1236
«Монгол үндэһэтэнэй соёл» гэһэн ниитэ гаршагтай үзэсхэлэн байгша оной сентябриин 26-да Матвей Хангаловай нэрэмжэтэ түүхын музейдэ нээгдэбэ.
Багаханшье таһалга соо гэбэшье Монголой нүүдэлшэ арад зоной түүхэ, байра байдал, ажамидарал харуулһан экспонадууд олоор багтажа дэлгээгдээ. Үбэр Монголһоо ерэһэн модошо, түмэршэ дархашуул, һэеыгээр урладаг уран оёдолшод, хазаар, эмээл бүтээгшэд хүдэлмэринүүдээ дурадхаа. Эдэ хэд бэ гэбэл, Мүнх-Сүрэн – модоор урладаг, түмэрөөр дархалдаг, эмээл, хазаар бүтээдэг; Цыпилма – олон янзын хубсаһа оёдог оёдолшон; Уран Гэрэл – монгол хубсаһа оёжо, хүүгэдэй малгай, уужа бүри гоёор бүтээдэг; Бомнасэсэг – һэеыгээр элдэб зүйлнүүдые урладаг оёдолшон.
Эдэнэр бултадаа Үбэр Монголой Хүлэн-Буир аймагай Зүүн, Баруун, Хамниган хошуунуудта ажаһуудаг дархан угтай уран гартан болоно. Тэдэнэр Үбэр Монголһоо Этигэлэй Хамба ламада мүргэхэ, мүн тиихэдэ өөһэдынгөө урлалтай буряад арад зониие танилсуулха гэһэн зорилготойгоор Буряад орон ерээ. Зунай һэеы гэрэй хаяануудыень бургааһаар, хушалтыень хулһаар бүтээһэн байна. Түмэрөөр хэһэн домино, үндэр наһатайшуулай һууха олбог, хониной нооһоор бүтээгдэһэн шэрдэгүүд эндэ харуулагдаа. Арһаар урлажа хэһэн 12 жэлнүүдэй дүрсэнүүд, хурьганай арһаар оёгдоһон хүүгэдэй малгай, шарф, дэгэлнүүд, бээлэй, зандан модоор хэһэн мориной хэрэгсэлнүүд олоной һонирхол татаба. Үхэрэй хүзүүнэй арһа элдэжэ уллаһан улатай гутал мүнөө сагта гансал барга буряадууд оёдог гэжэ тэдэнэр тэмдэглэнэ. Урдань монголшууд гутал, хубсаһаа нооhон утаһаар нэхэдэг, үхэр малайнгаа арһаар оёдог, гэрэй эд бараа модоор, түмэрөөр дархалдаг байгаа. Мүнөөшье тэрэ заншалаа алдаагүй Үбэр Монголой уран дархашуул эдэ бүтээлнүүдээ харуулба.
Тус үзэсхэлэндэ дид- хамба Дагба лама, Балдан лама гэгшэд байба. Арадай Хуралай, Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин, Соёлой яаманай түлөөлэгшэд, эрдэмтэд, уран зураашад, уран гартан, юрэл иимэ бүтээлнүүдээр һонирходог зон эндэ сугларжа, үзэсхэлэн һонирхон хараа, Үбэр Монголой уран гартанда баярай үгэнүүдые хэлээ. Эндэ сугларагшад урлагшадта саашадаа нягта холбоотойгоор ажаллаха, урлалаа манай эндэхи залуушуулда заахыень дурадхаа. Ц. Сампиловай нэрэмжэтэ музейн захирал Татьяна Бороноева холын айлшадтаа уран зурааша Цыренжап Сампиловай альбом бэлэг болгон барюулба. Энэ үзэсхэлэниие һургуулиин һурагшадай, оюутадай харахада, тэдэнэртэ заабол тодорхойгоор хөөрэжэ үгэхэбди гэжэ тэрэ найдуулба.
Һэеыгээр хэһэн бүтээлнүүд
Гар урлалай нэхы болон зандан модон бүтээлнүүд
Арһан дээрэ зурагдаһан монгол туургата арадуудай ажаһуудаг газар нютагууд, - доронь һэеы гэрэй модон хэб
Аркадий Батомункуевай гэрэл зурагууд
Автор: Сэсэг ШОЙНХОРОВА
