​Тэсэбэри түрүүлдэг тэнгэриин бэшэг

Манай Буряад орондо хуушан монгол бэшэг һургуулида шудалдаггүй, үсөөхэн лэ зон һайн дураараа тэрэниие үзэдэг. Харин мүнөө жэлһээ уран бэшэлгын - каллиграфиин һуралсал эмхидхэгдэхэнь.

Мүнөө сагта Япон, Монгол, Хитад, Солонгос гүрэнүүдтэ уран бэшэлгэ тон һайнаар дэлгэрэнхэй, харин манай нютагта хүгжөөгүй. Тиимэһээ Буряад орондо “Тэнгэриин бэшэг” гэһэн эмхи байгша оной августын 28-да байгуулагдажа, тэрэнэй түрүүлэгшээр буряад хэлэнэй багша, психолог Дарима Дамбаева томилогдоо.

Манай эндэ уран бэшэлгэ дэлгэрүүлхэ зорилготойгоор Үбэр Монголһоо, хүршэ Монгол оронһоо мэргэжэлтэд уригдаһан байгаа. Тиигэжэ тэдэнэр манай Буряад орондо һаяшаг уран бэшэлгын хэшээлнүүдые үнгэргэжэ, үзэсхэлэн эмхидхэһэн байна. Тиихэдээ Буряад Уласай Үндэһэ яһатанай 1-дэхи лицей-интернадта, Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи гимназида, Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулида, Үндэһэтэнэй музейдэ, Ивалгын дасанда, Эгэтын Адагта хуушан монгол хэлэнэй уран бэшэлгэтэй танилсуулга үнгэрөө.

Автор: Д.Дамбаевагай хубиин гэрэл зураг
Описание: Дарима Дамбаева Үбэр Монголһоо, хүршэ Монгол оронһоо уригдаһан мэргэжэлтэдтэй Ивалгын дасанда хуушан монгол хэлэнэй уран бэшэлгэтэй танилсуулгын үедэ

Эмхи байгуулха саг

Буряад орон дотор уран бэшэлгын талаар тусгаар эмхи байгуулха гэжэ гурбан жэлэй туршада бэлэдхэлэй ажал ябуулагдажа байна. Дарима Дамбаева энэ шэглэлээр Япон, Солонгос, Англи гүрэнүүдэй эрдэмтэдэй хүдэлмэринүүдые шэнжэлһэн байна. Тиихэдээ юундэ каллиграфи соёлой дээдэ хэмжээнэй һалбари гэжэ дэлхэй дээрэ тоологдодог бэ гэһэн асуудалда харюу бэдэрээ гээшэ.

- Уран бэшэлгэ хадаа хүнэй ухаан, болбосорол, соёл үндэр зэргэдэ гаргадаг нарин, хүн зондо хэрэгтэй арга гэжэ ойлгооб. Монгол бэшэгнай уран бэшэгэй хэмжээндэ гаранхай, каллиграфи боложо тодоронхой хадань манай Буряадта нэбтэрүүлхэ ажал эхилээбди. Монгол бэшэг үзэгты гэхэдэ, хүншье ехээр һонирхохогүй, харин уран бэшэлгэтэй хамта заахада, хүн зон һонирхоно, – гэжэ Дарима Дамбаева мэдээсэбэ.

Тэсэбэри түрүүлхэ шэдитэй

Японой эрдэмтэд ямар аргаар хүнэй сэдьхэлэй, ухаанай, угай баялиг хүгжөөн тайлбарилхаб гэжэ шэнжэлһэн байна. Тиихэдээ хүнэй бүтээдэг уран зураг, элдэб янзын гар урлал болон бусад зүйлнүүдые хаража үзэхэдэ, уран бэшэлгэ хүнэй абари зан заһадаг үйлэ, бэеэ һориһон тамиршан шэнги хүн бага сага юумэндэ диилдэхэгүй, сэдьхэлдэнь, ухаандань тэсэбэри бии болодог гэжэ элирүүлэгдээ.

- Уран бэшэлгэ сэдьхэл баяжуулна, гоё һайханай мэдэрэл хүгжөөнэ. Жэшээнь, уран бэшэг мэдэхэгүй хүн юумые нэгэл талаһаань харадаг, харин тэрэниие шудалһан хүн элдэб талаһаань сэгнэхэ шадабаритай болоно, - гэжэ Дарима Жаргаловна тайлбарилба.

Психологиин талаар уран бэшэлгэ баһал өөрын һайн нүлөөтэй. Хүн зоной абари зан даруу, даамай болгохын хажуугаар үбшэнүүдые аргалха эм дом болоно. Үбшэн гээшэ сэдьхэлэй байдалһаа шалтагаалдаг. Түбэд эмнэлгын Атлас соо Отошо бурхан сэдьхэлэй байдал тогтууритай болгодог гэжэ бэшээтэй.

Психологой хэлэһээр, хүн ехэтэ һанаагаа зобожо байтараа, дуратай юумэеэ гараараа бүтээжэ эхилхэдээ, ухаан соохи байдалынь сүлөөрхэ, сэдьхэлынь тэниихэ.

Дарима Жаргаловна ходо уран бэшэлгэ болон хуушан монгол бэшэг шудалха гээд, сүлөө забдагүй ябадаг һэн. Энээниие шудалжа, сэдьхэлэй тон һайн тэнсүүри олоһондоо мүнөө урматай. Энэ хэрэгынь шэнэ хүн зонтой танилсуулна, ехэ арга боломжо олгуулна.

Автор: Д.Дамбаевагай хубиин гэрэл зураг

Описание: Уран бэшэг тэсэбэри түрүүлдэг юм

Уран бэшэлгые үхибүүд ехээр һайшаагаа

Монгол туургата арадуудай хуушан бэшэгтээ орохомнай гэжэ байхадань, манай буряадууд баһал шудалха ёһотойбди. Монголой эрдэмтэд уран бэшэлгээр манай нютагаархидай үнэн зүрхэнһөө һонирхожо байхыень хараад баясаа.

Япон гүрэндэ уран бэшэлгэ балшар бага наһанһаа шудална. Үбэр Монголдо 3-дахи ангиһаа үзэжэ эхилдэг. Буряадай 29-дэхи гимназида 8-9-дэхи ангиин һурагшад шудалжа эхилэнхэй. “Тэнгэриин бэшэг” эмхиинхид Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулида иимэ хэшээлнүүдые үнгэргэхэ аргатай байһанаа мэдүүлээ.

Хүн бүхы наһаараа хүгжэжэ ябадаг гээшэ. Мүнөө буряад зоной уран бэшэлгэ шудалжа эхилһэн ушар арадай хүгжэлтын нэгэ шата болоно.

Автор: Д.Дамбаевагай хубиин гэрэл зураг

Описание: Уран бэшэлгын хэшээлэй үедэ

Автор: Д.Дамбаевагай хубиин гэрэл зураг

Описание: Уран бэшэгые үхибүүд ехээр һайшаагаа

Үзэсхэлэндэ хабаадажа, мэргэжэлээ мүлидэг

Дарима Дамбаевагай хэлэһээр, уран бэшэлгэ шудалһан хүн үе болоод лэ, үзэсхэлэнгүүдтэ хабаадаха ёһотой. Хабаадаха бүреэ тэрэнэй бэлиг шадабариин мэргэжэл дээшэлнэ. Түрүүшын шата гараад, бэшэгүүдые уран гоёор бүтээжэ эхилһэн хүнэй ажал 20 мянган түхэригтэ байха зэргэтэй. Харин дээдэ шатада гараһан хүнэй ажалнууд 100-гаад мянган түхэригөөр сэгнэгдэжэ болохо. Гэхэ зуура, захиһан бэшэгэй хэмжүүрһээ үнэ сэн дулдыдаха. Мүнөө сагта хүнүүд тарни, угай бэшэг, үхибүүдэйнгээ нэрэ, аза жаргал гэжэ һүлдэ тэмдэгтэй үгэнүүдые хуушан монголоор захидаг болонхой.

- Энэнь зураг шэнги хадагалагдаха. Ехэ гарай багшын бүтээл һаа, ами оруулагдаһан, адислуулагдаһан, багшын үреэлдэ хүртэһэн мэтэ байдаг. Барайгарай саарһан дээрэ уран бэшэг бүтээхэдэ, ехэ бэлэг болоно. Иимэ саарһан–үнэмшэлгэ аяар мянгаад жэлэй туршада хадагалагдадаг, - гэжэ багша тэмдэглээ.

Уран бэшэлгэ нангин, ехэ гайхамшаг үйлэ гэжэ тоологдодог. Бэшэгэй бүтэжэ байхые адаглажа байһан зон нэгэ ехэ үршөөлдэ хүртэжэ байһандал болодог. “Тэнгэриин бэшэг” гэһэн эмхи һаяын сагта ажалаа ябуулжа эхилхэ. Ноябрь һарада Үбэр Монголһоо багшанар ерэжэ, хэшээлнүүд захалха. Энэ үүсхэл Буряадаймнай эрдэмтэд, багшанар, оюутад, илангаяа залуушуул дэмжэнэ гэжэ тэмдэглэлтэй.