэн» гэһэн Үндэһэтэнэй реестрэй тоодо ороһон гээшэ.
Энэ түб хадаа гансашье үхибүүдые хүмүүжүүлхэ гэһэн бэшэ, баһа нэмэлтэ һуралсалай багшанарай мэргэжэл дээшэлүүлхэ, хүгжөөхэ шугамаар элдэб хэмжээ ябуулгануудые эмхидхэдэг юм. Энэ ажалые түбэй тусхай методическа таһаг үнгэргэдэг.
Автор: Елена Дамдинова
Описание: Танхим бүхэн соонь эдир бэлигтэнэй элдэб мүрысөөнүүдтэ туйлаһан шагналнууд, грамотанууд үлгөөтэй
Үхибүүдые дуратай уран аргада һургана
Түбтэ хэдэн ондоо һалбаринуудаар бэрхэ багшанар ажаллажа, багашуулай бэлиг шадабари элирүүлжэ, хүгжөөхэ талаар ехэхэн ажал ябуулдаг гээшэ. Эндэ Улаан-Үдэ хотын бүхы аймагай дунда һургуулинуудай һурагшад ябадаг байна. Үшөө тиихэдэ гансашье һурагшад бэшэ, харин дүрбэ наһатайһаашье ябажа болохо кружогууд, студинууд, лабораторинууд бии юм. Тэдэн тухай тобшохоноор дуулгахада, иимэ:
Хоорой студи (багшань – Т. В. Богданова). Эндэ 11-12 наһатай хүүгэд хүгжэмэй тусхай һургуулида ябадагшьегүй һаа, хоорой бүлгэмтэй дуулажа, аялга дуунай оньһо мэдэхэ, түүхэтэй танилсаха аргатай.
«Шинии стиль - Твой стиль» гэһэн шэнэ үеын дуунай студида (багшань – Е. В. Плотникова) дуулаха дуратайшуул хоолойгоо зүбөөр табижа, тайзан дээрэ зүбөөр байжа, микрофон барижа, фонограмма доро дуулажа һурадаг.
Театрай «Ехэ зүрхэн - Большое сердце» (багшань – Ю. А. Карпухова) студида мүн лэ тайзан дээрэ зоримгой гаража, зүбөөр ябажа, наадажа, хөөрэлдэжэ шадаха болоно.
Оёхо, нэхэхэ дүршэлдэ һургаха «Шэдитэ гохо – Волшебный крючок» (багшань – Б. Б. Балданова) студида 7-13 наһанай үхибүүд ябадаг байна. Эндэ ябахадаа шабинар өөрынгөө уран һайханай хараса дамжуулжа шадаха болоно гээшэ. Басагад уран гоёор хубсаһа хунар, гэр байра соохи зүйлнүүдые, эд бараа шэмэглэжэ һураха дүй дүршэлөө хүгжөөнэ. Ехэ нэтэрүү хэрэг дээрэһээ, тэдэнэрэй тэсэмгэй абари зан хүмүүжүүлнэ ха юм.
«Роботрон» кружогто (багшань – И.Ж. Раднаев) эдиршүүл робот гээшэ ямар зүйлнүүдһээ бүридэдэг бэ, ямар микросхемэнүүд, микропроцессорнүүд хэрэглэгдэдэг бэ, хайшан гэжэ бүтээгдэдэг бэ гэхэ мэтэ һонирхолтой асуудалнуудта харюу бэдэрхынгээ хажуугаар, «LegoMindStorms», VEX и Tetrix» конструкторнууд дээрэ үндэһэлэн, тусхай программануудые зохёожо, өөһэдөө рободуудые бүтээжэ һурадаг. Хүүгэдэйнгээ шадабари дээшэлүүлхын тула Челябинскын «Можо хоорондын робототехникын түбтэй», Красноярскын Гүрэнэй политехническэ университедтэй хэлсээнүүдые баталанхай юм.
«Буряадай эрдэни шэмэг – Жемчужина Бурятии» (багшань – Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Л.Н. Борисова) гэһэн жэшээтэ хатарай бүлгэм арадай хатарнуудые бүжэглэжэ, арадайнгаа уран соёлтой танилсуулжа, Хитад, Монгол Солонгос гүрэнүүдээр ябаһан байна гээшэ. Эндэ 5-17 наһанай басагад ябадаг юм. Июнь һарада Санкт-Петербургда үнгэрһэн Уласхоорондын «Нева дээрэхи онтохонууд» фестивальда Гран-придэ хүртэжэ, 100000 түхэриг абаһан байна.
Уран зурагай «Паскаль» (багшанар – Ю. С. Ринчинова С. В. Тыкшеева хоёр) студида хүүгэдые гурбан бүлэгтэ: багашуул 5-8 наһанай, дунда бүлгэм 9-11 наһанай, дээдэ бүлгэм 12-14 наһанай гээд хубаажа, хүдэлдэг. Эндэ тэдэнэр ганса зураг зураха бэшэ, харин фломастер, гуашь, акварель, пластилин, скрепкэ, шагта, булавка, лентэ, утаһан гэхэ мэтэ элдэб хэрэгсэлнүүдээр зураг, хүүхэлдэйнүүд болон бусад зүйлнүүдые бүтээдэг байна.
Урданай угтамжын, ёохорой, уянгата, наадануудай дуунуудта «Арадайм аялга» (багшань – С. Б. Садаева) студиин һурагшад һурадаг байна. Тэдэнэр буряад арадайнгаа түүхэ, ёһо заншал, гуримтай танилсажа, буряад хэлэн дээрээ харилсаха гэжэ оролдодог.
Мүнөө үеын хатарай «Созвездие» (багшань – Ю. В. Муравьева) студида ульгам нугархай, бэлигтэй хүүгэд степ, буги-вуги, рок-н-ролл, чарльстон, шейк, твист, макарена, джаз-модерн гэхэ мэтын мүнөөнэй маягтай хатарнуудта һурадаг юм.
«Ритмика» гэжэ уран һайханай нэгэдэлдэ (багшань – Ю. Ц. Шантанова) эгээл багахан шатын 3-7 наһатай үхибүүдые абажа, хатарта һургахадаа, тойроод байһан үзэгдэлнүүдтэ яагаад зүрхэ сэдьхэлээрээ хандахыень ритмикын аргаар, нюурайнь, бэеынь уян нугархайтай холбон хүгжөөдэг байна.
«ProActive» гэһэн түсэлнүүдэй лабораторидо (багшань – И. В. Сысуева) үхибүүдэй хараа бодолые зүб шэглэлээр хүтэлэн һургахые оролдодог. Эндэ 11-15 наһанай үхибүүд ябана.
Энэ түбтэ аргагүй һонин «Глобус» (багшань – В. В. Шелехов) гэжэ телестуди бии юм. Эндэ Буряад ороной мэргэжэлтэ операторнууд, режиссернууд, фотографууд, монтажернууд хүдэлдэг. Тэрэнэр «Основы фотографии и операторского мастерства» ба «Видеомонтаж и видеодизайн» гэжэ уран һайханай нэгэдэлнүүдтэ эдиршүүлые журналистикын мэргэжэлдэ һургадаг. Танхим соонь теледамжуулгануудые буулгаха мүнөөнэй оньһон түхеэрэлгэнүүд (камера, прожекторнүүд, студи, тайзан, фото-зураг буулгаха хэрэгсэлнүүд гэхэ мэтэ) булта бии.
Автор: Елена ДАМДИНОВА
