850
Саудай Аравида Тэмээнүүдэй фестивальда хабаадаһан буряадуудай толгойдо олон асуудалтодорно.
Һаяхана Саудай Аравида болоһон Тэмээнүүдэй фестивалиин хэмжээндэ “Нүүдэлшэдэй юртэмсэ” гэһэн ехэ наадан эмхидхэгдэжэ, дэлхэйн 100-гаад гүрэнһөө хэдэн мянган хабаадагшадые суглуулаа. Буряад оронһоо тиишээ зориһон зоной хөөрөөе урид толилоо һэмди. Харин энэ удаа сэтгүүлшэн Владимир Шираповай замай тэмдэглэл, һанамжа бодолнуудые гэрэл зурагуудтайнь хабсарган, уншагшадайнгаа һонорто дурадхахамнай.
Аадар бороо – арюун аршаан
Аравиин сүл губида аадар орохонь хоморой. Энэ үедэ элһээр лэ шуургалжа байдаг газарта гэнтэ аадарлашан гэһээнь, эндэхи зон: “Таанад Байгал далайнгаа арюун уһа асарбат!” - гэжэ буряад хүбүүдтэ баяр хүргэжэ байгаа бэлэй. Лалын шажанай эрдэни зэндэмэни – Меккэ Мединэ хоёрые - али болохоор аршалан хамгаалжа байдаг Саудай Аравиин Хаанта Улас хари зонһоо хаалтатайшаг байһан аад, һүүлэй жэлнүүдтэ “2030” гэһэн түсэб бэелүүлжэ, эдэй засаг, болбосорол, элүүрые хамгаалга, аяншалга болон бусад һалбаринуудта асари ехэ хубилалтануудые үүсхэжэ байнхай. Дэлхэйн олониитын анхарал татажа, ажахы, соёл, ёһо заншалаа харуулха, һэргээн дэлгэрүүлхэ зорилготойгоор Салман ибн Абдул-Азиз аль Сауд хаанай харгалзалга доро үнгэргэдэг Тэмээнүүдэй фестивалиингаа дэлисэ улам үргэдхэхын тула байгша ондо “Нүүдэлшэдэй юртэмсэ” гэһэн ехэ наада зохёон байгуулба. Энээниие эмхидхэхэ хэрэгые “Бүхэдэлхэйн Нүүдэлшэдэй нааданууд” гэһэн түсэлэй хүтэлбэрилэгшэ, Үндэһэн наадануудай бүхэдэлхэйн конфедерациин Юрэнхылэгшэ Асхат Акибаев бүри мүһэн даажа гараа. Аравида аадар “оруулһан” буряадуудшье эгээл тэрэнэй урилгаар тус ехэ нааданда хабаадаа бшуу.
Дэлхэйн үнгэ үзэмжэ буурана
“Үсөөн гэжэ тоологдодог үндэһэ яһатануудай дабтагдашагүй хэлэн, ажахы алдагдаха тээшээ хандажа, жэлһээ жэлдэ дэлхэйн үнгэ үзэмжэ бууража байна. Эгээл энээндэ эсэргүүсэжэ, олон ондоо арадуудай түлөөлэгшэд өөһэдынгөө жэнхэни соёл, спортын гайхамшагые харуулжа, тус баялигаа улам арьбажуулха хүсэлтэй болоһой гэһэн зорилготойбди”, - гэжэ Асхат Акибаев тэмдэглэнэ. Жэл бүхэндэ Киргизидэ Иссык-Куль нуурай эрьедэ Нүүдэлшэдэй наадануудые үндэр хэмжээндэ үнгэргэжэ, дэлхэй дүүрэн мэдээжэ болгоод байһан киргизүүд Тэмээнүүдэй фестивалииешье дэлгэрүүлхэ зорилгоёо хүсэд бэелүүлээ. Ехэдээл һаа, гушаад гүрэнэй хабаадагшадые суглуулха түсэбтэй байһан аравиецууд дэлхэйн зуугаад улас ороной түлөөлэгшэдые хүлеэн абахабди гэжэ тухайлаашьегүй. Эр-Рияд хотоһоо 180 модоной зайда заажа үгэһэн сүл газартань хоёр һарын туршада соёлой-спортын арга хэмжээнүүдые үнгэргэхэ хэдэн талмайнууд, тайзанууд баригдажа, эгээл тэдээн дээрэнь дэлхэйн арадуудай үндэһэн соёл, спорт үнгэ бүреэр ялалзаа.
“ӨӨһэдыгөө харуулхаяа, бултаниие булихаяа ерээбди!”
Буряад арадайнгаа алдар нэрэ алас холын Аравида нэрлүүлхэ гэжэ зориһон зон гэхэдэ, сүлөөтэ барилдаагаар уласхоорондын зиндаагай спортын мастер Балдан Цыжипов, дайшалхы самбогоор дэлхэйн абарга Баир Омоктуев, “Һээр шаалган” гэһэн Можо нютагууд хоорондын холбооной түрүүлэгшэ Гомбо Зурбаков, һээр шаалгаар абарганууд Александр Базаров, Валерий Цыренов, олониитын ажал ябуулагша Алексей Гыргенов, эрдэмтэн Татьяна Иванова, дайшалхы самбогоор Ород гүрэнэй габьяата һоригшо Тумэн Санжиев, мүн би - сэтгүүлшэн Владимир Ширапов.
Нүүдэлшэдэй ехэ нааданай үедэ дэлхэйн элдэб арадуудай үндэһэн барилдаагаар тэмсээнүүд болоо. Эгээл түрүүн эмхидхэгдэһэн Азербайджанай “гюлешээр” манай Балдан Цыжипов бултаниие були-булиһаар, түгэсхэлэй шатада гаража, Монголой нашан солотой Серик бүхэтэй уулзаад, тэрэнэй нюрга шоройдуулаа. Иигэжэ илалта туйлаһанайнгаа ашаар суперфиналда хабаадаха эрхэдэ хүртэһэн Балдан, дүримэй ёһоор, бусад тэмсээнүүдтэ оролсохо аргагүй болошоо. Тиихэдэнь мэдээжэ тамиршан Баир Омоктуев тон барилдаха зорилготойгоор ерэһэн бэшэшье һаа, хаба шадалаа туршаха юм байна гэжэ шиидээд, хибэс дээрэ гарамсаараал, олоной анхарал татажа шадаа. Америкэһээ ерэһэн 175 килограммай барилдаашаниие унагааһаниинь Нүүдэлшэдэй ехэ нааданай ялас гэмэ, эгээл мартагдашагүй ушар болоо. “Буряад барилдаанайнгаа арга дүрэ, мэхэ гохо хэрэглэжэ унагаагааб. Хүлеэн һагад барилдааб, - гэжэ тус илалтаяа тэрэ тайлбарилхын хажуугаар, - Аяар иишээ юундэ ерээ зомбибди? Өөһэдыгөө харуулхаяа, бултаниие булихаяа ерээбди!” – гэжэ зориг дүүрэн хэлэнэ. Тиимэһээ Балданһаа гадна, Баиршье Нүүдэлшэдэй ехэ нааданай барилдаанай суперфиналда гараһаниинь гайхалгүй.
Монголой буряад – агууехэ абарга
Монгол орониие тус ехэ нааданда түлөөлһэн гурбан барилдаашад бултадаа суперфиналда гараа. Тиигэжэ манай Балдан Баир хоёртой болоходоо, дэлхэйн арбан эрхим бүхэшүүл сооһоо табаниинь монгол гарбалтай байшоо. Мүншье монгол бүхэ барилдаагаар тэмсээнэй болоһон үдэр Саудай Аравиин саг уларил гайхалтай һонин абари харуулаа. Үдэрынь элһээр шуургалһан аад, үдэшэнь аадарлаа. Арбан ондоо арадай барилдаагаар эрхимүүдэй элирүүлэгдэһэнэй һүүлээр суперфинал соносхогдожо, тусхайтаар зохёогдоһон шэнэ дүримөөр барилдаан болобо. Тиигэжэ эсэсэй эсэстэ Монгол Уласай нашан Доржын Анарай хүндэлэлдэ Нүүдэлшэдэй агууехэ барилдаанай абаргын соло дуудагдаа. “Би Дорнод аймагай Дашабалбар сомондо түрэһэн буряад хүбүүмби. Алтан медаль абаһандаа ехэ баяртай байнаб. Буряад зондоо хамагай һайн һайханиие хүсэнэб”, - гэжэ тэрэ Буряад ороной арад түмэндэ мэндые хүргөө.
“Хүнэй хүл гар иигэжэ хухалхаар гү?”
Имагтал һээр шаалгые дэлхэйн олониитэдэ танилсуулха гэжэ ошоһон манай хүбүүд зорилгоёо гүйсэд бэелүүлээ. Һээр шаагаад хухалжа байһан буряадууд ондоо юртэмсэһөө бууһан мэтээр олоной нюдэндэ үзэгдөө. Арадайнгаа анханай заншал мүнөө болотор хадагалжа, һүүлэй үедэ улам дэлгэрүүлжэ байһан тухайгаа манай хүбүүдэй хөөрэхэдэ: “Хүнэй хүл гар иигэжэ хухалжа болохо ха гү?” – гэжэ асууһан хүнүүдшье бии. “Болохол даа. Урдань сэрэгшэдэй тусхай бэлэдхэлдэ һээр шаалга заатагүй ородог байһан ха юм. Харин мүнөө миин лэ арадай зугаа болоод байна”, - гэжэ ойлгуулха баатай бологдоо. Һээр шаалгаар тэмсээ эмхидхэхэ түсэбтэй ошоһон буряадууд һүүлэй һүүлдэ өөһэдөөл бүхы һээрнүүдээ хухалаад ерээ. Улаан гараараа яһа сохихо зүрхэтэй хүнүүд олдоогүйшье һаа, аргагүй ехээр һонирхоно. Олоной гуйлтаар түб талмай дээрэ һээр шаалгын эмхидхэгдэхэдэ, хэдэн мянгаад хүн сугларжа: “Яһаяа түрүүн тайража бэлэдхээд шаана бэзэ?” – гэжэ һэжэглээншье болоо, мүн зарим эрэлхэг хүбүүд заатагүй һурахабди гэжэ үгэеэ үгэжэшье байгаа һэн. Һүүлэй 6 жэл соо һээр шаалгые һэргээжэ, аргагүй үргэнөөр дэлгэрүүлжэ байһан хүбүүдэй Асхат Акибаевта мүнгөөр, үнэтэ шулуугаар шэмэглэгдэһэн һээр бэлэг барихадань: “Харыт, эдэ хүбүүдэй гарнуудые. Буряадууд иимэ шанга!” – гэжэ баяр хүргэжэ, бахархал түрүүлмэ үгэнүүдые хэлээ.
“Буряад хүбүүд бултанай урда ябахабди!”
Удаадахи Нүүдэлшэдэй нааданууд Турцида үнгэрхэ. Тэндэ һээр шаалгаар тэмсээ эмхидхэхэ тухай зүбшөөл абаһан буряад хүбүүднай: “Мүнөөнһөө бэлэдхэл хэхэ хэрэгтэй. Барилдаашад, һур харбаашад, һээршэднай өөһэдыгөө харуулжа, буряад нэрэеэ суурхуулха ёһотой!” – гэжэ зориг дүүрэн хэлэнэ. Эндэ сугларһан элдэб гүрэнүүдэй түлөөлэгшэд аргагүй дулаан, эб найрамдалай оршоной байгуулагдаһые тэмдэглэхын хажуугаар, арад бүхэнэй һүлдэ үргэһэн арга хэмжээн болобо гэжэ нэгэн дуугаар батална. “Бидэ Сурхарбаанаа иимэл маягаар эмхидхэжэ, хии мори һэргээмэ баяр болгохо ёһотойбди. Талада гаража, барилдахадашье, дуулаха, хатархадашье, сэдьхэл баясадаг ха юм. Мүн үндэһэн соёл, спортынгоо гайхамшагые олондо мэдүүлхэ талаар үндэр хэмжээнэй үйлэ хэрэгүүдые эмхидхэжэ эхилээ һаамнай, Буряад оромнай бусадай һонирхол татаха ха юм”, - гэжэ Тумэн Санжиев Саудай Арави ошоһон дүнгүүдээ согсолонгоо тобшолол хэнэ.
Даши-Доржо БОЛОТОВ бэлдэбэ
Владимир ШИРАПОВАЙ гэрэл зурагууд
