​Эржена Жамбалова: «Шэнэ халааниие бэлдэхэ саг ерээ»

Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ Буряад драмын гүрэнэй театр “Эдир драматург” гэһэн түсэл бэелүүлжэ эхилбэ. Ямар удхатай, ямар хараа бодолтой түсэл гээшэб гэжэ театрай уран һайханай талые даагша Эржена Жамбалова тайлбарилжа үгэбэ.

- Эржена Зугдаровна! Буряад драмын театр элдэб онол арга­нуудые бэдэржэ, ажалаа шэнэ түхэлөөр ябуулна гээшэ. Энэ удаа “Эдир драматург” гэһэн ехэ һонин түсэл эхилбэт. Ямар удха шанартай хэрэг гээшэб?

- Үнэхөөрөө, манай театр зүжэг табихадаа, элдэб арга хэрэглэ­нэ. Драматург найруулагшатай суг хамта хүдэлөөдшье туршана. Гэхэ зуура, драматургын оньһото һуралсалай үндэһэн хэрэгтэйл даа. Өөһэдын, буряад драматургые һургаха хүсэл байна. Буряадаар бэ­шэдэг, дуугардаг хүниие Москва руу һуралсалда эльгээхэдэшни, тэрэшни тон драматург болохо гү, бү мэдэе. Тиимэл хадань, зохёохы лаборатори эмхидхэжэ, өөһэдөө хүмүүжүүлжэ һургаха гэжэ бодом­жолообди. Нёдондо Ород зүжэгэй театрай үндэһэн дээрэ залуу эдир драматургнуудай лаборатори ажа­лаа ябуулаа һэн. Мүн залуу дра­матургнууд бүхы гүрэнөөр ябажа, эдир һурагшадтай уулзажа, драма­тургын һуралсал эмхидхэнэ. Най­ман хоногой туршада эдиршүүл зүжэгүүдые бэшэжэ туршана, тэ­дэнииень зүбшэлсэжэ, зүжэгэй түхэл оньһондо һургана. Хажуу­гаарнь мүнөө үеын үхибүүд юун тухай бодомжолноб, юун тэдэнэй зүрхэ сэдьхэл хүдэлгэнэб, юугэ­эр һонирхоноб гэжэ шэнжэлэн, эдиршүүлэй сэдьхэлэй хүбшэргэй хүдэлгэжэ шадана. Үхибүүд бодо­лоо гаргажа һурана. Тэрээн шэнге­эр бидэшье лаборатори байгуулжа туршахамнай.

- Ямар аргаар үнгэрхэ гээшэб?

- Бүхыдөө түсэл Буряадай Соёлой яаманай дэмжэлтээр бэелүүлэгдэнэ. Мүн уласаймнай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаман баһа хабаадана. Аймагуудай бүхы һургуулинууд руу түсэлэй гурим эльгээгдээ. Энэмнай харал­ган гү, али фестиваль бэшэ, ха­рин һуралсал болоно. Мэдүүлгэеэ эльгээһэн үхибүүд манай театр ерэжэ, 8 хоногой туршада Ород гүрэнэй мэдээжэ драматургнууд­тай һуралсал гараха. Тиигээд дээрэ хэлэгдэһэн, мүн ондоо хотонуудта эмхидхэгдэһэн хэмжээнүүдһээ ямар онсо илгаатайб гэхэдэ, һуралсалай удаа гурбан үдэрэй туршада хэдэн найруулагшад һурагшадай туршалгануудаар ба­гахан зүжэгхэнүүдые табиха. Бүхы артистнараа хубаахабди, дуталдаа һаань, “Үльгэр” театрай буряад хэ­лэтэй артистнарые урихабди.

- Хэзээ үнгэргэгдэхэб, хэдыдэ­хи ангинуудай һурагшад хабаадуулагдахаб, тэдэндэ ямар эрил­тэ табигдахаб гэжэ тодорхойлжо үгыт даа.

- Мүнөө дээрээ мэдүүлгэнүүд орожо байна. Ганса мэдүүлгэ бэшэ, һурагшадай туршалга­нууд эльгээгдэхэ ёһотой. Бүхы һургуулинуудаар мэдээсэгдэнэ. Зарим багшанар бидэниие хүсэд ойлгоогүй, зариманиинь үшөө харюу үгөөдүй. Эндэ үхибүүд уг гарбал, тоонто нютаг тухайгаа юрэ үгүүлэлнүүдые бэшэхэ бэшэ. Багахан онтохон гү, али ямар нэгэ ушар тухай хөөрөөн болохо ёһотой. Тэрээн соонь гол нюурну­уд байха, тэдэнь өөһэд хоорондоо харилсаха, ямар бэ даа нэгэ ушар, үйлэ заатагүй байха ёһотой. Буря­ад хэлэеэ һайн мэдэхэ, ямар нэгэ ушар тухай зохёожо, һанамжалжа бэшэхэ аргатай үхибүүд хэрэгтэйл даа. Анхан энэ түсэл зохёожо бай­хадаа, харалган мэтээр үнгэргөөд, илагшадтань иимэ һуралсал эм­хидхэхэ гэжэ һанаабди. Тиигэһээр дүршэлтэй драматургын хүтэлбэри доро һуралсал гараад, магад, зүжэг зохёожо һураха гэжэ бодоод, бэшэжэ шадаха үхибүүдые бултыень хабаадуулха болооб­ди. 15-20 һурагша ерэбэл, һайн бэлэй. Мүнөө дээрээ Хурамхаан аймагай Барханһаа 3 үхибүүн, Түнхэн аймагай Харбяангууд ба Хужар нютагуудһаа – 2, Мухар–Шэ­бэр аймагай Хүһөөшэһөө – 1, Зэдэ аймагай Сагаатаһаа – 1, тиихэдэ Агын 1 дүгээр дунда һургуулиһаа 4 үхибүүн мэдүүлгэеэ, ажалнуудаа эльгээгээд байна. Тиигэжэ мартын 19-һөө эхилжэ, найман хоногой туршада лабораториин һуралсал үнгэрхэ. Удаань мартын 28-30-ай үдэрнүүдтэ багахан зүжэгүүд та­бигдаад, мартын 31-дэ Буряад те­атраймнай тайзан дээрэ бүхэли үдэрөө табигдаха.

- Эржена Зугдаровна, эдир драматургнууд һуралсал гараба гэебди. Саашанхи хараа түсэбүүд тухай хөөрэжэ үгыт даа. Ганса энэ һуралсалаар дүүрэшэхэгүй ёһотой.

- Манай һанал ехэ даа, гүн ехэ хараатай. Һанаһан юумэеэ хэлэжэ байхада, хооһон үгэ болонгүй, бо­дорхой бэелүүлэгдэшэхэл ёһотой. Гэнтэ эдэ үхибүүд ехэ һайнаар зүжэг бэшэжэрхиг даа. Тиибэлнь драматург туһатай заабари зүбшэл үгэхэ, бидэшье хамһалсахабди. Ха­рин тэрэ ажалаа үргэлжэлүүлжэ, бүрин томо зүжэг болгожорхёо һаань, 2019 ондо театртаа найруу­лан табижашье болохобди. Сааша­даа тэдэ үхибүүдые һургажа, дунда һургуулияа дүүргэхэдэнь, Москва хото руу драматургын, уран зохё­олшоной дээдэ һургуулида эльгээ­хэмнай магадгүй.

- Лабораторидо хабаадаха үхибүүд Улаан-Үдэ ерэжэ, хоёр долоон хоногой туршада эндэ байха болоно гү? Энэнь мүнгэ зөөриин талаар ехэ гаргашатай ха юм.

- Тиимэл даа. Мэдээжэ драма­тургнуудай ажалайнь хүлһэн, хар­гын, мүн эндэ байрлуулха мүнгэн гээд лэ, эдэ бүхы гаргашануу­дые Буряад Уласай Соёлой яаман һомолоо. Болбосоролой болон эр­дэм ухаанай яаман баһал манай түсэл дэмжэхэ. Үхибүүдые һайн газарта байрлуулха, эдеэ хоолоор хангаха, шэрэхэ унаа гэхэ мэтэһээ эхилээд, олон асуудалнууд мүнөө шиидхэгдэжэ байна. Болбосоро­лой яаман үшөө нэгэ ехэ дэмжэлтэ үзүүлхэ. Юуб гэхэдэ, “Эдир драма­тург” гэһэн түсэлдэ хабаадагшадай бэшэһэн бүхы бүтээлнүүдые нэгэ согсолбори болгожо, хэблүүлжэ үгэхэ бшуу. Гадна үхибүүд Улаан-Үдэ ерээд, газаашье гарангүй, юумэ бэшэжэл байха бэшэ: тэдэнэй ама­ралгын һонирхолтой хэмжээ ябу­улганууд баһа эмхидхэгдэхэ. Дун­да һургуули дүүргэхын шалгалта барихаяа байһан 11-дэхи ангиин һурагшадые хабаадуулнагүйбди, тэдэмнай сүлөөгүй ха юм даа. Ехэнхинь 8-дахи, 10-дахи ангиин һурагшад, мүн 9-дэхи ангииншье үхибүүд һайн дураараа хабаадана бэзэ.

- Шэнэ түсэлдэтнай амжал­та хүсэе. Үнэхөөрөөшье, буря­ад драматургнуудай зүжэгүүд мүндэлжэ, Буряад театртамнай урагшатай табигдажа байг лэ даа!

Мүнөөдэр, февралиин 28- да, мэдүүлгэнүүдые тушааха һүүлшын үдэр. Гэбэшье, Буряад театр руу хонходожо, ямар нэгэ шалтагаар хойнотожо байһанаа ойлгуулбалнь, һурагшадай ажал­нууд абтахал байха.

Иигэжэ буряад хэлэн дээрээ бэшэдэг эдир драматургнуудай һуралсал эмхидхэлгэ хадаа ехэл дэмбэрэлтэй хэрэг гээшэ. Мүн ганса эдиршүүлэй дунда бэшэ, мүн томо­шуулайшье дунда иимэ һуралсал эмхидхэбэл, тон һайн бэлэй.