1090
Хүүхэлдэйн театрай артист, дуушан, уран найрагша, багша… Иимэ алишье талаараа бэлиг шадабаритай байха гээшэ бурханhаа үршөөгдэдэг ёhотой.
Мүнөө жэлдэ Буряадай мэдээжэ артист, бэлигтэй дуушан Светлана Бунеева наһанайнгаа болон зохёохы ажалайнгаа ойн баяр тэмдэглэхэнь. Бүхы наһаараа шахуу Буряад Уласай “Үльгэр” гэһэн хүүхэлдэйн театрта артистаар ажаллаһан, оршон үеын эстрадын одото дуушан, буряад хэлэ хүгжөөхэ хэрэгтэ эдэбхитэй Светлана Жамбалдоржиевна наһанайнгаа амаралтада гаранхай. Теэд тэрэ гэртээ hанаа амар һуудаггүй, ниитын болон соёлой талаар ажаябуулгаяа үргэлжэлүүлһээр. Мүнөө сагта “Буряад FM” радиодо түрэл Ярууна аймагаа түлөөлжэ, һонирхолтой дамжуулгануудые бэлдэнэ. Бэлигтэй артистын одото харгы тухай хөөрэжэ үгэхэ хүсэлтэйбди.
Хэдыхэн жэлэй саана хүүхэлдэйн театрай артистнуудые олонхи зон танидаггүй байгаа. Тэдэ хүшэгын саана, гартаа томо гэгшын хүүхэлдэйнүүдые баряад наададаг, зүжэг табидаг бэлэй. Харин Светлана Бунеевае ирагуу һайхан хоолойтой эстрадын дуушан hэн тулань хүнүүд танидаг hэн.
Түрэл нютагһаа холо
Геолог мэргэжэлтэй абынгаа ажаллаһан Урда Ураалда Светлана мүндэлһэн намтартай. Ашагта малтамалнуудые бэдэрхэ ажалтай гэртэхинтэеэ Светын балшар болон эдир наһаниинь Хойто Байгалай аймагта, Магадан можодо үнгэрһэн. Түрэл нютагһаа холо үндыһэн басаганай жэнхэни һайхан үндэhэн хэлэндээ, буряад уянгата хүгжэм дуунда шүтэн дурлаһаниинь гайхалтай. Эндэ түрэлхидэйнь үүргэ, нүлөө сэгнэшэгүй ехэ гэжэ тэмдэглэе. Светын эжы Бальжинима Ринчинова хүгжэмэй училищида һуража байтараа, геолог Жамбалдоржо Бабуевта хадамда гараад, хүгжэмшэнэй харгыһаа холодоһон юм. Гэбэшье амаралтада нютагаа ерэхэдээ, буряад арадай болон шэнэ дуунуудые ноототойнь гэртээ абаашажа, басагадаа һургадаг hэн. Гэртэхиниинь түрэл тоонто дайдаяа дурсажа, буряад дуугаа дууладаг, түрэлхи хэлэн дээрээ харилсадаг байгаа бшуу.
Хүүхэлдэйн театрай шэдитэ хүсэн
Магадан хотодо дунда һургуулияа дүүргээд, Улаан-Үдын хүгжэмэй училищиин хоорой-дирижёрско таһагта һуража байтарнь, уласай хүүхэлдэйн театрта артистнуудай буряад бүлэг абажа эхилээ hэн. Светлана нэгэшье бодолгото болонгүй, театрта ерээ бэлэй. Энэ ушар мэнэ һаяхан болоһон мэтэ тон элихэнээр тэрээндэ һанагдана.
- Хүүхэлдэйн театрта буряад бүлэг байгуулха зорилготойгоор уран зохёолшо Цырен-Базар Бадмаев “Тархай- улаан малгай” гэһэн зүжэг буряад хэлэн дээрэ бэшээд, жюриин гэшүүн болонхой һуугаа бэлэй. Ехэл зохидоор намтай хөөрэлдөө һэн. «Ямар нютагайбши?» гэхэһээ эхилээд лэ, буряад хэлэеэ мэдэдэг гүш гэжэ һонирхобо. “Табан хурганай тоолуур мэдэхэ гүш?”- гэжэ һураба. Абамни хэлэндэ орожо эхилхэдэм, заажа үгэһэн байгаа. “Барбаадай, Батан туулай, Тоохон тобшо, Толи байса, Бишыхан Шэгшүүдэй,”- гэжэ тоолобоб. Буряад дуушье дуулабаб. Театрай ахамад найруулагша Владимир Ральчук мүн лэ эндэ байлсаа һэн. Тиигэжэ буряад бүлэгэй артистнуудай тоодо ороо бэлэйб, - гэжэ Светлана хөөрэнэ.
Зүүн Сибириин соёлой институдай театрально-режиссёрско таһаг заочноор дүүргээ. Эндэ артистын мэргэжэлдэ hургаhан багшанараа Светлана онсолон тэмдэглэнэ: Содном Будажапов, Санжа Аранжуров, Намсалма Шагдарова, Дарима Халматова болон бусад.
Эгээл түрүүшын зүжэг
Хүүхэлдэйн театрай буряад бүлэгтэ шэлэгдэһэн артистнуудай соёл гэгээрэлэй училищи дүүргэжэ байха үедэнь Светлана ород бүлэгэй “Холодное сердце” гэһэн зүжэгтэ модоор дархалһан томо гэгшын хүүхэлдэй баряад, хүшэгын саана хоргодон наадаа бэлэй. Хүүхэлдэйнь хүндэ гээшэнь, гарыньшье шалаа, хүзүү һээрынь таталдажа, нюрганииньшье үбдэжэ эхилээ. Теэд хүүхэлдэйгээ һарюу болгохо ёһогүй. Эсээд, хоолойгоошье һуладуулха аргагүй. Эсээб гэжэ багахан харагшадтаа мэдүүлжэ болохогүй. Наадахал хэрэгтэй.
Энэ зүжэгтэ хабаадаха үедөө Света басаган буруу мэргэжэл шэлээб, хүүхэлдэйн театрай артист боложо шадахагүй хаб даа гэжэ hанаа бэлэй. Эндэ хүсэ шадал, элүүр энхэ бэе махабад хэрэгтэй. Теэд Светлана зориһондоо хүрэдэг, эрид абари зантай hэн тула элдэб бэрхэшээлнүүдые дабажа гараа.
Онсо илгаатай ажал
Ямаршье жанрай артист хадаа заабол харагшадай анхаралда, һайшаалда хүртэхэ, талаан бэлигээ тэмдэглүүлхэ, мэдүүлхэ дуратай байдаг. Энэ талаар хүүхэлдэйн театрай артистнуудай арга боломжо бэшэнhээ илгаатай.
- Театртамнай Россиин габьяата артист Виктор Ральчук 40 гаран жэлэй туршада наадаа, теэд тэрэнэй нэрэнь лэ мэдээжэ, нюурыень хэншье танидаггүй һэн. Имагтал hүүлэй үедэ найруулагшад артистын тайзан дээрэ гарадаг гү, али бэеэрээ наададаг зүжэг табидаг болоо. Баhа зүжэгэй hүүлээр заабол гаража, дохигты гэдэг, - гэжэ Светлана Жамбалдоржиевна хөөрэнэ.
Жэлэй дүрбэн сагта хүдөө нютагаар
Хүүхэлдэйн театр мүнөөнэй байшандаа 1987 онһоо ороhон гээшэ. Харин тэрэнэй урда тээ Пушкинай гудамжада оршодог театрай захиргаанай байра соо репетици хээд лэ, хүдөө нютагуудаар гастрольдо гарадаг байһан. Илангаяа буряадуудай ажаһуудаг hуурин тосхонуудаар жэлэй 9 һарын туршада гастрольдо ябадаг һэн. Үдэртөө үхибүүдтэ, үдэшэндөө томошуулда зүжэг наадаяа харуулха. Буряад бүлэгэй артистнууд бултадаа шахуу дуу хүгжэмдэ абьяастай зон hэн, бүхэли концертнэ программа бэлдэдэг бэлэй. Ганса дуу дуулаха бэшэ, шог ёгто зугаа олоной анхаралда дурадхадаг байгаа. Тиигэжэ Светлана Бунеевагай дуу дуулаха бэлиг шадабари тодороо бэлэй.
Дуушанай бэлиг
Бага байхадаа, хүгжэмэй һургуули дүүргэһэн Светлана шадамар бэрхээр дуу дууладаг, ноото уншадаг hэн. Цырен-Дулма Дондоковагай зохёоһон “Үншэн сагаан ботогон” гэһэн зүжэгэй премьерэ (режиссёр Туяна Бадагаева ) Хотын пионернүүдэй байшан соо болобо. Эхэеэ алдажа үншэрһэн сагаахан ботогоной рольдо Милена Урбазаева наадаа. Харин Светлана Бунеева Эхэ газарай рольдо наадажа, “Үншэн сагаан ботогон” гэжэ дуу харагшадай уяртар дуулаа бэлэй. Тиигэжэ, Света хүгжэм дуунда абьяастай байһанаа олондо мэдүүлээ. 1990 ондо “Дунгар” гэһэн этно-шоу бүлэг байгуулагдажа, дуушадай хэрэгтэй болоходонь, Светлана Бунеевае уриһан юм. Бэлигтэй эстрадна дуушанай зам эндэhээ эхилээ.
Буряад хэлэндээ түшэглэн
Зарим хүдөө нютагуудта буряад хэлэн дээрэ табигдаһан зүжэг үхибүүдэй ойлгохогүйдэнь, тэрэнээ ород-буряад үгэнүүдые холижо байжа наададаг болоо һэн. Тэрэ үедэ Светлана Бунеева яагаад буряад хэлэндэ үхибүүдые һургахаб гэжэ һанаата болодог байгаа. Театрай, хүүхэлдэйнүүдэй хүсөөр буряад хэлэндэ үхибүүдые һургаха зорилготой тусхай программа зохёоһон юм. Оскар Уайльдын хэлэһэн: “Искусствын зорилго: сэнгүүлэн һургаха” гэһэн сэсэн үгэ баримталан, энэ ажалаа ябуулаа бшуу. Тиигэжэ 4-5 жэлэй урда тээ “Үльгэр” театрта буряад хэлэндэ, ёһо заншалда хабаатай зүжэг нааданууд табигдажа эхилээ. Сагаалганай үедэ, үхибүүдэй зунай амаралтын хаhада лагерьта амарһан үхибүүд буряад хэлэ зүжэглэмэл үльгэр онтохоной ашаар шудалдаг. Мүн энэ түсэлэй хэмжээндэ Улаан-Үдэ хотын 3-дахи гимназиин буряад хэлэнэй багша Бадма Ханда Пурбуеватай хамта хотын һургуулинуудай, hүүлээрнь хүдөө аймагуудай һурагшадай хабаадалгатай зүжэгүүдэй конкурс буряад хэлэн дээрэ эмхидхээ.
Уран найрагшын бэлиг
“Буряад хэлэнэй хэшээлнүүд” гэһэн программын хэмжээндэ мэдээжэ буряад онтохоной удхаар “Һанаамгай Сэнгэ” гэһэн зүжэг табигдаа. Светлана Жамбалдоржиевна зүрхэлжэ, энэ зүжэгтэ өөрөө шүлэгүүдые зохёогоо. Тэдээндэнь композитор Лариса Санжиева хүгжэм бэшээ. Светлана Бунеевагай бэлигэйнь үшөө нэгэ тала эндэ тодорбо. Хайрата эжынь залуу ябахадаа, шүлэг бэшэдэг байһан. Светланын энэ шадабари өөрынгөө ерэхэ сагые хүлеэгээ бэшэ гү?
Үшөө нэгэ һонин юумэн гэхэдэ, Буряадай мэдээжэ ирагуу найрагша Гунга Чимитов нэгэтэ Светланада хэдэн шүлэгүүдээ асархадаа, “Үгэнь Гунга Чимитовэй, хүгжэмынь Светлана Бунеевагай“ гэжэ бэшэhэн юм. Мүнөө мэдээжэ артистка тэрэ ушар тухай хэлэхэдээ, шогтойгоор энеэнэ. Бү мэдэе, дундаршагүй булаг мэтэ бэлигтэй хүн алишье талаараа дүрбэн тэгшэ байдаг гээшэ: Светлана Бунеева hаяын сагта хүгжэмшье зохёожо магад.
Жаргаха наһанай дабаан
Ородой Холбоото Уласай габьяата артист, Буряад Уласай арадай артист Светлана Бунеевагай баян намтар тухай хөөрэжэл байхаар. Саг түргэн, һолир мэтээр зуралзан ябажал байна. Гэнтэ мэдэхэдээ, наһанайнгаа амаралтада гарахаш, зүгөөр бэелүүлэгдээгүй түсэбүүд үшөө олон байха. Теэд яахаб, дууһашагүй хүсэеэ ондоо шэглэлээр ябуулха, дүй дүршэлөөрөө залуушуултай хубаалдаха, тэдээндэ туhалха саг ерэнэл ха юм даа. Светлана Жамбалдоржиевна Бунеева мүнөө намар 60 наһанайнгаа дабаа дабахань гээшэ. Теэд тэрэ үшөө олон-олон һонин үйлэ хэрэгүүдээрээ хүн зоноо гайхуулха, баясуулха байха.
Автор: Цырегма САМПИЛОВА
