​Хээ угалза тухай шэнэ ном

"Буряад арадай угалза хээ” гэжэ ном Москвада хэблэгдэжэ, номой сангуудта тараагдажа эхилбэ.

Анха түрүүн 1972 ондо буряад арадай эртэ урдын заншалта угалзанууд эблүүлэгдэжэ, ном болгожо хэблэгдээ һэн. Энэ захагүй ехэ ажалые уран зурааша, уран зохёолшо, сэтгүүлшэ, хизаар ороноо, арадай гар урлал шэнжэлэгшэ Филипп Балдаев бүтээһэн габьяатай. 44 жэл үнгэрһэн хойно Буряад Уласай Соёлой яаманай захилаар Буряад Уласай Үндэһэнэй музей энэ ехэ удха шанартай ном дахинаа шэнэ сагай шэнжэтэйгээр хэблүүлбэ гээшэ. Энэ ажалда Вера Балдаева хамсыгаа шуун оролдоо.

Сүлжээ холбооной болон элдэбын зураха, хэблэхэ аргануудай тоогүй олоор элбэгжэһэн мүнөө сагта урданай заншалта угалза хээнүүд бүри ехэ анхарал татадаг болоо. Зүблэлтэ засагай үедэ заншалаа алдажа ябаһан арадууд одоо мүнөөл түрэл арадайнгаа сэгнэшэгүй нангин баялигай уг удхые ойлгохо, ажабайдалдаа зүбөөр хэрэглэхэ гэжэ оролдоно.

Шэнэ хэблэл соо Филипп Ильичэй өөрынь зохёон зураглаһан угалзанууд оруулагданхай. Түрүү үзэлтэй уран зурааша тэрэ сагтаа арадай урлалые шэнэ сагай, засагай гэе даа, урлалтай (соцреализмтай) тааруулха, тохируулха оролдолго гаргаа һэн. Эндэ нэгэ жэшээ дурдагдана. Москвада үнгэргэгдэхэ уран зохёолой, искусствын II декадада (1959 он) Захааминай Санагын арадай дархашуул Дымбрын Садаев (Абаанай дархан) Долгор Логинова хоёр болон П.С. Намсараев, В.В. Инкижинов, Б.С. Астунов гэгшэд Филипп Балдаевай уран зурагаар шэнэ янзын хүрэг бүтээһэн.

Шэнэ номой һайниинь гэхэдэ, буряад, ород хэлээр бэшээтэй, заншалта буряад угалзануудай удхын тайлбари үгтөөтэй. Урдахи хэблэлдэ ехэнхидээ бүри урданай угалза хээнүүд оруулагдаһан байгаа һаа, мүнөө будаадын шажанаар нэбтэрэн ерэһэн угалзануудай нэрэнүүд, удханууд толи болгогдонхой.

Түрэл арадайнгаа соёл, урлал, уран зурагаар һонирходог урагшаа һанаатай зондо ехэл хэрэгтэй, туһатай ном нара хараба гэжэ тэмдэглэе.