​Алдар суута дуушад – Буряадай тайзан дээрэ

Буряад Уласай Соёлой яаманай сайтһаа гэрэл зураг абтаба

Бүхы дэлхэй дүүрэн мэдээжэ болоһон, алдар сууда гараһан Ганбаатарын Ариунбаатар Гомбо Цыдынжапо­вай нэрэмжэтэ Буряадай оперо болон баледэй театрай тайзан дээрэ январиин 18-да Дж.Пуччиниин “Тоска” оперодо Скарпиагай дүрэ зураглан дуулахань. Монголой га­бьяата дуушан Унушихбаярын Уянга Флора Тоска гэжэ дууша эхэнэрэй жэгтэйхэн хуби заяан, тэрэнэй хайра дуран тухай дуунай ая аргаар бидэндэ дамжуулхань гээшэ. Манай театрай түрүү дуушан Михаил Пирогов хубисхалша Кавародоссиин дүрэ, тэмсэлшэ зан абариие дуу хүгжэмэй ашаар зураглан ха­руулхань. Михаил Пирогов һайхан хоолойтой, талаан бэлиг­тэй оперно дуушан, жэбжэгэр үндэр бэетэй, сэбэр сэмсэгэр шарайтай хүн юм. Ерээдүйдэ тэрэниие үшөө үндэр амжалта­нууд хүлеэжэ байна гэжэ хэлэбэл, алдуу болохогүй.

Буряадайнгаа театрай тай­зан дээрэ дэлхэйн алдар суу­та дуушадай дуулахые соно­сожо байха гээшэ Улаан-Үдэ хотынхидтэ хоморой ушар болоно. Оперно уралигта ду­ратайшуулай “Тоска” оперын тоглолтые хүлеэжэ ядан бай­хань гайхалгүй. Бидэ, улаан-үдынхид, аргагүй ехэ талаантай зон гээшэбди гэжэ хэлэмээр.

Ганбаатарын Ариунбаа­тарай дуулахые нэгэл дахин соносоһон хүн тэрэнэй һайхан хоолой дахин-дахин шагнахаа тэгүүлдэг. Тайзан дээрэ бэеэ барижа шадаха арга маягаараа, энеэбхилһэн урин шарайгараа, дууша оюун бэлигээрээ Ганба­атарын Ариунбаатар дэлхэйн алишье үнсэгтэ байгаа оперно хүгжэмдэ дуратайшуулай сэдь­хэл зүрхэ эзэлэнхэй.

Буряадай гүрэнэй оперо бо­лон баледэй театрай гол дуу­шан Ганбаатарын Ариунбаатар 2017 оной намар болоһон “Кар­диффын аялгануудта” хабаада­жа, “Романс” гэжэ номинацида илалта туйлаба гэһэн мэдээсэл бидэ олониие тон ехээр баяр­луулаа бэлэй. “Кардиффын аял­ганууд” гэһэн дуушадай улас­хоорондын тэмсээн 1983 ондо байгуулагдаһан юм. Валлийска Үндэһэтэнэй Оперын ба Кар­дифф хотын засагай дэмжэл­тээр энэ тэмсээн Великобрита­ниин Уэльс можодо Кардифф хотодо 2 жэлэй нэгэ удаа бо­ложо үнгэрдэг юм. Дуушад 18-һаа 32 хүрэтэр наһатай байха ёһотой. Дэлхэйн алдар суута оперно дуушад “Кардиффын аялганууд” гэһэн тэмсээндэ ха­баадажа, илалта туйлахые эр­мэлзэн хүсэдэг юм.

Энэ тэмсээнэй гуримай ёһоор, Ганбаатарын Ариунбаатар Эхэ ороноо, Монгол Улас гүрэнөө, түлөөлһэн байна. Тэрэ оперо гэһэн номинацида табан янзын хэлэн дээрэ дуу дуулаа. Жэшээнь, итальян хэлээр “Дон Карлос” оперын Родриго гэг­шые (Джузеппе Верди) дуулаа; тэмсээнэй түгэсхэлдэ “Монго­лын тала нютаг” (хүгжэмынь Б.Шарав, үгэнь З.Түмэнжаргал) дуу дуулажа, дуунда дуратай­шуулые гайхуулһан, уяруулһан байна. Дуу хүгжэмдэ оршуулга хэрэггүй.

Ямар уудам юм бэ

Монголын тал нутаг

Яасан уужуу юм бэ

Монгол хүний сэтгэл, -

гээд Ариунбаатарай монго­лоороо дуулахадань, дэлхэйн абарга томо хүгжэмшэд, дуу­шад, «Кардиффын аялганууд» конкурсдо тэрээнтэй тэмсээд, диилдэһэн дуушад – бүгэдэ монгол аялга соносожо, альгаа ташажа, гайхал дүүрэн нюдөөр тэрэниие шэртэжэ байгаа һэн.

Бүхэдэлхэйн тэмсээндэ Г. Ариунбаатар гурбан томо шаг­нал абажа шадаа.

Оперно дуунда һургадаг суута багша, шүүгшэдэй мэдээжэ зүбшэгшэ Мэри Кингын, англи үндэстэн эхэнэрэй, нюдэнһөө нулимсаа унагаажа, уярһандаа үгэ хэлэжэ ядажа байхыень ха­раад, бидэ ямар ехээр гайхана гээшэбибди. Ариунбаатарай энэ дээдын дээдэ дуушадай тэмсээндэ илалта туйлахадань, бахарханабди, баярланабди.

Мүнөө Мэри Кинг гэг­шэтэй сэтгүүлшын хэһэн хөөрэлдөөн, хүндэтэ уншаг­шад, танай анхаралда.

- Танда үнэхөөр Монголын сэбэр агаар хэрэгтэй шэнгеэр харагдажа байна гү даа?

- Би ярижа ядажа байнаб (уйлан алдана), этигэхээр бэшэ гайхамшаг дуушан үнэхөөр сэдьхэлыемни хүдэлгөө.

- Яахадаа гээшэб?

- Өөрынгөө түрэл хэлэн дээрэ дуулажа, уужам сэдьхэ­лэйнгээ гүнзэгые бидэнтэй хубаалдажа, дуугаараа элир­хэйлжэ байхадань гайхамшаг байна. Дуушан абьяас бэлигээрээ Монгол ороноо магтан дуулана. Монгол орониие хараха, үзэхэ тэгүүлэл манай сэдьхэлдэ түрүүлнэ. Дуушанай дуулаха­дань, минии сэдьхэл хүдэлөөд байна. Дуушанайнгаа хэмжээн­дэ тэрэ яг лэ байгаалиин хүсэн шэнги байгаа. Уужам хоолойнь гайхалтай абьяасынь харуулна. Гансахан хоолойнь һайханиие бэшэ, өөрэйнгөө дуунда маниие бүрин татажа оруулжа шадаха шанарыень сэгнэхэ хэ­рэгтэй. Тэрэ ерээдүйдэ томо тайзан дээрэ симфоническа ор­кестртэй гансаараа дуулабал, эсэхэ гээшые мэдэхэгүй байнал даа. Хэрбээ тиигэхэ болобол, оройдоошье шадажа ядахагүй.

- Эхин дээрээ тэрэнэй дуулаһан Шубертын дуун ту­хай та юун гэжэ бодонобта?

- Үнэхөөр зүрхэ сэдьхэлэй доһолтор дуулажа шадана гээд дабтаад хэлэһүү. Тэрэнэй дуу­лалга соносоходо, маша һайхан байгаа. Хэрбэеэ тэрэ үнэхөөр дэлхэйн магнай дуушан боло­хоо хүсэжэ байгаа бол, шэмхэ шэмхээр урагшаа дабхин, на­рин нягта ажал хэхэ ёһотой гэжэ нэмэжэ хэлэхэ байнаб.

- Харин тэрэнэй хоёрдо­хи дуун болохо Чайковскиин дуун тухай юу хэлэхэ байнаб­та?

- П.Чайковскиин дуун тэ­рэнэй хоолойдо тон һайханаар таарана, аялгалан дуулахадань, маша ехэ сэдьхэлэй хүдэлгөөн мэдэрэгдэжэ байгаа. Дуугаараа хүнүүдые хэр татажа шаданаб, тэрэ шадабарииень сэгнэхэ хэрэгтэй. Дуушанай урда үнэхөөр һайхан ерээдүй хүлеэжэ байна гэжэ би хэлэнэб, - гээд оперно дуунда һургадаг багша Мэри Кинг онсолон тэмдэглээ.

Ямар дэмбэрэлтэй һайхан үгэнүүд гээшэб! Монгол һайхан ороноо, монгол арад зоноо, аба эжын алдар нэрэ дэлхэй дүүрэн суурхуулжа ябаһан Ган­баатарай Ариунбаатарай Бу­ряадаймнай театрай дуушан байһандань бахархан баяр­ланабди! Буряадай оперо бо­лон баледэй театрта хүдэлжэ байһан бүхы ажалшадта энэ жэлдэ буян хэшэгтэй, ажалдаа амжалта туйлахые, ажабай­далдаа аза жаргалтай ябахые хүсэнэбди!

Намжилма БАЛЬЖИНИМАЕВА, «Буряад үнэн» сониной штатна бэшэ сурбалжалагша, «Информ Полис» хэблэлэй байшанай блогер