​Токио хотодо монгол хэлэ бэшэгэй багша

Зунай хаһада холын газар нютагуудта, гүрэнүүдтэ ажаһуудаг зон Буряад нютагаа айлшалан ерэдэг заншалтай. Энэл үедэ элдэб һонин уулзалганууд болодог ха юм даа.

Бата Арвиин Жимин гуа, буряадаараа Арюуна, 18 жэлэй туршада гэр бүлэтэеэ Япон гүрэндэ ажаһуудаг юм. Иимэ һонин намтартай хүнтэй уулзажа хөөрэлдэһэн байнабди.

Түүхэтэ нютагаа бусажа

Үбэр Монголой Шэнэхээн нютагһаа түүхэтэ нютагаа нүүжэ ерэхэ арга боломжотой болоходоо, Бата Арвиинтан 1990 ондо Улаан-Үдэ зөөжэ ерээ бэлэй. Хүхэ Хотодо Монголой Үндэһэнэй ехэ һургуулиин япон хэлэнэй таһагта һуража байһан Жимин гуа (Арюуна) үхинөө дээдэ һургуулииень хүсэд дүүргүүлэнгүй, Буряад орон абаад лэ ерэшэһэн юм. “Гэр бүлэ хадаа нэгэл газарта ажаһууха ёhотойбди”, -гэжэ эжынь мэдүүлһэн юм.

- Ород хэлэ мэдэхэгүй байхадаа, ажалда орохонь хэсүүшэг байгаа. Тиигэжэ уданшьегүй Монгол ябашоо һэм, - гэжэ Арюуна хөөрэнэ.

Улаан-Баатар хотодо геологиин эмхи зургаанда япон хэлэнэй оршуулагшаар ажалладаг болоо бэлэй. Теэд Монгол гүрэндэ Шэнэхээнэй буряадуудта эрхэтэнэй үнэмшэлгэ – паспорт үгтэдэггүй байгаа, харин Ород гүрэндэ түүхэтэ ороноо бусаһан буряадуудта үнэмшэлгэ үгтэдэг байгаа. Ородой Холбоото Уласай эрхэтэн болохын тула Арюуна Улаан-Үдэеэ бусаһан юм.

Бата Арвиин Арюуна (зүүн гарһаа)

Япон хэлэнэй багша

Эгээл тэрэ үедэ Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулида дорно дахинай таһаг нээгдэжэ, тэрэ япон хэлэнэй багшаар ажаллажа эхилээ һэн. Табан жэлэй туршада Арюуна япон хэлэндэ олохон оюутадые һургаһан юм. Эндэ хүдэлжэ байхадаа, Япон гүрэнэй эрдэмтэн багшатай боложо, Осако хотын ехэ һургуулиин аспирантурада ороhон юм.

- Олон жэлдэ багшалжа байһан тула дээдэ һургуулида һураһанай үлүү, аспирантурада оро гэжэ багшанар дурадхаһан юм. Тэрэнээ дүүргээд, докторантурада һуража захалаа һэм, - гэжэ Арюуна хөөрэнэ.

Арюуна монгол хүбүүндэ хадамда гаража, хоёр үхибүүдтэй болоошье һаа, бүлэтэеэ Япон гүрэн нүүжэ ошоо. Докторантурада һуража байхадань, наһанайнь нүхэр Токио хотын асари томо ажахыда ажалда ороһон юм. Тиигэжэ тэдэ Токио хотодо байдаг болоо һэн. Эндэ ерээд байхадаа, гурбадахи үхибүүниинь түрэһэн байгаа. Гурбан үхибүүдтэй гэр бүлэдэ социальна программын хэмжээндэ томо гэр байра хямдаар үгтөө бшуу. Нүхэрынь хэдэн хари хэлэ мэдэхэ, һайн мэргэжэлтэн һэн тула тэдэнэй Япон гүрэндэ ажаһууха болзорынь hунаагдажа, энэ бүлэ тэндээ дадашоо.

Һайн ажалтай, салин хүлһэнииньшье муу бэшэ, һонирхолтой ажалдаа урагшатай, ажаһуудалайнгаашье хэмжээнэй дээгүүр байхада, хари гүрэндэ тэдэ ядалданагүй. Илангаяа хэлэ мэдэхэ гээшэ тон шухала эрхэ нүхэсэл бшуу.

Буряадай ажаһуудал тухай ном хэблүүлээ

Арюуна эрдэм шэнжэлхэ, һуралсалаа үргэлжэлүүлхэ дуратай байбашье, хүнэй һамган, үхибүүдэй эжы, гэр гуламтын эзэн эхэнэр һэн тула һуралсалаа орхихо баатай болоо hэн.

Үшөө Осако хотодо магистратурада hуража байхадаа, Тойото гэжэ үйлэдбэриин даабаряар Буряад Улас ажалай хэрэгээр эльгээгдээ бэлэй. Тус үйлэдбэри горитой мүнгэ һомолжо, Буряад ороной түүхэ, хүн зоной ажаһуудал шэнжэлхэ түсэл бэелүүлээ. Тиихэдэ Арюуна Буряадай аха захатантай, нэрэ солотой хүн зонтой уулзажа, ехэ һонин толилолгонуудые бэлдээ бэлэй. Һүүлдэнь тэрэ ажалынь япон хэлэн дээрэ хэблэгдэжэ, томо ном боложо гараhан юм.

Монгол хэлэнэй һургуули

Арюуна Токиодо хуушан монгол бэшэгээр һонирхоһон зондо заажа эхилээ һэн. Һурагшадайнгаа гэр байрадань ошожо, хэшээлнүүдые үгэдэг бэлэй.

- Олонхи ушарта япон эрдэмтэд хуушан монгол бэшэг шудалдаг һэн. Мүн түрэл хэлэеэ хүсэд мэдэхэгүй монголшуудташье заадаг бэлэйб, - гэжэ Арюуна хөөрэнэ.

Халха монгол хоёр эхэнэртэй хамта монгол хэлэнэй хубиин һургуули нээгээ һэн. Тиигэһээр ажалаа үргэдхэжэ, Москвада ажаһуудаг Дэнсэма гэжэ монгол эхэнэр болон Чингис гэжэ буряад хүбүүнтэй нэгэдэжэ, ганса хуушан монгол бэшэг бэшэ, монгол, япон, ород хэлэнүүдые заажа захалаа.

Япон гүрэндэ ажаһуудаг монголшууд Хабарай баяр гэжэ найр наада эмхидхэдэг заншалтай юм. Тэндэ сугларжа, бүхэ барилдаагаа эмхидхэдэг, дуу дууладаг, хатардаг. Токио хотодо аяар 5-6 мянгаад монгол угсаатан ажаһуудаг байна. Тиимэһээ хэлэ шудалха дуратайшуулда хубиин һургуули тухай соносхожо, һурагшадайнгаа тоо олошоруулаа.

- Үбэлдөө шэнэ жэлээ угтажа, хуушан жэлээ үдэшэлгын ехэ наада Япондо ажаһуудаг буряадууд эмхидхэдэг. Тиигэжэ монгол угсаата арадууд нэгэдэжэ, уулзажа, түрэһэн тоонто нютагтаяа холбоогоо алдангүй ажаһуунабди, - гэжэ Арюуна хөөрэнэ.

Түрэл хэлэеэ шудалха

Түрэлхи хэлэеэ мэдэхэгүй ушар байдал ганса Буряад орондо бэшэ, хаанашье, ямаршье арадуудта хабаатай. Жэшээнь, Япондо ажаһуудаг монгол угсаатанай үхибүүд түрэлхи хэлэеэ шудалдаггүй. Ажаһуудалай талаар хүгжэнги энэ гүрэндэ амжалтатай ябахын тула тон һайнаар япон хэлэ мэдэхэ хэрэгтэй. Монголһоо эндэ нүүжэ ерэһэн айлнууд үхибүүдээ гансал япон хэлэндэ һургана.

- Хэрбээ япон хэлэ муугаар мэдэбэл, эрдэм мэдэсэ абахын талаар бэрхэшээлнүүдтэй ушарна. Япон хэлэ hайнаар мэдэхэгүй һаа, эндэ хүн хайшан гэжэ эрдэмтэй болохоб даа? Тиимэһээ хүүгэдээ багаhаань япон хэлэндэ һурганабди. Томо болоходоо, өөһэдөө ойлгожо, түрэлхи хэлэмни намда хэрэгтэй гэжэ мэдэрхэдээ, үзэхэ бэшэ юм гү, - гэжэ Арюуна багша бодомжолно.

Теэд хэлэ шудалалгын асуудал манайшье эндэ орёо, буряад хэлэеэ хэзээ, хаана шудалхаб, хайшан гэжэ ажаһуудалдаа нэбтэрүүлхэб гэһэн асуудалда манай уласай хүтэлбэрилэгшэд, эрдэмтэд, багшанар, олониитэ мүнөөшье болотороо харюу бэдэрһээр бэшэ гү?

Монгол хэлэнэй һургуулидань нэгэ буряад басаган ябадаг. Япон гүрэндэ олон жэлдэ ажаһуугаад, би буряад яhатан гээшэб гэжэ мэдэрхэдээ, түрэлхи хэлэгүй байһандаа тэрэ ехэ голхороо. Тиигэжэ энэ басаган монгол, буряад хэлэнүүдые шудалжа байна.

Ганса монгол угсаатан энэ һургуулиин шабинар бэшэ, мүн япон эрдэмтэд хэлэ шудална гэжэ дээрэ хэлэгдээ hэн. Япон яһанай аяншалагшад Монгол орон аяншалхын тула оршон үеын монгол хэлэ шудалдаг байна. Энэ гүрэндэ ажаhуудаг ондоо яhанай эхэнэрнүүд үхибүүдэйнгээ хэшээлнүүдтэ туhалхын түлөө япон хэлэ үзэнэ. Мүн ород хэлэ шудалха дуратайшуул баһал эндэ бии ха.

- Япон гүрэнэй элдэб хотонуудта монголшууд ажаһуудаг. Тиимэһээ хэлэ шудалхаяа һанаһан зон онлайн аргаар – скайпаар хэшээлнүүдые абана. Холо хари гүрэндэ ажаһууһан монголшуудые тоонто нютагтайнь холбоотой болгохо зорилготойгоор түрэл хэлэндэнь hургажа байhан тула энэ һургуулияа «Нютаг» гэжэ нэрлэнхэйбди, - гэжэ Арюуна тайлбарилба.

Иимэ һонин мэдээнүүдые Бата Арвиин Жимин гуа-Арюуна манда хөөрэжэ үгэбэ.

Хаана ажабайдал һайн гээшэб?

Дүрбэн час болоод, аэропорт ошожо, Япон орон ниидэхэеэ байһан залуу энэ багша дарууханаар тэндэхи ажаһуудал тухай hанамжануудаараа хубаалдана.

- Хари гүрэндэ ажаһуухада хэр бэ? - гэжэ асуухадамни, Арюуна энеэбхилэн: “Дадашоод лэ байналди даа”, - гээ бэлэй.

Улаан-Үдэдэ түбхинэн ажаһуудаг Шэнэхээн буряадуудай ажабайдал тухай хөөрэлдэбэбди.

- Манай нютагаархин Буряад орон түрүүн ерэхэдээ, булта шахуу дэлгүүр дээрэ юумэ наймаалдаг бэлэй. Мүнөө ажаглан харахада, үйлсөөр дүүрэн буузын гэрнүүдые нээнхэй байна. Олон эхэнэрнүүд оёдол хэнэ, минии түрэл абгайнар баряашан угтай тула хүн зониие аргална. Хоёр залуушуулнай Буряад драмын театрта ажаллана. Бултал арга боломжоороо нютагжаа, - гэжэ тэрэ тэмдэглэбэ.

Харин Япон гүрэнһөө манай эндэхи байдал юугээрээ ондооб гэжэ асуухадамни, Арюуна энеэжэ:

- Япон гүрэндэ хүн зон машина хэрэглэдэггүй, булта метрогоор ябадаг, харин Буряад орондо машинагүйгөөр ажаһуухын аргагүйл даа, ажабайдал тогтошохо бэшэ гү, - гэбэ.

Манай эндэ гүйлгэлдэдэг хүнгэн машинануудай олонхинь Япон гүрэндэ бүтээгдэһэн, харин тэндэ ажаһуугшад үмсын машинашьегүйгөөр ажамидарха аргатай. Гэхэ зуура автомашинаяа табиха газар тэндэ ехэ үнэтэй гэжэ Арюуна хэлэбэ.

Холо, хари гүрэндэ ажаһуудаг зон тон урагшатай, амжалтатай, одоо жаргалтай гэжэ манай буряадууд тоолодог. Теэд хүн бүхэнэй хуби заяан өөрын лэ харгытай гээшэ. Хаанашье ябаа hаа, түрэлхи хэлэеэ, үндэһэн соёл, заншалаа алдангүй, хүн зоной дунда нэбтэрүүлжэ, дэлгэрүүлжэ ябаха гээшэ нангин хэрэг ха юм даа. Иимэл Арюуна багша мэтэ зон амжалта дүүрэн ябаг лэ даа!

Теэд нютаг дээрээ, буруугайнгаа бэлшээриһээ гараагүй хүн зон тухай “Хаана түрөөбши, тэндээл хэрэгтэйш” гэhэн сэсэн үгэ бии гээшэ. Тоонто нютагтаа буусаяа һэргээжэ, гал гуламтаяа сахижа, ажал хэрэгээрээ түрэлхид, дүтынхидөө баясуулан байһан зон баhал буянтайшье, жаргалтайшье ха юм даа.