​Буряадай циркын «Юһэн һалаа»

Константин Станиславскиин хэлэһээр, үнэхөөрөөшье цирк дэлхэйн эгээл һайхан газар гээшэл даа. Буряад орондо циркын үгы байхада, ондоо тээһээ акробадууд, фокусни­гууд, клоунууд ерэжэ, манай харагшадые баясуулдаг һааб даа...

Монгол ороной циркын дэлхэй дүүрэн суурхажа байхада, Майда­ри Жапхандаев Буряадтаа циркын һалбари байгуулха гэһэн алас хо­лые хараһан үүсхэл бэелүүлээ юм. Тиигэжэ Буряадай циркын үндэһэ һуури табиһан сагһаань аяар 18 жэл үнгэржэ байна. Майдари Хайдапо­вич 10 жэлэй саана алтан дэлхэйһээ халин ошоо, харин эхилһэн хэрэгынь амжалта түгэс үргэлжэлүүлэгдэнэ гэжэ тэмдэглэхэ шухала. Мүнөө Бу­ряадай гүрэнэй циркдэ нэрыень олгохо талаар бэлдэлгын ажал ябуу­лагдажа байна.

Алас холуур суурхаба

Эдэ жэлнүүдэй хугасаада Буряа­дай цирк үндэһэ һуури табигшынгаа болон түрүүшын багшанарайнгаа тогтооһон һайхан заншал сахин, бэ­лиг шадабарияа улам хүгжөөжэ, ажал хэрэгээ үргэдхэнэ. Ганса үнгэрһэн жэлэй хугасаада гүрэнэйнгөө мэдэ­эжэ циркнүүдэй ехэ тайзанууд дээрэ наадаяа дэлгэһэн байха юм.

Циркын уран һайханай талые даагша Туяна Догдановагай хэлэһээр, эдэ гастрольнууд манайхидай мэргэжэл дээшэлүүлээ.

- Москвагай, Санкт–Петербургын, Эрхүүгэй, Хабаровскын, Якутскын циркнүүдэй байшангууд нилээд ехэ ха юм даа. Тэдээн соонь, 26 метр үндэртэй аренэ дээрэ, трюгүүдые харуулхада, тад ондоо: ехэ һүрөөтэй, һонирхолтой, гайхамшаг үйлэ боло­но. Санкт-Петербургын цирк гүрэн соогоо эгээл түрүүн байгуулагдаһан түүхэтэй. Үсөөхэн лэ эмхинүүд тэн­дэ наадаяа харуулха эрхэдэ хүртэдэг юм. Тиимэһээ бидэ иимэ аза талаан­тай байһандаа ехэ баяртайбди, омо­горхонобдишье, - гэжэ Туяна Догда­нова мэдээсэбэ.

Манай цирк гастрольдо яба­хадаа, Ородой гүрэнэй цир­кын хүтэлбэрилэгшэдэй анха­рал, һонирхол татажа шадаа, мүн бүгэдэндэ мэдээжэ болоо. Тии­гэжэ үргэн харгы нээгдэжэ, хари гүрэнүүдтэшье бэлиг шадабарияа харуулха, шэнэ дүй дүршэл олохо түсэбүүд бии болонхой. Уридша­лан хэлэхэдэ, байгша оной сентябрь һараһаа эхилээд, аяар 8 һарын тур­шада Дунда Азиин хотонуудаар га­строльдо гарахаар хараалагдана.

Бусад хотонуудай циркнүүдые абаад харабал, нэгэ номертонь аяар 15 артистнар, бүхы наадандань 30- 50 хүн хабаададаг юм. Харин Буряадай цирк оройдоол 15 артистнартай, бусад ажалшадтаяа хамта 36 хүн бо­лодог. Манай циркынхид олон шэглэлтэй мэргэжэлтэд болоно: хүн бүхэниинь заал һаа хэдэн юумэ ша­даха, трюгүүдтэшье хабаадаха арга­тай. Энэнь артистнараймнай бэлиг шадабари гэршэлнэ.

- Анхан бидэндэ монгол багшанар заадаг һэн. Харин мүнөө өөһэдынгөө хүсөөр һорилго, һуралсалаа ябуул­набди. Цырегма Цыбенова, Анна Ха­беева гэгшэд артистнарые һорино. Эдэмнай өөһэдымнайл артистнар гээшэ, - гэжэ Туяна Владимировна хөөрэбэ.

Буряадай цирк олон шэглэлээр ажалаа ябуулдаг. Москва хотоһоо, Монгол оронһоошье бэлигтэй баг­шанар ерэжэ, дүй дүршэлөөрөө хубаалдажа байдаг юм. Тиигэжэ өөрын һургуули хүгжөөхэ, дээдэ га­рай мэргэжэлтэдые бэлдэдэг болохо түсэбтэй.

Мэргэжэлтэ һайндэрөө үндэр хэмжээндэ угтаха

Апрелиин 20-до Бүхэдэлхэйн циркын үдэр тэмдэглэгдэнэ. Мэргэ­жэлтэ һайндэртөө дашарамдуулан, Буряадай цирк “Юһэн һалаа” гэһэн тоглолто харуулха. Жэл бүхэндэ энэ һайндэртэ зорюулжа, харагшадтаа гоё һайхан наада дэлгэдэг заншал­тай юм.

- Бидэ холо ойгуур наадаяа харуулжа ябахадаа, олон зонтой уулзажа, бэлигтэй мэргэжэлтэдтэй танил­сажа, суг хамта ажал ябуулха тухай хэлсээнүүдые баталдагбди. Энэ удаа Москвагай Ехэ циркын гол артист Елена Петриковатай танилсажа, тоглолтыемнай бэлдэлсэхыень уряаб­ди, - гэжэ уран һайханай талые дааг­ша хөөрэнэ.

Елена Петрикова хадаа цир­кын мэргэжэлтэдэй бүлын үри һадаһан, ГИТИС дүүргэһэн, мүнөө гүрэнэйнгөө гол циркдэ амжалта­тай, урагшатай хүдэлнэ.

Мүн тиихэдэ тус циркын захи­рал Эдгард Запашнын ажалай бүлэг ерэжэ, “Юһэн һалаа” тоглолто та­билсаха юм. Москвагай гүрэнэй соёлой дээдэ һургуулиин арадай болон мүнөө үеын хатарнуудай кафедрын ахамад багша Наталья Новичкова хамһалсаха. Гадна Буряад оронһоо урган гараһан Дмитрий Машков хүгжэмыень табиха. Тэрэ Москва­да мэдээжэ юм, “Арктида” гэһэн хүгжэмэй бүлэгые уран һайханай талаар хүтэлбэрилдэг. Мүнөө энэ түсэлдэ уригдаад, буряад ёһо зан­шал дээрэ үндэһэлэн, мүнөө үеын циркын арга боломжодо таарама хүгжэм зохёожо байна. Арадаймнай ёһо заншал, соёл, түүхэдэ үндэһэлэн, энэ түсэл бэлдэгдээ.

Буряадай гүрэнэй циркын за­хирал Наталья Борисовагай тэмдэглэһээр, энэ “Юһэн һалаа” гэһэн шэнэ түсэл буряад арадай до­могууд болон “Гэсэр” үльгэр дээрэ үндэһэлнэ. Тэдэниие мүнөө үедэ таа­руулан, тэдэнэй хүсөөр муу һайн хоё- рой тэмсэл харуулна.

- Юһэн зураг-үзэгдэлнүүд, юһэн ондоо түүхэнүүд үлхэлдэн, нэгэ уран һайханай бүтээл боложо үгэхэ. Энэ хадаа Баруун зүгэй хүнэй нюдөөр Зүүн зүг тээшэ хараһандал, москва­гайхидай манай үндэһэн соёл руу шэглүүлһэн хараса гээшэ. Тэдэ түүхэ домогуудаарнай ехэтэ һонирхоо. Бу­ряадай уран зураашадай бүтээлнүүд тэдэндэ урма зориг түрүүлээ, илан­гаяа Зоригто Доржиевай зурагууд һайшаагдаа, - гэжэ Наталья Влади­мировна тайлбарилба.

Уласхоорондын фестиваль үнгэрхэ

Байгша оной июнь һарада Уласхоорондын циркын ехэ наадан Улаан- Үдэдэ үнгэргэгдэхэ юм. “Мир, где торжествует цирк” гэһэн фестиваль хоёр жэлэй нэгэ удаа эмхидхэгдэдэг. 2016 ондо энэ хэмжээ ябуулгада дэл­хэйн гүрэнүүдэй 140-өөд үхибүүд хабаадаа һэн. Мүнөө табадахияа бо­лохоёо байһан нааданда бүри олон зон хабаадахаар хүлеэгдэнэ. Фести­валиин шүүгшэдэй бүридэлдэ суута жонглёр Сергей Игнатов уригданхай. Тэрэ хадаа Америкын Холбоото Шта­дуудта, Англи, Франци гүрэнүүдтэ дүршэлтэ хэшээлнүүдые үгэдэг, дэл­хэй дээрэ түрүүшынхиеэ 11 сахариг эрьюулжэ шадаһан хүн юм. Энэ ам­жалтаяа үнгэрһэн зуун жэлэй 70-аад онуудта туйлаа һэн. Тиин мүнөө бо­лотороо тэрэниие хүсэхэ, иимэ олон сахаригуудые эрьюулжэ шадаха хүн манай гүрэндэ үгы зандаа. Дэлхэй дээрэ иимэ бэлиг шадабаритай зон тоотой юм. Буряадай цирк Якутскда гастрольдо ябахадаа, Сергей Игна­товтай танилсажа, мүнөө һайн нүхэд болонхой. Фестивалиин шүүгшэдэй бүлэгтэ дэлхэй дүүрэн мэдээжэ үшөө нэгэ хүн – акробат Андрей Ковгар ерэжэ хүдэлхэ. Тэрэ хадаа тон аюул­тай трюгүүдые хэдэг гүрэнэймнай хоёр лэ хүнэй нэгэниинь гээшэ. Ти­игэжэ Буряадай ажаһуугшад дэлхэй дүүрэн суутай артистнарай дүршэл ехэтэй наада хаража, сэдьхэлээ хужарлуулха аргатай.

- Манай артистнар Андрей Ков­гартай ехэ орёо түсэл бэлдэхэ. Байг­ша оной сентябриин 15-да бидэ Карагандада байха ёһотойбди. Тэндэһээл эхилжэ, аяар 9 һарын тур­шада Дунда Азиин 7 хотодо наадануудаа дэлгэхэбди. Юундэ иимэ удаанаар гастрольдо гаранабибди гэхэдэ, Улаан-Үдэдөө өөһэдын байшангүй ха юмбибди. Жэшээнь, бидэ Эрхүүдэ гастрольдо байхадаа, ехэ һайн тай­зан дээрэ бэеэ һорихо, элдэб янзын орёо үйлэнүүдые бэелүүлхэ аргатай болоходоо, ажалаа үргэдхэжэ, шана­раа һайжаруулнабди, - гэжэ Наталья Борисова мэдээсэбэ.

Буряадай цирк Андрей Ковгар­тай суг хүдэлхэ тухай хэлсээ бата­лаа. Харин тэрэнээ бэелүүлхэ гэхэдэ, Улаан-Үдэдэ үндэр байшан гэжэ үгы. Тиимэһээ Дунда Азиин хотонуудаар гастрольдо ябаха сагтаа бэлиг­тэй акробадтай суг ажалаа ябуулжа, олон юумэндэ һураха аргатай. Тэрэ наадаяа Гиннессэй эрхим туйлалта­нуудай номдо оруулха хүсэлтэй.

Апрелиин 20-һоо 23 хүрэтэр Улаан-Үдэ хотодо ФСК-гай байшан соо Буряадай гүрэнэй циркын “Юһэн һалаа” гэһэн шэнэ наада хаража, бэ­лигтэй артистнараа дэмжэе!

Буряадай циркын жасаһаа абтаһан гэрэл зурагууд