​Удха зохёолоор урилдаанда шалгарбад

Улаан-Үдэ хотодо үргэлжэлжэ байһан һурагшадай Бүгэдэ Ородой гүрэнэй олимпиадын уласай шатын буряад удха зохёолоор урилдаан түгэсэбэ. Буряад литератураар олимпиадада буряад хэлээр урилдаантай жэшэхэдэ үсөөн үхибүүд хабаадаба гэжэ тэмдэглэхэ хэрэгтэй. Ушарынь гэхэдэ, «буряад хэлэн-гүрэнэй хэлэн» гэһэн программаар һурадаг үхибүүд буряад удха зохёол үзэдэггүй юм.

«Уран зохёол найруулга» болон «Уран зохёол шэнжэлэлгэ» гэһэн хоёр шэглэлээр тус олимпиада эмхидхэгдээ. Ахалагша шүүгшэ Ольга Бадмаева хабаадагшадые амаршалхадаа, иигэжэ тэмдэглэбэ:

- Ерээдүйдэ буряад хэлэ болон удха зохёол шэнжэлхэ эрдэмтэдэй болон багшанарай халаан энэ урилдаанда хабаадана гээд найдагдана. Түрэл буряад хэлэ, удха зохёол заадаг багшанартаа шэнэ түсэбүүдые бэелүүлхэ, шэнэ онол аргануудые нэбтэрүүлхэ талаар ажалдатнай ехэ амжалта хүсэбэ.

«Уран зохёол шэнжэлэлгэ» гэһэн секциин шүүгшэ Лариса Халхарова буряад уран зохёолоо уншажа, шэнжэлжэ ябаһан хүбүүд, басагадта, багшанарта баярые хүргэбэ.

- Энэ хүйтэн үдэрнүүдтэ хаа-хаанаһаа Улаан-Үдэ ерэһэндэтнай баярламаар байна. Буряад уран зохёолдоо дуратай, ехэтэ һонирхожо, уншажа ябадагыетнай энэ гэршэлнэ бшуу. Энээнээ хани нүхэдтөө, ерэдүйн үетэндэ дамжуулха бэзэт, - гэжэ Лариса Цымжитовна тэмдэглэбэ.

Лариса Халхарова, Ольга Бадмаева

Эдэнэй удаа олимпиадада хабаадагшадые Буряад Уласай Үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-һургуулиин үхибүүд амаршалаа. Саран болон Тимур Дашанимаевууд ирагуу гоё хоолойгоор буряад дуу гүйсэдхөө. Тумэн Цыбжитовай ударидалга доро морин хуур дээрэ наададаг хүбүүдэй бүлэг бэлиг шадабарияа харуулаа.

«Уран зохёол найруулга» гэһэн шэглэлээр 10-дахи классуудай үхибүүдэй дунда Баргажан аймагай Уланай һургуулиин шаби Алина Бадмаева гурбадахи һуурида гараа. Захаамин аймагай Санага һууринай Александра Цыденова хоёрдохи һуури эзэлээ. Аха аймагай Өөрлигэй һургуулиин Сэсэгма Самбялова түрүүлһэн байна.

Энэ секцидэ 11-дэхи классуудай һурагшадай дунда Хэжэнгын һургуулиин Жаргал Пунсыков болон Ивалга аймагай Оронго һууринай Сэсэг Базарова гэгшэд гурбадахи һууринуудые эзэлээ. Захаамин аймагай Үлэгшэнэй түлөөлэгшэ Буян Мункуев хоёрдохи һуурида гараа. Түрүү һуури Хурамхаан аймагай Бархан һууринай Жаргалма Бадмаевада олгогдобо.

«Уран зохёол шэнжэлэлгэ» гэһэн бүлэгтэ Хурамхаанай аймагай Дэрээнэй һургуулиин Саяна Эрдыниева болон Хориин аймагай Ааланай һургуулиин 11-дэхи классай шаби Аяна Буянтуева гэгшэд түрүүлжэ гараа.

Хоёрдохи һууринуудые Хэжэнгын Оюна Дугаржапова болон Анжела Жимбеева гэгшэд эзэлээ.

Үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-һургуулиин Алина Норбоева болон Хурамхаан аймагай Уланхаанай Сарюна Раднаева гэгшэд гурбадахи һуурида гарабад.

Жаргалма Бадмаева

Хурамхаанай аймагай Барханай дунда һургуулиин 11-дэхи классай һурагша Жаргалма Бадмаева буряад литератураар нэгэдэхи һуури абаһандаа ехэ баяртай байһанаа абаһаар лэ мэдүүлнэ. Ушарынь гэхэдэ, Жаргалма гурбан жэл соо олимпиадануудта хабаадажа, һанаһандаа хүрэбэ гээшэ.

- Минии багша Эржена Очировна Цыренова үгынгөө нөөсые баян болгохын түлөө олон ном унша гэжэ ходо хэлэжэ байдаг. Аймагтамнай үнгэргэгдэдэг «Театральна хабар» гэһэн фестивальда ошожо, бүхы зүжэгүүдые хараха дуратайб. Һургуулингаа «Бархан уула» гэһэн аман зохёолой ансамбльда ябадагни баһа туһа болоо. Бархан нютагайнгаа байгаали тухай найруулга бэшээб. Саһан тухай дүрбэн мүртэй шүлэг зохёоһон байнаб, - гэжэ Жаргалма хөөрэнэ.

Бархан һууринай ажаһуугша Иннеса Ешоновагай хөөрэһөөр, бүхы хүршэнэрынь Жаргалмаагай зурагуудаар нюдөө хужарлуулна.

- Эжым гоёор зурадаг. Үшөө хоёр наһатайдаа ручка, карандаш гартаа абажа, элдэб дүрсэнүүдые бусадһаа ондоогоор зуражархидаг байгааш гэжэ түрэлхидни хөөрэдэг. Мүнөө зурагуудни гэртэмни байдаг, олон хүндэ харуулдаггүйб, - гэжэ Жаргалма хэлэнэ.

Аяна Буянтуева

Хориин аймагай Ааланай дунда һургуулиин 11-дэхи ангиин һурагша Аяна Буянтуева буряад хэлэнэй болон литературын олимпиадануудта аяар дүрбэдэхи жэлээ хабаадажа байна. Аймагтаа урда жэлдэ хоёрдохи һуури эзэлээ һэн. Харин мүнөө шалгаржа, Улаан-Үдэ ерээд, түрүү һуурида гаража шадаа.

- Даабаринууд яһала х үндэшэг байгаа гэжэ һананаб. Уран шүлэг шэнжэлхэ, үгтэһэн уран зохёолой хэһэгтэ өөрынгөө һанамжа бэшэхэ, мүн тестын асуудалнуудта харюусаха гэһэн даабаринууд үгтөө. Эдэ бүгэдые һайнаар дүүргэхын түлөө минии багша Баирма Шираповна Ширапова намтай нилээд бэлэдхэл хээ, - гэжэ Аяна Буянтуева хөөрэнэ.

Гоёор зурадаг, гитара дээрэ наадажа, нүхэдөө баясуулдаг Аяна һургуулияа дүүргээд, эмшэн болохо хүсэлтэй.

- Минии аха эмшэн болохо гэжэ сэрэгэй-медицинын дээдэ һургуулида һурана. Бишье бүри багаһаа хойшо иимэ мэргэжэлтэй болохо түсэбтэйб, - гэжэ Аяна хөөрөөгөө үргэлжэлүүлнэ.

Мүнөө үедэ Аяна Буянтуева баһал сүлөөгүй – биологёор болохо уласай олимпиадада бэлдэжэ байна.

Сэсэгма Самбялова

- Наһан соогоо шүлэг бэшэдэггүй байгааб. Олимпиадада үгтэһэн хоёрдохи даабари яагаад дүүргэхэбиб гэжэ һуутарни, гэнтэ зосоомни «үүдэн» нээгдэһэн шэнги болоод, шүлэгэй хэдэн мүрнүүдые бэшэжэрхёоб. Саяан хада тухай үгэнүүд досоом түрөө, - гэжэ Аха аймагай Өөрлигэй һургуулиин шаби Сэсэгма Самбялова һонирхолтойгоор хөөрэнэ.

Буряад хэлэ болон уран зохёол шудалхаһаа гадна Сэсэгма һургуулидаа бэрхээр һурадаг, бүхы предмедүүдээрээ ганса “дүрбэ” болон “таба” гэһэн сэгнэлтэ абадаг юм. Тэрэ гоёор зуража, гэртэхинэйнгээ нюдэ хужарлуулна. Мүн “Уулын сууряан” гэһэн ансамбльда хатаржа, олон аймагуудаар, хото городуудаар ябаһан байна. Эгээл холо ошоһон газарынь Волгоград хото юм.

Буряад хэлэнэй багша Мария Николаевна Самбяловагай хэлэһээр, Сэсэгма хэдэн дахин Ивалгын дасанда үнгэргэгдэдэг «Эхэ хэлэн - манай баялиг» гэһэн нааданда хабаадалсаа.

- Манай һургуулиинхид энэ хэмжээ ябуулгада ходо хабаадаха гэжэ оролдодогбди. Дахин ерэхэдээ, түрүү һуури эзэлһэн хүүгэдые бэшэ, харин ондоо хүбүүд, басагадые бэлдэжэ хабаадуулдаг гуримтайбди. Тиихэдэ Сэсэгма гурбадахи болон нэгэдэхи һууринуудые эзэлһэн байна. Олимпиадада найруулга бэшэхэдээ, оньһон үгэнүүдые хэрэглээб гэжэ Сэсэгма хэлээ, - гээд, Мария Николаевна хөөрэнэ.

Саяна Эрдыниева

Дэрээнэй һургуулиин 10-дахи классай һурагша Саяна Эрдыниева Хурамхаан аймаг соогоо буряад хэлээр болон уран зохёолоор олимпиадануудые гурба дахин удаа дараалан шүүһэн байна.Тэрэниие багша Бэлигма Балдыновна Цырендашиева урилдаануудта бэлдэдэг юм.

Улаан-Үдэдэ үнгэрдэг уласай хэмжээнэй олимпиадада Саяна баһал гурбадахияа хабаадана.

- Урда жэлнүүдтэ буряад хэлээр олимпиадада хабаададаг һэм. Мүнөө жэлдэ түрүүшынхиеэ литератураар бэеэ туршааб. Жэл бүри даабаринууд орёо боложо, асуудалнуудта харюусахада хүндэшэг болонхой. Олон уран зохёолнуудые уншаад, тэдэниие хэн бэшээб гэжэ хэлэхэ, мүн юун тухай тэдээн соо хэлэгдэнэб гэжэ шэнжэлэл бэлдэхэ гэһэн даабаринууд үгтөө, - гэжэ Саяна хөөрэнэ.

Үбэлэй амаралтын үедэ таһалгаряагүйгөөр номоо үзэһэн Саяна басаган түрүү һуурида гараһандаа тон баяртай.

Авторай мүн гэр бүлын альбомһоо абтаһан гэрэл зурагууд.