843
Буряад Уласай Толгойлогшын дэргэдэхи Аха захатанай Соведэй ээлжээтэ зүблөөн декабриин 29-дэ үнгэргэгдэбэ. Зүблөөнэй гол асуудал гэхэдэ – хүдөөдэхи соёлой мүнөөдэрэй ажабайдал болон соёлые хүгжөөлгэ. Аха захатан энэ зүблөө үнгэргэлгэдэ ехэ бэлэдхэл ябуулһан байна. Хэдэн аймагуудай 632 тосхон һууринуудай соёлой байдалтай танилсаа, нютагуудай зонтой уулзаа.
Вячеслав Наговицын зүблөө нээхэдээ, аха захатандаа ехэтэ найдажа байһанаа мэдүүлээ. Аха захатанай Соведтэ һунгагдаһан шэнэ гэшүүдтэй танилсуулжа, Соведэй аша үрэтэйгөөр саашадаашье хүдэлхыень уряалба. Тиихэдэ Соёлой яаманай мэргэжэлтэдтэй, Уран зохёолшодой, Уран зураашадай, Хүгжэмшэдэй холбооной гэшүүдтэй уулзажа, һанамжа дурадхалнуудынь шагнааб гэжэ мэдүүлээ. Үнгэрһэн зуун жэлэй 90-ээд онуудаар соёлой һалбари ехэ хүндэ байдалда орожо, соёлой олон байшангууд хаагдажа, олон мэргэжэлтэд ажалһаа болёо. Һүүлэйл найман жэлэй туршада соёлой һалбариие һэргээн хүгжөөхэ ажал эршэтэйгээр ябуулагдана. Энэ талаар ТОС-ууд һайн ажал ябуулна гэжэ Вячеслав Владимирович тэмдэглээ.
Соёлой талаар правительствын ябуулжа байһан ажал хэрэгүүд тухай дэлгэрэнгы элидхэлнүүдые Буряад Уласай Толгойлогшын орлогшо, Соёлой Соведэй түрүүлэгшэ Владимир Матханов, соёлой сайд Тимур Цыбиков хоёр аха захатанда элидхээ.
Буряад орондо 442 клубууд болон 60 номой сангууд 120 Соёлой түбүүд боложо нэгэдэнхэй. Үшөө 374 номой сангууд 13 Нэгэдэмэл номой сангууд болгогдонхой. 2010-2015 онуудта 277 сая түхэриг һомологдожо, 231 Соёлой байшангууд заһабарилагдаа. Федеральна түлэбөөр Мухар-Шэбэртэ 180 һууритай олон һалбаритай Соёлой байшан ашаглалгада тушаагдахань. Эдэ ажалнуудай хэды урагшатайгаар хэгдэжэ байгаашье һаань, шиидхэгдээгүй олон асуудалнууд үшөөл олон байна гэжэ тэмдэглэгдээ.
Хүдөө нютагуудта Уран һайханай 52 һургуулинууд хүдэлнэ, үшөө 30 таһагууд бии. Эдэ һургуулинуудта 7 831 хүүгэдэй талаан бэлигые 732 багша мүлинэ. Мухар-Шэбэрэй, Захааминай, Тарбагатайн. Хурамхаанай Соёлой байшангуудай дэргэдэ олон арадай болон хүүгэдэй жэшээтэ бүлгэмүүд, арадай театрнууд арад зоноо баясуулһаар. Теэд эдэ бүлгэмүүдтэ авто-унаа, шэнэ яла-сала хубсаһа хунар хэрэгтэй.
Олон хурса асуудалнуудые В.Д. Таханов, М.Ж. Шагдаров, В.К. Агалов, Г.О. Борисов, М.Ж. Шагдаров, А.М. Шевченко гэгшэд табяа. Тэрэ тоодо ажахын бүхы һалбаринуудта адляар 2020-30 онууд болотор соёлой хүгжэлтын замые тон наринаар түсэблэхэ, соёлой эдэбхитэдые тусхайтаар урмашуулха, салин хүлһыень дээшэлүүлхэ, соёлой бүхы һалбаринуудые – хотын соёлой эмхинүүдые хүдөөгэйхинтэй эб хамта харилсаа үргэнтэйгөөр хүдэлгэхэ шухала. Тиихэдээ ниислэлэйхид хүдөөгөөрхинөө дэлхэйн соёлой шэнэ туйлалтануудтай хүсэд дүүрэн танилсуулха, арга шадабаряараа хубаалдахада, Буряадаймнай соёл хото хүдөө гэлтэгүй нэгэ жэгдэ урагшаа дабшаха аргатай болоно. Тиихэдэ хуушанайхияа һэргээжэ, ехэ ехэ театрнуудаа, эрхим дуушадаа, хатаршадаа, хүгжэмшэдөө хүдөө нютагуудаар ябуулжа байха. Тайзан охорхон, танхимынь заахан, харагшадынь үсөөн гэһэн шалтагуудые болюулха, урдань тайзаншье гэжэ хэрэглэнгүй хүдөөгэй малшанай байрада хүрэжэ, Буряадайнгаа соёлой хүгжэлтые юрын ажалша малшадтаа харуулжа, сэдьхэлынь сэлмээдэг бэлэйл.
Энэ талаар Захааминда мүнөө ябуулагдажа байдаг соёлой үдэрнүүд, хүдөөгэй ажалшадтай уулзалганууд (урдандаа “комплексное обслуживание” гэжэ үргэн дэлисэтэйгээр дуушад, хатаршад, зүжэгшэд, номой сангууд, кино-операторнууд, наймаашад эб хамта хүдөөгөөр ябажа, тон ехэ туһатай хэрэг үйлэдэдэг бэлэй) эмхитэйгээр ябуулагдана. Тиихэдэ баһал хуушанайхияа һэргээжэ, һурагшадые анги ангяарнь музей, театрнуудта, зүжэг наадануудта, кинонуудта ябуулха. Эдир бэлигтэйшүүлые хара багаһаань элирүүлжэ, талаангынь хүсэд дүүрэнээр дэлгээхэ арга боломжо олгохо.
А.М. Шевченко, И,И. Калашников, Л-Ш.Д. Бадмаев, С.М. Филиппов, В.Ф. Подлеснов ахатан һанамжануудаараа хубаалдаа. Мүнөө үедэ хүдөөдэ соёлой мэргэжэлтэд дуталдана, юунэй түлөө Соёлой академи, Чайковскийн нэрэмжэтэ колледж байгуулһан юмбибди, иимэ асуудал гараха ёһогүйл байгаал даа гэжэ гайхабад. Һургуулиин номой сангуудые хүдөөгэйхитэй нэгэдүүлжэ, оройдоо нэгэ ажалшаниие сүлөөлһэнэй хэрэг бии гү: иихэдэ наһатай зон дуратай сагтаа номой санда һууха аргагүй болоно гэжэ тэмдэглэгдээ.
Һургуулиин автобусууд һурагшадые һураха сагтань асараад лэ, нэмэлтэ һуралсалай хэшээлнүүдтэ зөөнэгүй, ондоо нютагта зүжэг наада табихаяа ошохо гэхэдэнь үгтэнэгүй.
Эдэ болон аха захатанай бэшэшье һанамжанууд согсологдожо, Буряад Уласай Засагай Газарта дамжуулагдаба.
Сэнгэ РИНЧИНОВ,
Герман НАМЖИЛОВАЙ гэрэл зурагууд.
