​"Хүйхэр үбгэжөөлнүүд" Крымдэ наадаа дэлгээ

Наһанайнгаа амаралтада гараад, гэрэйнгээ оёорто һуужа, уйдхар гашуудалда абтажа, үбшэ хабшанда диилдэжэ байха бэшэ, харин бүхы зониие баясуулха гэһэн гайхамшаг жэшээ Буряадаймнай «Хүйхэр үбгэжөөлнүүд» («Старики-разбойники») харуулна гээшэ.

Ансамбль болохо һанамжа Ахада түрөө бэлэй

Зургаан жэлэй саана Ахын аймагта үнгэрһэн Пенсиин жасын наһатайшуулай хуралдаанда бүлэг эдэбхитэд ошожо ябахадаа, харгыдаа булта дуугаа дуулалдаһаар ябаһан юм. Тэдэнэй ерэхэдэ, ажал хэрэгүүдэй һүүлээр аяга сайгаар хүндэлжэ, аймагайхид наадаяа дэлгээ бэлэй. Улаан-Үдэһөө бууһан дээдын зиндаата айлшад харюудань өөһэдынгөө наада баһал харуулба.

Буряад Уласай Засагай газарай автобус унаагаар һөөргөө бусажа ябатараа, Пенсиин жасын Ветерануудай соведэй түрүүлэгшэ байһан Вилия Алсантьевна Агалова ансамбль байгуулхыень дурадхаһан юм. Тиигэжэ үзэсхэлэн һайхан байгаалитай Аха нютаг ошоһон зониие шүлэгшэд, дуушад болошохоор зоригжуулдаг эди шэдитэй юм гэлсэдэгые гэршэлжэ, дуу хүгжэмэй энэ бүлгэм бии болгогдоһон түүхэтэй.

«Хүйхэр үбгэжөөлнүүд» сэдьхэлээрээ залуу ябадаг юм

«Хүйхэр үбгэжөөлнүүд» («Старики-разбойники») гэһэн ансамбльда ажабайдалдаа амжалта туйлаһан, мүнөө наһанайнгаа амаралтада гараад байһан Буряадаймнай урдаа хараха хүнүүд оронхой. Хүн зоной мэдэхэ, таниха зоной энэ ансамблиин зүжэгшэд болоһонһоонь гү, магад, тэдэнэй амжалта бүри ульгам ябажашье болоо. Буряад Уласай Арадай Хуралай Түрүүлэгшэ байһан Александр Лубсанов, полковник Виктор Цаганов, Валерий Тыхеев, артист Дамба Хасаранов, хатаршан Сергей Раднаев болон арадтаа мэдээжэ бусад зүжэгшэд, засаг түрын дээдын тушаалнуудта ябаһан зон. Эдэнэр иигэжэ хэзээ нэгэтэ тайзан дээрэ гаража, дуу дуулажа ябахабди гэжэ һанаашьегүй ёһотой. Вилия Алсантьевнагай хүнгэн гараар дары түргэн “Хүйхэр үбгэжөөлнүүд” бүгэдэндэ мэдээжэ болошоо. Буряад ороной бүхы аймагуудаар тэдэнэр гастрольдо уригдадаг.

Олондо мэдээсэл тараадаг эмхинүүдтэй холбоо бариха үүргэ дүүргэгшэ Виктор Михайлович Цагановай хэлэһээр, тэдэнэр гансал Хойто- Байгалай болон Муяын аймагуудаар ябаагүй, бусадтань бэлиг талаанаа харуулһан байха юм.

Москвадашье бэеэ мэдүүлээ

- 3 жэлэй саана бидэ Москвада үнгэрһэн Оросой Холбоото Уласай Пенсиин жасын 6-дахи хуралдаанда уригдаа бэлэйбди. Пенсионернүүдэй холбооной түрүүлэгшэ Антон Дроздов Улаан-Үдэ ерэхэдээ, манай дуулахые шагнаһан байгаа. Тиигээд “Бурановска хүгшөөнүүд” бэшэ, харин “Хүйхэр үбгэжөөлнүүдые” уригты гэжэ даабари үгэһэн байгаа, - гэжэ Виктор Цаганов хөөрэбэ.

Хуралдаанай нааданай талые даагша ехэ һанаагаа зобожо, “Хүйхэр үбгэжөөлнүүдые” шалгаһан байна. “Буряад дэгэл, малгай үмдэхэ гүт, унташахаар ута дуунуудые дуулахагүй бэзэт” гэжэ байгаад, ехэтэ мэгдээ хаш. Тиигэһээр манайхидшье ород, совет, буряад дуунуудаа хангюурдажа, хүн зониие баясуулаа.

Монгол һайхан орондо дуунай баяр бэлэглээд...

Мүнөө жэлэй март һарада Монголой Арадай хубисхалта сэрэгэй 95 жэлэй ойн баярта ансамбль уригдажа, засаг түрын хэмжээнэй ехэ нааданда хабаадалсаа. Мүн Монголдо ажаһуудаг буряадуудай урда болон наһатайшуулай амаралтын газарнуудта наадаяа харуулһан байна. Зуураа Дархан хотын Ород гүрэнэй консульстводо баһал дуу хатараа гүйсэдхөө. Монголой харагшад булта совет үеын, дайнай болон ород олон дуунуудые һайн мэдэхэ байгаад, артистнуудтай хамта дуулалсажа, “Хүйхэр үбгэжөөлнүүдые” дэмжээ бшуу.

Иосиф Кобзонтой нэгэ тайзан дээрэ

Гүрэнэй Дүүмын һунгалтын урда тээ СССР-эй арадай артист, Гүрэнэй Дүүмын депутат, Ородой Холбоото Уласай Ажалай Баатар Иосиф Давыдович Кобзон манай Улаан-Үдэ хото ерэхэдээ, ФСК-гай ехэ тайзан дээрэ уулзалга үнгэргөө бэлэй. Час хахадай туршада нэгэшье тогтонгүй дуугаа дуулаад, һүүлдэнь: “Би мүнөө өөрынгөө нүхэдые - “Хүйхэр үбгэжөөлнүүдые” тайзан дээрэ уринаб”,- гэжэ соносхоо һэн. Тиигэжэ хэдэн буряад дуунуудые манай дуушад Иосиф Давыдовичтай хангюурдаа бэлэй. Түгэсхэлдэнь СССР-эй арадай дуушан Буряад Уласай Толгойлогшо Вячеслав Наговицыниие урижа, булта Буряад ороной һүлдэ – гимн дуу дуулаа бшуу.

Мэргэжэлтэ артистһаа дутуугүй

“Хүйхэр үбгэжөөлнүүд” ансамблиин мүнөө арбан зүжэгшэд булта бүхы наһаараа тайзан дээрэ дуулажал ябаһан мэргэжэлтэд мэтээр харагдадаг. Зүгөөр тэдээн соо оройдоол хоёрынь лэ мэргэжэлтэ зүжэгшэн юм. Уран һайханай талые даагшань – Буряад Уласай габьяата артист, Ородой Холбоото Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Дамба Хасаранов. Бэлигтэй хүгжэмшэн буряад орон доторхи ори гансаараа “баяан” гэһэн мэргэжэлээр консерватори дүүргэһэн. Уянгата һайхан хүгжэмөөрөө концерт наадыень ходол шэмэглэдэг юм. Харин “Байгал” театрай гол хатаршан ябаһан Буряад Уласай габьяата артист Сергей Раднаев өөрөө дуу дуулахаһаа гадуур “Хүйхэр үбгэжөөлнүүдээ” хатарай үйлэнүүдтэ һургадаг. Иимэ хүтэлбэрилэгшэдтэй хадаа һайн дуранай зүжэгшэдэй ямаршье мэргэжэлтэдһээ дутуугүй наадаяа харуулдагынь эли.

Зохёохы үүсхэл мохоохо шадалтай мүнгэнэй асуудал

Соёлой ямаршье бүлгэм заабол мүнгэн зөөриин талаар бэрхэшээлдэ ородог ха юм даа. Гастрольдо гараха унаагай, бензин харшынай болон эдеэлхэ, хонохо гэһэн олон асуудалнууд мүнгэгүйгөөр шиидхэгдэхэгүй. Зүжэгшэд хадаа дуу наадаараа мүнгэшье олохо хүсэлтэй аабза. “Хүйхэр үбгэжөөлнүүдтэ” энэ асуудал шиидхэхэнь баһал бэрхэшээлтэй байдаг.

- Манай ансамблиие Буряад Уласай Засагай газар автобус унаа үгэжэ дэмжэдэг. Хүдөө аймагуудаар ябахадаа, тон ядалдаа һаа, 100 солхообоор биледээ худалдадаг гээшэбди, бага сага гарзаяал хааха гэжэ. Теэд аймаг бүхэндэ бидэниие мэдэдэг, уриһан аймаг хонолгын, эдеэ хоолой асуудалнуудые бултыень шиидхэдэг юм, - гэжэ Виктор Михайлович хөөрэбэ.

Гэхэ зуура аймагай хүтэлбэрилэгшэд энэ ансамблиие урихадаа, өөһэдынгөө нютагай наһатайшуулда жэшээ болгон харуулдаг ха. Хэды олон наһатайшуул ажалһаа хүндэтэй амаралтадаа гарабашье, гансаардаһан, хүндэ хэрэггүйб гэһэн мэдэрэлдэ абтадаг, голхордог ха юм даа. Хүнэй наһанай арга боломжо ехэ. Хэды наһатайбши – тэрээнһээ бэшэ, харин сэдьхэлээрээ хэдытэйб гэжэ һананабши – тэрээнһээл хүгшэрэнгүй, сог залитай ябаха гээшэ дулдыдадаг бшуу.

Олон, олон түсэбүүд...

Эдэ үдэрнүүдтэ “Хүйхэр үбгэжөөлнүүд” Крым Уласай дэбисхэртэ концерт наадаяа харуулжа байна. Соёлой талаар харилсаанай хэмжээндэ Буряадай Пенсионернүүдэй холбоон ансамблиинхидые Крым эльгээгээ. Манай артистнууд 10 хоногой туршада тэндэхи элдэб газарнуудаар ябажа, ород, буряад, монгол дуунуудтаяа танилсуулха юм.

Саашанхи ажал түсэб гэхэдэ, тус ансамбль Үбэр-Байгалай хизаарай Агын тойрог, Эрхүүгэй можын Усть-Ордагай тойрог руу ошохо хэрэг, тиишээ үшөө ошогдоогүй. Тиимэһээ Иосиф Кобзоной Ага ерэхэ багтань суг ошожо, наадаяа дэлгэхэ түсэбтэй. Иосиф Давыдович буряад “Хүйхэр үбгэжөөлнүүдые” саашадаа дэмжэхэ байһанаа мэдүүлээ. Мүн Америкэшье ошоо һаа, дуратайнууд хаш.

Харин һаяын түсэб гэхэдэ, октябриин 1-дэ ансамблиинхид Улаан-Үдэеэ бусаһаар лэ, Зэдын аймаг руу гастрольдо гараха юм. Ушар юуб гэхэдэ, “Хүйхэр үбгэжөөлнүүдэй” эдэбхитэй артист Виктор Цагановай эсэгэ Михаил Дугаровичай нэрэ Дээдэ-Үшөөтын дунда һургуулида олгогдоо. Һаяшаг энээн тухай зарлиг доро Буряад Уласай Толгойлогшо Вячеслав Наговицын гараа табижа баталһан байна. Тиигэжэ Виктор Михайлович нютагайхидтаа ансамбльтаяа ерэжэ, наадаяа табихабди гэжэ найдуулһан байха юм.