​Тэмээн урилдаан

Декабриин 20-до Үбэр Монголдо байдаг буряадуудай дунда “Мүнгэн саһан-2016” гэһэн наадан үнгэрбэ. Эндэ тэмээн урилдаан, шаргаар һолжоролго, үндэһэнэй заншалта хубсаһанай харалга, үзэсхэлэн болон тоглолто эмхидхэгдээ. “Мүнгэн саһан наадан” Үбэр Монголдо заншалта болонхой юм.

Хүлэн-Буйрай аймагта ажаһуудаг 2,5 сая хүн аймагууд, хошуунууд боложо хубаагдаһан засагай байгууламжануудта бүридхэлдэ абтанхай. Зүүн болон Баруун гэжэ хоёр буряад һомон нэгэ хошуунай бүридэлдэ ородог. Эдэ буряадуудай ажаһуудаг нютаг Шэнэхээн гэжэ нэрлэгдэдэг гээд бултанда мэдээжэ.

Хүршэ Үбэр Монголдо 7 мянган шахуу буряад зон ажаһуудаг. Тэдэнэр үнгэрэгшэ зуун жэлэй эхиндэ Ород гүрэн дотор болоһон хубисхалай шэрүүн үймөөнһөө зугадажа ошоһон зоной уг удам болоно бшуу. Буряад арад табан хушуу малаа: хонин, үхэр, морин, тэмээн, ямаагаа үдхэһөөр лэ ажамидардаг ха юм. Ашаа зөөхэ, һү, мяха, хөөбэри абахын тула тэмээ үдхэдэг гээшэ. Тэмээнэй хөөбэри нооһоор оёһон хубсаһан аргагүй дулаан гэжэ манай Буряад Уласта хүнүүд һайн мэдэдэг. Хоёр бүхэнтэй тэмээнэй нооһон илангаяа дулаан, имагтал шэрүүн уларилтай газарта хүдэлдэг хүнүүдэй хубсаһа оёходо хэрэглэгдэдэг: космонавтнууд, полярнигууд болон гүнзэгы уһа руу шунгадаг водолазууд үмдэдэг.

...2016 оной тэмээн урилдаан үргэн талын дунда эмхидхэгдээ. Ород гүрэнэй аяншалагшадай ерэхэдэ, наадан түлэг дундаа байба. Һалхи шуурган шууяжа, һэеы гэрнүүдые бурзан саһаар хушана. Угсаата арадайнгаа хубсаһа үмдэһэн зон олон. Газар тэнгэри хоёрой ниилэшэһэн мэтэ үзэгдэһэн саһата ханын саанаһаа хоёр бүхэнтэ мантан тэмээнүүд харагдана. Сагай гэдэргээ сухариһан мэтэ үзэгдэл бэлэй.

Александр Махачкеевэй гэрэл зураг

"Мүнгэн саһан-2016" нааданда хамаг зон заншалта ёһоороо угсаата арадайнгаа хубсаһа үмдөөд ерээ

Александр Махачкеевэй гэрэл зураг
Тэмээн урилдаанай үедэ

Тус урилдаан хоёр янзаар үнгэрөө. Түрүүн шаргада оруулһан тэмээнүүд, удаань тэмээ унаашад хаба шадалаа үзэлсэбэ. Хоёр бүхэнтэй (буура) тэмээ харахада, ехэ һожоргүй шэнги. Хараха янзада, томо бэетэй, бүдүүн хүлтэй, даншье һаа ута хүзүүтэй, охор һүүлтэй байхадань, хурдаар гүйхэ амитан бэшэ гэжэ һанахаар. Тиигэбэшье, минии һанахада, тэмээн өөрын онсо маягтай, үндэр, томо амитан. Саһан хүшэгын саанаһаа гэнтэ бии боложо, урилдажа байһан тэмээнүүдые хаража байхада, ехэ һүрөөтэй шэнги. Тэдэнэр 1 сагай туршада 40 – 65 модо хүрэтэр гүйхэ аргатай.

Александр Махачкеевэй гэрэл зураг

Хоёр бүхэнтэй (буура) тэмээ харахада, ехэ һожоргүй шэнги.

Александр Махачкеевэй гэрэл зураг

Шаргада оруулагдаһан тэмээнүүдээр урилдаан

Тэмээнэй урилдаанай үедэ бүхэ барилдаан, һур харбалга, һээр шаалга гэхэ мэтэ мүрысөөнүүд эмхидхэгдээ. Халуун хоол бариха һэеы гэрнүүд бэлдэгдэнхэй. Харагшад үндэһэтэнэй хубсаһаяа үмдэжэ, хоёр бүхэнтэй тэмээнтэй гэрэл зурагаа буулгуулха аргатай байгаа.

Александр Махачкеевэй гэрэл зураг

Һур харбалгаар мүрысөөн

Александр Махачкеевэй гэрэл зураг

Һээр шаалгын үедэ

Александр Махачкеевэй гэрэл зураг

Забһарлалай үедэ

Александр Махачкеевэй гэрэл зураг

Буряадай сэтгүүлшэ Н.Цыбикова (баруун талаһаа) нааданай үедэ

Гэрэл зураг буулгадаг хүнүүд Түб Азиин нүүдэлшэдэй ажабайдалhаа үзэгдэлнүүдые үрдилдэжэ байгаад, буулгажа абаба.

Шэнэхээн буряадуудай уртын дууе шагнахадаа, тоонто нютаг тухай гунигыень ойлгохоор. Угсаата арадайнгаа ажабайдалаар сэдьхэлээ хананги нютагаа бусажа ябахадаа, дахин хэзээб даа иишээ бусажа ерэхэ гэhэн бодол эзэлүүдгүй түрэхэ юм.