​​Һүр һүлдэ үргэхэл байха, энэ зүжэг!

Хабарай эхин һарын 1-2-ой үдэрнүүдтэ Буряад оро­ноймнай арад зон Ага тойрогой “Амар сайн” теа­трай “Ага минии – алтан үлгы” гэһэн гоё һайхан зүжэг хараха аргатай.

Бэлигтэй, үндэр мэргэжэлтэй гэжэ гүрэн соогоошье, мүн хариин газарааршье суурханхай “Амар сайн” те­атр һүүлэй хэдэн жэлэй туршада Улаан-Үдэ хото руу га­строльдо ерээгүй. Тиимэһээ дэлгэгдэхэ наадыень Буря­ад оромнай дэмжэн угтаха бэзэ гээд найдая.

Бага хотонуудай театрнууд дэмжэгдэнэ

“Ага минии – алтан үлгы” гэһэн зүжэг хадаа “Ниитэ нэгэн Росси” намай шугама­ар “Бага хотонуудай теат­рнууд” гэһэн түсэлэй хэм­жээндэ табигдаба гээшэ. Бүхыдөө энэ хэрэгтэ 3 сая түхэриг һомологдоо. Дуу, хатарай тоглолтонуудые дэлгэдэг театрай һүүлэй үедэ үйлэтэ зүжэгүүдые табидаг болоһониинь нилэ­эд хүгжэһыень гэршэлнэл ёһотой. “Хүхэ хулгана жэл” гэһэн зүжэгыень Буряад оро­ной харагшадай хүлеэбэшье, юундэб даа тэрэнээ нютаг­тамнай харуулаагүй. Гэхэ зу­ура мүнөө Агын театр Буря­ад Уласай олон харагшадай үзэмжэдэ шэнэ бүтээлээ дэл­гэхэнь гээшэ. “Ага минии – алтан үлгы” зүжэгынь урали­гай хэдэн шэглэл нэгэдүүлжэ тааруулһан гүнзэгы удхатай зохёол болоно.

Зохёон байгуулагша, найруулан табигша - Соёл ба уралигай талаар Ородой Холбоото Уласай Засагай га­зарай шангай лауреат, Оро­дой Холбоото Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Зүүн Сибириин соёлой ака­демиин хүндэтэ профессор Дулмажаб Жамсоева.

Энэ зүжэг анха түрүү шынхиеэ 2018 оной дека­бриин 12-то Ага тосхондо харуулагдаа һэн. Хахад жэ­лэй туршада бэлдэгдэһэн зүжэгые Ага нютагайхид хүлеэн тодожо абаа бэлэй. Тойрогой гурбан аймагай түбүүдтэ табигдажа, олон зо­ной зүрхэ сэдьхэл хүдэлгэжэ, соёлой гол үйлэ боложо үгөө бшуу.

Юун тухай зүжэг бэ?

Энэ асуудалаар бүгэдэ һонирхоно ёһотой. Нэн түрүүн хэлэхэдэ, мүнөө үеын хүнэй харасаар бүхы буряад арадай түүхын баримтанууд гэршэлэгдэн харуулагдана. Буряад арадай түүхэтэ нам­тар, хүшэрхэн байдалай үйлэ хэрэгүүд. Наян Наваа гэһэн гайхамшаг юртэмсэһөө нүүжэ ерэһэн буряад арад, үргэн талын дайдаар ажамида­рал, Октябриин хубисхал, үнгэрһэн зуун жэлэй хатуу 30-аад онуудай хашалан хо­хидолнууд, Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайн. Эдэ бүгэдэ үйлэ хэрэгүүдэй таһаршагүй хүреэлэн соо хайрата манай буряад арадай хуби заяан...

- Бүхыдөө энэ зүжэг ха­даа Ага нютагай түүхэ, Агын зоной түүхэтэ байдал хару­улна. Зохёон найруулагша Дулмажаб Дашицыреновна буряад арадайнгаа түүхэ hайн мэдэхэ хадаа, илангаяа ургажа ябаа залуу үетэндэ хөөрэн харуулхын тула энэ ехэ аша үрэтэй, гүнзэгы удха шанартай зүжэг-наада бэлдэн табиба гээшэ. Теа­траймнай бүхы артистнар, ажалшад, уран зураашад, хубсаһа оёгшод болон билет наймаалагшад хүрэтэр эдэб­хитэй хабаадалсана. Манай артистнар булта бэлигтэй юм. Гэбэшье Дулмажаб Жамсоевагай зохёохы дүршэлэй хэшээлнүүдые абажа, бэлиг шадабарияа улам мүлижэ, найруулагшын табиһан эрилтэнүүдые хүсэд бүрин бэелүүлжэл шадаа, - гэжэ “Амар сайн” театрай мэдээ­сэлэй алба ябуулагша Оюна Базарова хөөрэбэ.

Зүжэг соо буряад хэлэеэ сахин хамгаалха, угсаата­найнгаа дамжуулһан ёһо зан­шал, угаа уһанда хаяхагүй, Эхэ байгаалияа хамгаалха гэһэн удха түгэлдэр зорилго табигдана.

Домог үльгэрэй, түүхын гэршэ болоһон нангин үйлэ- нүүдэй бүхы айл бүлэнүүдэй, бүгэдэ буряад арадай түүхэ болон үнгэрһэн саг. Тиигэ­жэ элдэб үйлэ хэрэгүүдэй үзэгдэлнүүдээр буряад арад үнгэтэ юртэмсэдөө түрэл хэ­лэеэ, заншалта байдалаа, за­хяа заршамаа алдаагүй гэһэн гүнзэгыхэн бодол түрүүлнэ.

Буряад арадай урданай болон мүнөөшье үеын дуу­нууд, ялас гэмэ һайхан хатар­нууд һэлгэлдэн, харагшадай зүрхэ сэдьхэл хүлгөөхэ.

Домог түүхэтэ нэрэнүүд, тала дайдымнай гайхам­шаг эзэд, сахюусад, нангин шүтөөнэй, үргэл мүргэлэй газарнууд гээд арадай аян­гата дуунай, нэрьемэ бүжэг хатарай хүсөөр, оркестрын хүгжэмэй аялгаар оршон үеын харагшадта дамжу­улагдана. Бабжа Барас ба­атар, Онон хатан Эжы, Бальжан Хатан болон бу­сад дүрэнүүдые бэлигтэй зүжэгшэд үнэншэмэ һайнаар харуулжа шадаа. Артистнар нэгэл зүжэг соо хэдэн ондоо дүрэнүүдые гүйсэдхэнэ. Инаг дуран, хахасалга, уулзалгын баяр, гуниглал... Хүгжэлтын сагай, һандаралай үеын үйлэ хэрэгүүд дары һэлгэлдэн үзэгдэнэ. Энэнь хадаа бү- хыдөө буряад талын арад зоной мүхэшэгүй хүсэ, Эхэ орондоо, тоонто нютагтаа хизааргүй гүнзэгы дурлал харуулна.

Түүхээр баримталагдаа

Найруулан табигша Дул­мажаб Жамсоева олон үйлэтэ зүжэг табихадаа, түүхын данса баримтануудые шэн­жэлжэ, ехэ ажал ябуулаа. Зүжэг наада бэлдэлгэдэ олон зониие хабаадуулһан байна. Эдэ хадаа Үбэр Байгалай хи­заарай Дид-хамба лама Цы­рен Дондукбаев, Ородой Хол­боото Уласай хүдөө ажахын габьяата хүдэлмэрилэгшэ Жамьян-Базар Жанабаза­ров, культурологиин эрдэ­мэй дид-доктор Александра Цымпилова, “Алтан жаса” бүлгэмэйхид. Ехэхэн хуби­таяа оруулһан балетмейстер Булад Балдандашиев, арадай хүгжэмэй оркестрын ахамад дирижёр Балжит Цыбено­ва, театрай захирал Оюна Дарижапова гэгшэдые онсо тэмдэглэлтэй. Бэлигтэй хоёр мэргэжэлтэн “Минии Ага” гэһэн гаршагта тааруулжа, хатарнууд болон дуунууд дээрэ нилээд хүдэлөө. Агадаа мэдээжэ архитектор Болот Дондоков тайзан дээрэхиие зохёон шэмэглээ. Буряадай түүхын үнэншэмэ байдал бүридхэн зохёохо хэрэгтэ гол һуури тэрэ сагай хубсаһан, шэмэг гоёолто эзэлдэг. Эндэ уран зураашан Намжил­ма Цыденовагай үүргэ ехэ байгаа. Түүхын, үльгэр до­могой нюурнуудые, аяар холын түүхэтэ байдалай хубсаһа баримталан бэлдэ­жэ үгэхэдэнь, “Амар сайн” театрай оёдолшод уран һайханаар бүтээжэ шадаа.

“Ага минии – алтан үлгы” гэһэн зүжэглэмэл наада бэл­дэгшэдэй хөөрөөгөөр, сүлжээ холбоондо хүн зоной һанамжа шагнаһаар, энэ то­лилгоёо бэшэбэб. Энэ зүжэг хараадүйб, өөрынгөөшье, та олонойшье хорхойгоо хүдэлхөөр хөөрэжэ ша­даба гээшэ гүб? Олон үгэ оногүй гээд, мартын 1-2-ой үдэрнүүдтэ Буряад театрай тайзан дээрэ дэлгэгдэхэ “Амар сайн” театрай гайхам­шаг шэнэ зүжэг өөһэдөө ерэ­жэ харахыетнай уряалнаб.

Буряад арадай хэр угhаа хойшо сахижа ябаhан ёhо заншал, урданай дуунууд, түүхын хуудаhануудhаа ба­римтата хэhэгүүд ууган хэ­лэн дээрэ харуулагдаха. Най­руулагшын мэргэжэлтэ уран аргануудые хэрэглэһэнэй ашаар, тусхай хараса шада­бариин хүсөөр, мүнөө үеын онол аргаар юрын хараг­шадта дамжуулагдаха. Энэ зүжэг гансашье “Амар сайн” театрай ажалай гол үүргэдэ онсо удха шанар оруулха бэшэ, харин түүхээр баян бүхы буряад арадаймнай hүр hүлдые дээшэнь үргэжэ, юрын байдалай юрьеэн соо сүлөө забда оложо ерэһэн хүн бүхэнэй зүрхэ сэдьхэл хүмэрюулхэ аргатай зүжэг хаш. Үнэншөөгүй һаа, ерээд харагты!

“Амар сайн” театрай жасаһаа гэрэл зураг абтаба