1118
Ерээд онуудай шэнэдхэлгын үедэ Ород гүрэнэй үндэһэ яһатанай дунда хэлэ, соёлоо, ёһо заншалаа һэргээхэ талаар ехэ хүдэлөөн эхилээ һэн. Тэдэ жэлнүүдтэ түрэл арадайнгаа саашанхи хүгжэлтын асуудалнуудые хэлсэхэ зорилготойгоор Эрхүүгэй буряадууд ехэ хурал зарлаһан юм. Тэрэ суглаан дээрэ гүн ухаанай эрдэмэй доктор Виктор Харитонович Харнахоев элидхэл хэһэн байна. Тиин Эрхүү можын Буряадай соёлой түб байгуулагдажа, тэрэнэй хүдэлмэриин гол зорилго тодорхойлогдоо бэлэй. Арадайнгаа соёл, ёһо заншал, түүхэ һэргээхэ, залуушуулые ёһо соогоо хүмүүжүүлхэ, һургаха гэжэ эндэ хэлсэгдээ һэн. Мүн буряад хэлэеэ зааха талаар арга хэмжээ абаха тухай шиидхэгдэһэн байгаа. Түрүүшын тэрэ хурал дээрэ профессор В.Х. Харнахоев Буряадай соёлой түбэй түрүүлэгшээр һунгагдаа һэн.
Хүдэлөөнэй үүргэ ехэ
Тэрэ сагһаа хойшо Эрхүү можын Буряадай соёлой түб гэһэн олониитын эмхи таһалгаряагүйгөөр ажалаа ябуулна. Жэлһээ жэлдэ, үдэрһөө үдэртэ ниитын хүдэлөөнэй үүргэ ехэ боложол байна. Юундэб гэхэдэ, үндэһэтэнэй асуудалнууд улам хурсаар табигдана ха юм. Сагаалганаа угтаха, Сурхарбаан эмхидхэхэ, Ёрдын, Алтарганын наадануудые бэлдэхэ, дуу, хатарай, шүлэгэй урилдаануудые зохёохо, эрдэмэй бага хурал үнгэргэхэ гээд лэ, тооложо барашагүй хэмжээ ябуулгануудые энэ түб эмхидхэжэ байдаг.
Ниитын эмхинүүдэй ажал олоной хүсөөр лэ бүтэдэг. Зоноо суглуулжа, нэгэдүүлжэ, зүб мүрөөр хүдэлхэ гээшэ ехэ шухала. Тиимэһээ түб байгуулжа, анха түрүүн хүтэлбэриин жолоо бахим бариһан В.Х. Харнахоевой габьяа сэгнэшэгүй ехэ юм.Тэрэнэй удаа соёлой түбые ударидаһан аха захатан гэбэл, Александр Романович Тапхаров, Кирилл Кириллович Хуриганов, Бадмажаб Эрдынеевич Мункожаргалов, Александр Андреевич Амагзаев гэгшэд болоно.
Эдэ ударидагшадай түшэг тулгуури болоһон хүнүүд тоогүй олон. Тэдэнэй дунда Б. Санжиев, Н. Шаракшинова, А. Митрошкина, Г. Богданов, А. Маглеев, А. Иванов, А. Ханхалаев, А. Базархандаев, С. Босхолов, К. Алдаров, К. Хуриганов, Н. Хамгушкеев, Р. Шерхунаев, О. Шагдарова, Л. Шагдурова, Н. Ильина, К. Макаров, Е. Балдынова, А. Алексеев, А. Хутанов, А. Батагаев, Э. Багадаева, М. Ботороева, Б. Аюрова, Л. Хамаганова, Л. Оширова, Н. Шаргаев, А. Петрова гэгшэдэй нэрэнүүдые дурдамаар байна.
25 жэлэй туршада Буряадай соёлой түб дуу, хатарай гурбан ансамбль байгуулһан юм. Эгээл түрүүшын “Аянга” гэжэ арадай аман зохёолой ансамбль баруун буряадуудай 15 ёохор хатардаг болоһон, урданай дуунуудые гүйсэдхэдэг. “Улаалзай” гэжэ дуу, хатарай ансамбль гол түлэб эстрадын дуу, мүнөөнэй бүжэг хатар гүйсэдхэхэ зорилготойгоор хүдэлдэг. Харин “Ангара” гэжэ хатар нааданай ансамбль буряад, монгол, хойто арадуудай хатар бүжэглэдэг. Эдэ гурбан һайн дуранай ансамбльнууд засаг түрэһөө салин хүлһэ абадагшьегүй һаа, ехэ эдэбхитэй хүдэлдэг байха юм.
Эрдэмэй бага хуралда
Октябриин 29-нэй намжаа намарай үдэр Эрхүү хотодо Буряадай соёлой түбэй 25 жэлэй ойн баярта зорюулагдаһан хэмжээ ябуулга үнгэрбэ. Үглөөнһөө эхилһэн эрдэмэй бага хуралда холо ойроһоо ерэһэн эрдэмтэд, зохёолшод элидхэлнүүдээ дурадхаба. Нэн түрүүн Александр Амагзаев Байгал шадархи үндэһэн арадуудай, тэрэ тоодо буряад зоной хэлэ, соёл, ёһо заншал хүгжөөхэ талаар хүдэлмэри тухай хөөрэбэ. Александр Андреевич энэ ажалда сэхэ хабаатай, тэрэ мүнөө Эрхүү можын үндэһэн арадуудай соёлой түб гэһэн гүрэнэй эмхи зургааниие хүтэлбэрилнэ. А.А. Амагзаев олон жэлдэ буряад хэлэеэ, соёл уралигаа үргэхын түлөө ябадаг, арад зондоо хүндэтэй хүн гэжэ бултанда мэдээжэ.
Автор: Бадмажаб Гындынцыренов
Описание: Андрей Дмитриев, Александр Амагзаев
Соёлой түбэй түрүүлэгшээр һая һунгагдаһан Сергей Шоткинов (эгээл дээрэ үгтэһэн гэрэл зураг дээрэ үгэ хэлэжэ байна) буряад хүбүүд, басагадтай яажа хүдэлдэг тухайгаа хөөрэбэ. Усть-Ордын Буряад тойрогой захиргаанай хүтэлбэрилэгшын орлогшо Андрей Дмитриев элидхэл соогоо Усть-Ордада буряад хэлэ, соёл, уралигай талаар хэгдэжэ байһан ажалаар тоособо. Засагай талаһаа буряад үндэһэтэнэй асуудалда ехэ анхарал хандуулагдадаг болоо гэжэ тэрэ элидхэлһээ ойлгохоор. Эрхүү можын бюджедһээ жэлдээ 63 сая (млн) түхэриг гаргашалагдана гэжэ тэрэ мэдээсээ.
Удаань «Алтаргана» наадан, баруун буряадуудай угай бэшэг, буряад соёл, уран зохёол, Оһын аймагай аяншалгын газарнууд гэһэн сэдэбүүдээр хуралда хабаадагшад элидхэбэ. Эндэ ерэһэн узбек яһанай Юсуп Кулматов гэжэ хүнэй элидхэл зоной һонирхол татаа. Тэрэ өөрыгөө хонгирад угай хүнби, монголой удамай зомди гэжэ хэлээ. Урда Узбекистанай Сурхаан гэжэ аймагта хонгирад угай зон монголшууд шэнги һэеы гэртэ байдаг гэнэ.
Ойн баярай тоглолтодо
Тэрэл үдэрэй үдын хойно Эрхүү хотын “Труд” гэһэн спортын ордондо концерт нааданда хүн зон олоороо сугларба. Мянгаад хүн тоглолто харахаяа ерээ. Тэрэнэй эхиндэ Эрхүү можын болон Буряад Уласай Засагай газарай, Усть-Ордын Буряадай тойрогой захиргаанай зүгһөө амаршалганууд хэлэгдэбэ. Эрхүү можын Эхирэд-Булагад, Ойхон, Алайр, Оһо, Боохон аймагуудай түлөөлэгшэд, Эрхүү можын эмхи зургаануудай дарганар мүн баһа тайзан дээрэ гаража, баярай һайхан үгэнүүдые хэлээ, бэлэгүүдые барюулаа. Буряадай соёлой түбэй эдэбхитэдтэ зорюулагдаһан олон тоото баярай үгэнүүд хэлэгдээ.
Тоглолтодо “Аянга”, “Улаалзай”, “Ангара”, “Талын аялга” ансамбльнууд наадаяа дэлгээбэ. Дуушад зонойнгоо зүрхэ сэдьхэл баярлуулаа. Улаан-Үдэ хотоһоо айлшаар бууһан Елена Борохитова Виктор Лубсанов хоёр һайхан дуунуудаа бэлэглэбэ.
Соёлой түб 25 жэлэй туршада даажа ябаһан энэ ехэ ажалаа бэелүүлжэ, Буряадайнгаа һүр һүлдые үргэжэ, үндэр дээрэ абажа ябанал даа.
Автор: Бадмажаб Гындынцыренов
Описание: Концерт-нааданай үедэ
