​Түрэл Буряадаа магтан дууланаб!

Иимэ нэрэтэй тоглолто хүгжэм найруулагша Баудоржо Базарович Ямпиловай түрэһөөр 100 жэлэй ойдо зорюулагдаба. Дуу дууладаг, хүгжэмэй инструмент дээрэ наададаг, хожомоо хүгжэмшэнэй мэргэжэлтэй болохо дуратай хүүгэд, Пётр Ильич Чайковскиин нэрэмжэтэ колледжын оюутад ноябриин 16-да тус һургуулиин танхим соо суута композиторай зохёолнуудые гүйсэдхэбэ.

Баудоржо Ямпиловай хүгжэмэй нэрээр 2О16 он үнгэржэ байна

Буряад ороноймнай соёлой ажабайдалда энэ үйлэ хэрэг хадаа нилээд горитой һуури эзэлхэ ёһотой. Юуб гэхэдэ, Баудоржо Базарович үшөө мэндэ ябахадаа, буряад мэргэжэлтэ хүгжэмэй үндэһэ һуури табиһан гурбан найруулагшадай түрүү бэлигтэниинь гэжэ тодороо ха юм. Эсэшэ сусашагүйгөөр хүдэлдэг, олоной хабаадалгатай хэмжээ ябуулгануудые бэрхээр эмхидхэдэг, ажабайдалай олон зүйлнүүдээр һонирходог үргэн мэдэсэтэй Баудоржо Базарович олон соо илгардаг һэн.

Описание: Баудоржо Базарович Ямпилов

Тиимэл хадаа Ямпилов удха хэлбэреэрээ ёһотой буряад, хүнэй сээжэ зүрхэндэ мартагдашагүй хүгжэм зохёодог байһан гээшэ. Иимэ хүдэлмэринүүдэйнь нэгэн «Шэнхинээтэ нарһад» мүн. Энэ оратори элитэ композитор Агууехэ Илалтын 20 жэлэй ойдо зорюулһан юм. Баудоржо Базарович Ямпиловай зохёохы зам баян. Тэрэ гүрэнэй үндэр шагнал хайрануудта хүртэһэн, олон нэрэ зэргэнүүдтэй: СССР-эй арадай артист, Социалис Ажалай Герой, М.И.Глинкын нэрэмжэтэ РСФСР-эй Гүрэнэй шангай лауреат, Буряадай АССР-эй Гүрэнэй шангай лауреат, Ленинэй орденой кавалер. Тэрээнһээ гадна «Арадуудай хани барисаанай», «Хүндэлэлэй Тэмдэг» орденуудаар шагнагдаһан байна. Б.Б.Ямпиловай зохёоһон бүтээлнүүд Буряадай хүгжэмэй алтан жасада оронхой юм.

Баудоржо Ямпилов 1915 оной сентябриин 15-да Хэжэнгын аймагай Булаг гэжэ нютагта (Ушхайта һууринһаа холо бэшэ) түрэһэн байна. Тоонто нютагтаа зорюулжа, хүгжэм найруулагша олон дуунуудые зохёогоо. Поэт Илья Резник «Алтан Хэжэнгэ» гэжэ шүлэг бэшэһэн, тэрэнииень Баудоржо Базарович дуун болгоһон байдаг. П. Чайковскиин нэрэмжэтэ соёл, урлагай колледжын дуунай таһагай дүрбэдэхи курсын оюутан Анатолий Бадаев энэ дууень мүнөө уянгатуулан гүйсэдхэбэ. Тэрэ Ородой Холбооной соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Вячеслав Баяндаевич Елбаевай шабинь юм.

Уран бүтээлнүүдынь буряад арадай дуунуудһаа уламжалалтай

Залуудаа, зохёохы замайнгаа эхиндэ Баудоржо Базарович буряад арадай дуунуудые хүгжэмэй инструмент хэрэглэн, наадагшадай гүйсэдхэхөөр болгоод үгэдэг бэлэй. Тэрэ иигэжэ бэшэһэн байдаг: «Арадай дуунтай би багаһаа танилби. Тэрэмнай аршаан булаг шэнгеэр мэргэжэлтэ хүгжэмшэниие тэдхэнэ. Юуб гэхэдэ, мэргэжэлтэ хүгжэм арадай дуунһаа эхитэй».

Баудоржо Базарович 200 гаран арадай дуунуудые ноотодо оруулһан юм. «Элһэн харгы», «Хүрин хээр» гэжэ дуунуудыень мэдэхэгүй буряад хүн алтан дэлхэй дээрэ үгы хаш даа.

Маркиан Петрович Фролов буряад мэргэжэлтэ хүгжэмэй хүгжэлтэдэ асари хубитаяа оруулһан гээшэ. «Энхэ-Булад баатар» гэжэ буряад дуури (оперо) тэрэ зохёоһон байна. Энэ хүдэлмэри бүтээхэдээ, буряад композиторнууд Баудоржо Ямпилов, Дандар Аюшеев гэгшэдые хабаадуулаа. Саашадаа тэдэнэр өөһэдөө олон дуури зохёоһон юм.

Москвада үнгэрһэн Буряад урлагай түрүүшын декада Бау Ямпиловта ехэ нүлөө үзүүлээ

Москва хотодо 1940 ондо үнгэрһэн буряад урлагай декадада залуу найруулагша Бау Ямпилов оркестрэй наадаха найруулгануудые бэлдэһэн юм. П.М.Берлинский гэгшэтэй хамта найруулһан «Баяр» гэжэ хүгжэмтэ драмань эндэ табигдаа һэн. Симфониин сюитые тоглолтонуудайнгаа нэгэндэ өөрөө хүтэлөө. Тэрэ үедэ «Совет хүгжэм» гэжэ сэтгүүлэй гадар хуудаһанда Ямпиловай гэрэл зураг толилогдоһон юм.

Баудоржо Ямпиловай мэргэжэлэйнгээ орьёл өөдэ дабшаха хэрэгтэ Москвада үнгэрһэн Буряад урлагай декада нилээд ехээр нүлөөлөө. Бүришье ехэ амжалтануудые туйлахаар зэһээд байтарнь, Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайн эхилээ бэлэй.

Бэлигтэй хүүгэдые дэмжэдэг һэн

Сэрэгшэ Баудоржо Ямпилов Черниговэй сэрэгэй инженернүүдэй тусхай һургуули дүүргээд, дайнда мордоо һэн. Алба гараха газарынь Ленинградай фронтдо тудаа. Ямпилов сапёрнуудай рото ударидадаг һэн. 1943 ондо дайнһаа бусажа, гэртээ ерээ. Хүгжэмэй училищида композициин класс хүтэлбэрилдэг болоо һэн. Анатолий Андреев, Гур Дашипылов, Юрий Ирдынеев, Галина Батуева гэгшэд тэрэ сагта бэлигтэй хүгжэмшэнэй шабинар байгаа.

Зүблэлтэ гүрэнэй түб хотонуудай хүгжэмдэ дуратай эдир бэлигтэнэй һургуулинуудта Дарима Линховоин, Елена Тогочиева, Дарима Ленхобоева гэгшэдые Баудоржо Базарович зууршалжа һургаһан байна. Мүн баһа Буряад орондо хүгжэмдэ һэдэбтэй хүүгэдые һургаха тусхай һургуули байгуулха тухай бодолые Баудоржо Ямпилов халуунаар дэмжээ һэн. 1989 ондо Улаан-Үдын хүгжэмэй училищиин дэргэдэ Хүүгэдэй урлагай һургуули баярай оршондо нээгдээ һэн. Мүнөө тэрэ Б.Б. Ямпиловай нэрэ нэрлүүлжэ ябана. Эндэ хүгжэм шудалдаг үхибүүд тэрэнэй зохёоһон хүгжэм дуунуудые гүйсэдхэжэ һурана. Элитэ композитор хүүгэдтэ зорюулжа, олон найруулгануудые бэшэһэн юм. Багашуулай наадахада таарамжатай дуунуудай хажуугаар пьесэнүүдшье бии. Хүгжэм найруулагшын түрэһөөр 100 жэлэй ойн баярта «Үхибүүдэй зурагханууд» гэһэн сюитэһээнь «Пулаадтай хатар» гэжэ зохёол, «Байгаалиин зураг» гэжэ пьесэнь зэдэлбэ. «Тэрэнги» гэжэ дууниинь лимбэ фортепиано хоёрто тааруулагдаһан байна. Хүгжэмэй колледжын нэгэдэхи шатын оюутан Илья Норбоев тэрэнииень гүйсэдхэбэ. Энэл һургуулиин 4 һурагша Алтана Табхарова, Мария Судалковская, Арьяна Дампилова, Маргарита Петрова гэгшэд Ирина Кравцовагай скрипкээр наадахада, 4 хүгжэмшэндэ тааруулһан «Хатар» гүйсэдхэбэ. Үшөө тиихэдэ «Прелюдия для фортепиано» гэһэн зохёол Оюна Занданова ялас гэмээр гүйсэдхэбэ.

Хамтын хэрэгэй түлөө

Баудоржо Базарович Ямпилов дүрбэн тэгшэ хүн байһан. Буряадай Хүгжэм найруулагшадай холбоониие тэрэ хори гаран жэлэй туршада ударидажа ябаа.

Олониитын ажал ябуулгануудта эдэбхитэйгээр хабаададаг һэн тула нэгэнтэ бэшэ Верховно Соведтэ тэрэ һунгагдаһан юм. Хэдэн жэлэй туршада тэрэ Буряадай АССР-эй Верховно Соведэй Түрүүлэгшэ байһан. СССР-эй хүгжэм найруулагшадай съезднүүдтэ ходо хабаададаг һэн.

«Ангар дүүхэйн» мүндэлһэн хаһа

1950-1960-аад онуудта Баудоржо Базарович Ямпилов тон үндэр амжалтануудые туйлаа. Л.Книппертэй сугтаа зохёоһон «Арюун гоохон Ангар дүүхэй» гэжэ баледынь Москва хотодо 1959 ондо болоһон урлагай, уран зохёолой хоёрдохи декадын үедэ харуулагдаһан байна. Гол партинуудыень тэндэ бэлигтэй залуу хатаршад Лариса Сахьянова (Ангар), Пётр Абашеев (Енисей) гэгшэд гүйсэдхөө бэлэй.

Дуунуудыень араднай дуулажал ходо ябаһаар

Баудоржо Ямпилов 250 гаран дуу зохёоһон.Тэрэнэй Буряадай соёл, урлагай хэрэгтэ оруулһан хубитыень гүрэн үндэрөөр сэгнэжэ, 1986 ондо Социалис Ажалай Герой гэһэн үндэр нэрэ зэргэ олгоо бэлэй.

Тоглолтын түгэсхэлдэ поэт Николай Доризогой «Түрэл Буряадаа магтан дууланаб!» гэжэ шүлэгэйнь үгэнүүд дээрэ Баудоржо Базарович Ямпиловай найруулһан хүгжэм зэдэлжэ, буряад арадай хүгжэмэй инструментнүүдэй оркестрэй дэмжэлгэ доро энэ дуу Соёл, урлагай колледжын хоор, Хүүгэдэй урлагай һургуулиин ахалагша ангинуудай «Глория» гэжэ хоор һүр жабхалантайгаар гүйсэдхэбэ.