Буряадтаа багаһаань һургая...

Буряадай гүрэнэй университедэй Зүүн зүгэй дээдэ һургуулиин үнгэргэжэ байһан Буряад хэлэнэй һайндэрэй хэмжээндэ уласай сэсэрлигүүдэй хүдэлмэрилэгшэд, буряад хэлэнэй багшанар сугларжа, бишыхан хүүгэдтэ ямар аргаар түрэлхи хэлэеэ заагаа һаамнай, үрэ дүнтэй байха гээшэб гэжэ зүбшэн хэлсэһэн байна.

Энэ хэмжээ ябуулгые Буряадай гүрэнэй университедэй дэргэдэхи буряад хэлэ сахиха болон хүгжөөхэ түб буряад хэлэнэй болон зааха онол аргын тэнхимтэй хамта эмхидхэбэ. Мүнөө үедэ ганса дунда һургуулинуудта түрэлхи хэлэ үзэхэ бэшэ, харин хүүгэдые бага наһанһаань, бүри сэсэрлигтэ ябажа байхаһаань һургажа эхилхэ шухала гэжэ багшанар, хүмүүжүүлэгшэд хэлсэдэг болонхой. Тиимэһээ «Бидэ буряад хэлэеэ үзэнэбди» гэһэн нэрэтэй Буряад Уласай сэсэрлигэй болбосоролой эмхи зургаануудай методическа бодолнуудай фестиваль үнгэргэгдэбэ гээшэ. Фестивальда аяар холын Аха («Улыбка», «Солнышко», «Хараасгай»), Түнхэн («Ручеёк»), Зэдэ («Малыш», «Ургы», «Наранай туяа»), Баргажан (Баянголой дунда һургуули), Хурамхаан («Росинка», «Малышок»), Сэлэнгэ («Радуга»), Хэжэнгэ («Баяр», «Сэсэг», «Жаргал»), Загарай («Ручеёк»), Ивалга («Березка», «Улаалзай») аймагуудай болон Улаан-Үдэ хотын 35-дахи «Алые паруса», 104-дэхи «Зорька», 139-дэхи «Чебурашка», 112-дохи «Сибирячок» гэхэ мэтэ сэсэрлигүүдэй хүмүүжүүлэгшэд хабаадажа, дүй дүршэлөөрөө хубаалдаба.

Хэмжээ ябуулгын эхиндэ буряад хэлэ сахиха болон хүгжөөхын түбэй захирал Александр Афанасьевич Елаев айлшадые амаршалаад, саашанхи ажалдань амжалта хүсэһэн байна. Удаань айлшад жээрэб татажа, ээлжээгээ элирүүлээд, ажалаа эхилбэ.Тэдэнэй хүдэлмэринүүдые жюриин гэшүүд: түүхын эрдэмэй доктор, түбэй захирал А.А.Елаев, Зүүн зүгэй дээдэ һургуулиин захиралай орлогшо, политологиин эрдэмэй кандидат Г-Х.Ц.Гунжитова, Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай мэргэжэлтэ, педагогикын эрдэмэй кандидат Ж.Ц.Дондокова, Буряад Уласай һуралсалай бодол нэбтэрүүлгын дээдэ һургуулиин буряад хэлэнэй ба уран зохеолой лабораториие даагша, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй кандидат Б.Д. Цырендоржиева, БГУ-гай эхин болон һургуулиин урдахи болбосоролой тэнхимэй доцент, педагогикын эрдэмэй кандидат Д.В.Посходиева, БГУ-гай багшанарай дээдэ һургуулиин ахалагша багша, педагогикын эрдэмэй кандидат Н.Б.Содномова, «Бэлиг» хэблэлэй редактор, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй кандидат О.В.Цыцыкова гэгшэд сэгнэжэ, зүбшөөл заабаринуудаа хэлэбэ.

Хүмүүжүүлэгшэд буряад хэлээр хэшээлнүүдтээ хэрэглэдэг онол арганууд, мүн баһа хүдэлмэриингөө шанар дээшэлүүлхэ талаар һанамжа дурадхалнууд тухайгаа видео-буулгабаринуудые хэрэглэн, хөөрэһэн байна. Мүн баһа хүүгэдэй бүтээһэн зүйлнүүдые, элдэб һонин хэрэгсэлнүүдые харуулжа, тэдэнь сугларагшадай һонирхол татаба. Буряад маягтай нааданхай, хүүхэлдэй, зураг, аппликаци гэхэ мэтэ үхибүүдэйшье, хүмүүжүүлэгшэдэйшье ухаан бодолой хизааргүй үргэн дэлисэ гэршэлнэ.

- Бидэ, сэсэрлигэй буряад хэлэнэй багшанар, түрүүшээр ехэ ядалдадаг байгаабди. Методическа хэрэгсэлнүүд хоморшог, өөһэдөөл элдэб юумэнүүдые һанаха баатай бологшо һэмди. Харин мүнөө иимэнүүд дүхэриг шэрээнүүд, семинарнууд, фестивальнууд үнгэргэгдэжэ, дүй дүршэлөөрөө хубаалдаха гээшэ бидэндэ ехэ удха шанартай, шухала байна. Мүнөө олон методическа номууд, согсолборинууд гаранхай, тэдэ манда тон туһатай. Буряад хэлэеэ дэлгэрүүлхэ, зааха хэрэгые сэсэрлигүүдэй хүтэлбэринүүд дэмжэхэ ёһотой гэжэ һанагдана. Энээнһээ тон ехэ юумэн дулдыдана гээшэ. Тусхай кабинедүүдые шэмэглэхэ, һуралсал-хүмүүжүүлгын түсэб соо хэшээл зааха саг хараалха гэхэ мэтэ, - гэжэ Улаан-Үдэ хотын 139-дэхи сэсэрлигэй буряад хэлэнэй багша Галина Цырен-Доржиевна Доржиева хөөрэнэ.

Харин юундэ семинар гү, али хөөрэлдөөнэй талмай бэшэ, фестиваль гэжэ нэрлээбта гэжэ энэ хэмжээ ябуулгые эмхидхэһэн буряад хэлэнэй болон зааха онол аргын тэнхимые даагша, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй кандидат Ринчин Сандановна Дылыковаһаа асуухадамнай, тэрэ иигэжэ харюусаба:

- Долоон номуудһаа бүридэһэн ондо-ондоо сэдэбтэй «Амар мэндэ» гэжэ нэрэтэй буряад хэлэндэ һургаха ном дээрэ бидэ сэсэрлигэй хүмүүжүүлэгшэдтэй хүдэлнэ гээшэбди. Багшанарай һанамжаар, энэ ном үхибүүдтэ тааруу. Тиимэһээ бултаниие хүүгэдые, багшанарые, гэртэхиниие суглуулжа, аялга дуутай, хатар наадатай, уран шүлэг, зохёолнуудтай олоной хабаадалгатай иимэ фестиваль үнгэргэхэ түсэбтэй байгаабди. Теэд мүнгэнэй, эмхидхэлэй талаар асуудалнууд бэрхэшээлтэй байжа, мүнөө гансал хүмүүжүүлэгшэдые суглуулжа, хөөрэлдэхэ арга бэдэрһэн байнабди. Энэмнай манай түрүүшын алхам гээшэ. Саашадаа манай ажал, түсэбүүднай ехэ. Түрэл хэлэеэ зааха хэрэгтэ сэдьхэл һанаагаараа хам ородог олон бэрхэ багшанар, хүмүүжүүлэгшэд бии. Тэдэниие нэрлэхэ дуран хүрэнэ: Людмила Елизаровна Бальжурова (Улаан-Үдэ, «Алые паруса»), Долгор Кимовна Ганжурова (Улаан-Үдэ, «Сибирячок»), Сэрэн-Дулма Сойсоровна Андыкова (Аршаан, «Ручеёк»), Эржена Борисовна Цырендоржиева (Гусиноозёрск, «Радуга»). Эдээнэй буянтай ажалыень халуунаар дэмжэдэг сэсэрлигүүдэй захиралнууд гэбэл, Наталья Владимировна Кленина («Алые паруса»), Ирина Васильевна Чимрова («Радуга»), Наталья Сергеевна Доржиева (Оронго, «Улаалзай»), Дарима Николаевна Раднаева (Ивалга, «Берёзка») гэгшэд болоно. Эдээндэ адляар булта суг хамта хүдэлжэ байбалнай, хэрэгнай урагшатай байха.

Фестивалиин хүдэлмэриин дүнгүүдээр, 1-дэхи һуури Аха аймагай Өөрлиг тосхоной «Солнышко», 2-дохи һуурида Хэжэнгэ аймагай Хэжэнгэ һууринай «Сэсэг», гурбадахида – Ивалга аймагай Оронго нютагай «Улаалзай» сэсэрлигүүд эзэлбэ. «Бэлиг» номой хэблэл тусхай бэлэгүүдые Улаан-Үдын «Сибирячок», «Алые паруса» болон Гусиноозёрск хотын «Радуга» сэсэрлигүүдтэ барюулһан байна.

Автор: Елена Дамдинова
Описание: Үхибүүдэй хэһэн шатар