​Абарал

Сартуул-Булагай дасанай гэбшэ лама – Дашын Лубсан алтарганые зүүдэндээ хараһанай удаа, хамалганай газарһаа табигдаһан юм.

Дээдэ-Ториин уудамда Лубсан

                                 үндын томожоод,

Долоотойһоо Сартуул-Булагай дасанда

                                                   һураа,

Долонгир һайса болоторнь,

                                       гэбшэ гаратарнь,

Дамжаа хорин жэл ходорон

                                             түргэн үнгэрөө.

Бишыхандань барилдаашадай дүхэригтэ

                                                       оруулаа

Бии хүсэеэ гарган, бар хүсэеэ хатуужуулаа,

Зэдэ, Сэлэнгын дасангуудай нэрые

                                                 хамгаалаа,

Зэлэ татан үетэнтэеэ зэргэ адлихан

                                                   бэхижээ.

Хамалганай хаһа. Аймшагтай хаһа буугаа

Хашалганда ороод, зуугаад,

                                     мянгаадынь хосороо,

Холын хүйтэн Колыма руу

                                 бүхэшүүлынь туулгаа,

Хооһон сэбдэг дайдада тэдэниие буулгаа.

Хорошогүй хорон һалхин, ябууд хүлдэхөөр

Ходор нэбтэр үлеэнэ, яһанай хуудаһаар,

Хоронод газар байра соогоо ядарһан зон

Хоногоо, үдэрөө тоолоһоор, ялада унаһаар.

Түмэр харгын барилга түбэгтэй хэсүү

Тулажа бираагүйнь хойно хойноһоонь

                                                               һалаа,

Тэнгэридэ тулама оог хуугайлаашье һаа,

Тэдэниие абарха хүсэн үгыл һэн, үгы.

Бурхан багшые дурдахашье,

                                     тарни уншахашье,

Бэлигүүн судараа һанаандаа дурдахашье,

Бисалгал хэхэ, һүзэглэн наманшалхашье

Бии хүсэл хожорһоор, һүнэһөөр лэ һэн.

Эсэс гү иигээд лэ, гэмтэн болоод һалахань,

Эльгэн тоонтоёо, гал гуламтаяа үзэхэгүйнь,

Эды ехые туйлажа, туйжа гараашье бол,

Эрхэбэшэ хосорхонь гү, тэнсүүреэ алдаад?

Соёрхон хайрламаар Тори һайхан

                                          нютагтай бэлэй,

Суртаалаар баян Сартуул-Булагай

                                             дасантай бэлэй,

Саанаһаа дурлаһан инаг хайрата

                                          нүхэртэй бэлэй,

Сэсэг мэтэ басаган хоёр үринэртэй бэлэй.

Багынь үзэгдэлнүүд зурагууд мэтэ

                                                   зурагас гээд,

Балартаһан нойртонь зугадан хиидэн

                                                     ошоно гү?

Балмад харанхыда зууран хосорхо

                                           дураниинь үгы,

Бишэрэл һүзэгөө зориглон дуудан һэргээнэ.

Иигэжэ өөртөө захирна,

                                     балсангаа зангидана

Иимэ ута болзор – юһэн жэлые тэсээд,

Эрьюулгэ руу мэтэ, барюубшагүй

                                         хиидэхэнь гү,

Эндүүрэл алдуу гээшэ гү,

                                     бүхы ами наһаниинь?

Ойро зуура ухаан гэгээрнэ, дахинаа төөрил

Ойн шолмосууд тойроо гү,

                                 дары һүнөөхөөр зэһэн,

Одоол агшам соошье һуладааб,

                                    һалааб гээл һаа,

Оршолонто дэлхэйһээ дальтиран саашаа

                                                    халихань ха.

Үгы даа, дабагдашагүй һүлдэмни яагааб даа,

Үгэлнэ Лубсан, үлэмжэ шүтэлөө

                                                 дагаһандал,

Эрын гурбан нааданда – барилдаанда илан,

Эрбэс бүргэдэй хатар гүйсэдхэдэгни яагааб?

Алмай дэмырһэнэй, дуугарһанай

                                               огто хэрэггүй,

Аалихан нойртоо дууран –

                                      дууран диилдэһэйб даа,

Амидаралта Деваажин зүүдэндэмнишье

                                                         үзэгдэн,

Амин дээрэмниш үзэгдөө һаань, хэды һэм?

Алтарганын үгүүлэл

... Балар харанхы тиихэдэм холодон ошоно,

                                                           байза юум?

Бүүдэгэр һиимэгэр боролжо соогуур

                                                       тэмтэрнэб,

Боориһоо һолжороод, Булагай дасанда

                                                        хүрэнэб,

Бургааһад найгана, булаг шолшогонон

                                                        урдана.

Дээдын бурхад, мүнхэдөө

                                   нойрсохоһоом урид

Дүрэ түргэнөөр нютагайм шарай

                                                харуулба хат.

Далай зоболон далда һэегүй ороһон мэтэ

Даамай түбшэн досоом гэнтэ болоһондли.

Зай, дүүрээ, үзэсхэлэн зураглалнууд түгэсөө

Зайрай һайбтал, үглөөнэй манандал

                                               дэгдэшөө,

Загууридын ороной үүдэн аалин

                                        нээгдэбэ гү?

Залан шууд һүнэһэм замаа тиишээ залаба гү?

“Үхэлэй харгы үшөөл нээгдээгүй, Лубсан,

Үнгэтэ үзэгдэлшни унинха тооһон

                                                           болоогүй,

Үнжэгэн набшаһыем, шарахан сэсэгым

                                                           эльбыш даа,

Үнэтэ зүнгөөрөө амиды гараха

                                                 аргатайлши” –

Һалхинай үлеэсэдэл жэгтэй иимэ шэбэнээн

Һэмээхэн шэхэндэм жэнтэй гоёор дуулдаба,

Эрьеэд хараһам... атар талым алтаргана

Эрьеһээ саанахана аржын эли даллаба.

Үндыхэ тэнхээгүй, мүлхеэд дүтэлнэ

                                                хэбэртэйб,

Үнэншэн-ядан мүргөөд альгаа хабсарнаб,

Үйлын үреэ тамада эдлэһэн, зобоһон намда

Үнэн туһаар талархаһан ургамалда

                                                  һүгэдэнэб!

Алтаргана иимэ шэдитэй, аяа дуутай юм

                                                                   гэжэ,

Агуу гүн номтой, абьяас бэлигтэй юм гэжэ,

Арюун энэрилээр абарха, үнэмлэхэ юм гэжэ,

Аа-хуры буулган соёрхохо юм гэжэ –

Оршолонгой иимэ жэгтэй ёһо бии юм гэжэ

Ой ухаандаа оруулаагүйм урдань

                                                  гайхалтай,

Охин тэнгэриин

                  эльгээмэл эдитэ ургамал гүш?

Оюун сэдьхэлые энхэрэн тэдхэхэ

                                                 сэсэгхэн гүш?

Хара ажалда, хүйтэ нойтондо даахитаһан

Хургануудни эзэгүй, хара буумаар

                                                 модохирнууд,

Хуа шаргал нарандли һайхан сэсэгүүдые

Халдажа эльбэхэнь хорюултай,

                                              сээртэй бэшэ гү?

Энэрилтэ мянган тарни хэды уншаһаншье

                                               һаа даа,

Эхүүн амисхаалаар дайрахаа һэргылэн

                                                 зобоноб,

Хилэнсэ зайлуулһандал,

                                амаа бүглэн һуунаб,

Хилэгүй нангин арюун

                        бодолоо һубарюулнаб.

“Лубсан, намайе жэрхэдэг гэжэ бү зобо,

Лусадай эзэндэл, эмжэгэн бузартадаг

                                                    бэшэб,

Лагшан дүрэм энхэрүү гоёор үзэгдэбэшье,

Линхуа саран бэшэб, шэрхи хатуу, бүхэб”, -

Удхалиг үгөөр алтаргана абаһаар

                                                 баясуулба,

Ухаалиг сэсэн боди һаналаар хүхеэбэ,

Уушхаран досоомни һара наран мандаба -

Унташабаб бүхөөр, үглөөнэй үүр сүүрээр.

Адхаг һэжэгэй алдууда абтан байтараа,

Агуу боди абаралай мэдэрэлтэй һэрибэб,

Алтаргана зүүдэндэм, нютагайм

                                 алтаргана үзэгдөө,

Ашата замым нютаг тээшэм нээжэ үгөө.

Зүнгынь үнэн байгаа, зобоһон сээжэдэм

Зүнтэ зүүдэн үглөө һүнинь

                                     зохилдон ерэлэй,

Зэдэ голой нүгөө эрьеһээ

                                        Долгор эгэшэмни

Зэргэлээд байһандал хүхэ хадаг шэдэлэй.

Үзүүрынь шүүрэн баряад, угаа баярлааб,

Үлэмжэ удхатай үшөө ямар тэмдэг байхаб?

Ушар ёһоор, зурхайгаар лаблаад үзэбэб -

Утын харгы урдам далбайгаад зурагас гээ.

Нютаг оронойм һахюуһадай татаса

                                               бэлэй гү,

Нюуса тарниин, бисалгал һүзэгэй хүсэн

                                                   бэлэй гү,

Нугын унаагүй боро шадалайм арга

                                                бэлэй гү?

Нюргаа сохюулаагүй бүхэ зангайм

                                        эршэ бэлэй гү?

Алтаргана зүүдэндэм намаяа дуудан

                                     абараа һэн,

Аригуун хадаг аласайм замые

                                                     һунаагаа һэн,

Аржыса иигэжэ домоглоһон бэлэй

                                               Лубсан-лама -

Ашата манай буурал үбгэн-хадам аба...