2069
«Алтан багай» сэн дээшэлээ. Россиин бүхы театрнууд энэ шагналай түлөө ехэ оролдолго гаргадаг болонхой. Илангаяа урдахи жэлнүүдһээ үлүү ехэ тэмсээн байгша ондо хүүхэлдэйн театрнуудай дунда үзэгдөө. Тэрээндэ оролсоһон Буряадай «Үльгэр» театр түгэсхэлэй шатада хүрэбэшье, “Алтан баг” абаагүй. Энээн тухай, мүн театрай үүсхэжэ байһан шэнэ хэмжээнүүд тушаа Баирма Дашидоржиева захиралтайнь хөөрэлдэбэбди.
-Баирма Гуродагбаевна, «Алтан багта» хүртөөгүйдөө шанална гүт?
-«Баг» абаашьегүй һаа, тусхай шан үгэжэ болохо гэһэн найдални бүхөөгүй байгаа. Мянгаад театрнуудай дундаһаа маниие шэлэжэ, номинант болгоһониинь баһал амжалта гээшэ ааб даа гээд, һанаагаа заһанаб. Теэдшье «багуудтай» ха юмбибди. Анха түрүүн 2006 ондо 2-ые абаһамди. Удаань үшөө 2 дахин манай театрта үгтөө. Магад, энэ урдахи амжалтануудыемнай хараадаа абажа, жюриин гэшүүд нэгэшье “баггүй” театрта илалта түхөөгөө аалам. Гэбэшье урдань «Алтан баг» мүнөөнэйхидэл мэтэ ехэ буляалдаанай байгаагүй. Һүүлэй сагтал хүндэ ехэтэй болоод, «Алтан баг» абаашадай урда бүхы үүдэнүүд нээгдэжэ эхилээ. Тиимэһээ абахаяа байтараа алдажархиһандаа, хара буумаар лэ.
-Түгэсхэлэй шатада хэды театр хүрөө бэ?
-Хэрбэеэ урда жэлнүүдтэ 4 гү, али 5 зүжэг түгэсхэлэй шатада гарадаг һаань, байгша ондо аяар арбан зүжэг шэлэгдээ. Санкт-Петербургын Жэшээтэ театрһаа дутуугүй хэмжээнэй зүжэгүүдые табинабди гэжэ ойлгообди. Манай зүжэгөөр һонирхогшод олон байгаа. Февралиин 13-да найруулгаяа дэлгэхэдэмнай, харагшад бүхы һуури эзэлхэһээ гадуур, шала дээрэһээшье зүжэгыемнай анхараа. Кассын билет хоёр үдэрэй туршада худалдагдашаһан байгаа. Дахинаа «Алтан баг» абажархина аа гү гээд, заримашуул айд гээ ха.
-Санкт-Петербургын мэдээжэ найруулагша Яна Тумина «Россия-Культура» теле-һубагта интервью үгэхэдөө, Буряадай зүжэгшэд байгаалиһаа үгтэһэн бэлиг талаантай гээд тэмдэглээ һэн. «Алтан багай» түлөө тэмсэhэн «Руслан ба Людмилые» тэрэ найруулхадаа, шэнэ онол аргануудые оруулаа гээд мэдэнэб.
-«Руслан ба Людмилада» дүрэ бүхэниинь дүүрэн эрхэтэй, али нэгыень онсо илгамаар бэшэ һэн тула, зүжэгшэдэй ёһотой ансамбль болоо гэхэ байнаб. Хүүхэлдэйнүүдэй хажуугаар хүншье өөрөө нюураа олондо харуулан наадана бшуу. Иимэ зүжэг «Үльгэр» театрта урид байгаагүй. Өөрын байшангүйһөө боложо, энэ зүжэгөө Буряадай гүрэнэй драматическа театрта абаашажа табинабди.
-Теэд хэзээ шэнэ байшантай болохоёо байнат?
-Байшанай проект бэлдэгдэжэ байна. Сентябрь һарада гартамнай барюулхадань, байшан һэльбэн шэнэлэлгэдэ хэды шэнээн мүнгэн гаргашалагдахаб гээд эли болохо. Мүнөө дээрээ тэрэмнай соёлой экспертизэ гарана. Юундэб гэхэдэ, манай хуушан байшан түүхэтэ хүшөөнүүдэй тоодо ороно. Үшөө нэгэ һайн мэдээсэл дуулгаһуу. Театртаймнай зэргэлээд оршодог Байгаалиин музей манай мэдэлэй болоо. Тиигэжэ «Үльгэр» театрай байшан үргэдхэгдэхэнь. Мүнөө дээдын засаг зургаан үхибүүд руу анхаралаа шэглүүлжэ эхилээ. Тиигэнгүй яахаб? Ерээдүймнай ха юм! Бүхы театрнуудай дэргэдэ үхибүүдэй студи байгуулха тухай захиралта бууна. Шэнэ байшан дотороо үхибүүдэй театральна студи эмхидхэхэбди. Мэргэжэлтэ студи Буряадта үгы ха юм.
-Иигэжэ «Үльгэр» театрай зүжэгшэдэй шэнэ халааниие бэлдэхэтнай гү?
Тиигэхын тулада ябуулга мүнөө хэжэ эхилэнхэйбди. Хүүхэлдэйн театрта хүдэлхэ мэргэжэлтэдые бэлдэдэг ори ганса һургуули Санкт-Петербургда бии. Россиин гүрэнэй тайзанай уралигай дээдэ hургуули (РГИСИ) драматическа болон хүүхэлдэйн актёрнуудые бэлдэдэг кафедрануудтай юм. Буряадай гүрэнэй драматическа театрай мэдээжэ зүжэгшэд энэ һургуули түгэсхэһэн. Теэдшье ГИТИС, Щука, Щепка гэхэһээ эхилээд, драма наадаха зүжэгшэдые бэлдэдэг ехэ һургуулинууд олон гүб даа. Зүгөөр хүүхэлдэйн актёрнуудые РГИСИ бэлдэнэ. 2002 ондо тэрээниие «Үльгэр» театраймнай гол зүжэгшэд Жаргал Лодоев, Арсалан Бидагаров, Дымбрыл, Билигма Улзытуевтан, Даши Рабданов, Эржена Лхасарунова, Зоригто Дагбаев дүүргэһэн гээд мэдэнэбди.
Харин 2021 ондо энэ hургуулиин дэргэдэ буряад студи бүридхэхэмнай. Тиигэхын тулада Буряадай соёлой сайд Соёлма Дагаеватай суг Ородой Холбоото Уласай Соёлой яаман ошожо хэлсээбди. Бидэниие дэмжээ. РГИСИ-гэй ректор Наталья Пахомоватай хөөрэлдэхэдэмнай, хүүхэлдэйн театрта хэрэгтэй бүхы мэргэжэлтэдые, тэрэ тоодо найруулагшадые, зүжэгшэдые, уран зураашадые, шүүмжэлэгшэдые болон менеджернүүдые һургахаар бэлэмди гэжэ мэдүүлээ. Тиимэһээ үлэһэн хоёр жэлэй туршада һурагшадые бэлдээд ябуулха түсэбтэйбди.
-Бэлэдхэл хэһэнэй хэрэг бии гү? Хүсэлтэйл һаа, үхибүүн һуража гарана бэзэ.
-Хэрэгтэй! Хүршэ можо нютагуудай театрайхидтай бидэ харилсанабди. Жэшээлхэдэ, урда жэл Россиин Соёлой яаман Тывагай үхибүүдтэ бюджетнэ һууринуудые үгэһэн байна. Ехэ гэгшын шалгалта нютагтаа гараад, 10 үхибүүн РГИСИ руу һурахаяа ошоо. Теэд һара тухай болоод, тэдэнь һургуулияа хаяжа эхилээ. Юундэб гэхэдэ, театр тухай юушье мэдэхэгүй, ямаршье бэлэдхэлгүй байгаа. Театр хаража үзөөгүй бишье дээдэ һургуулида ороод ядалсаа һэм. Тиихэдэ 21-тэй ябааб. Харин һургуулияа һая түгэсхэһэн «дальбараануудта» бүри хүндэ байха. Эгээл тиимэһээ август һарада 9-дэхи анги түгэсхэһэн 80-100 үхибүү Байгалай эрьедэ Энхалугта суглуулаад, хоёр долоон хоногой туршада һургуули хэхэмнай. Үхибүүд зүжэг найруулаад туршаха, хүүхэлдэйн театр тухай мэдэсэтэй болохо. Гэртэхин энэ һуралсалай түлөө ямаршье түлбэри хэхэгүй. Россиин Театрай жэлдэ түсэблэгдэһэн хэмжээ ябуулгануудай тоодо энэ «Байгалай эксперимент» оруулагдаа ха юм. Буряадһаа гансал «Үльгэр» театр федеральна программада хабаадана.
Пластика, вокал, уран зураг гэхэһээ эхилээд, бүхы шэглэлээр үхибүүдтэй хүдэлхэ багшанартай холбоо баринабди. Хүдөө нютагуудаар ябажа, үхибүүдые шэлэжэ эхилээбди.
-Гансал хүдөөгэй үхибүүд энэ һургуулида һураха юм гү?
-Хүрьһэндөө дүтэ хүдөөгэй үхибүүд лэ бэрхэ зүжэгшэд болохол даа. Нэгэдэхеэр, эдэмнай буряад хэлэтэйнүүд ха юм. Саашадаа танайшье сониндо шүүмжэлэлнүүдые буряадаараа бэшэхэ аргатай байха. Хоёрдохёор, хүдөөгэй үхибүүд сэдьхэлээрээ сэбэр бшуу. Уралигые уураг тархидаа бэлээр оруулжа шадаха. Жэшээлхэдэ, алибаа амитаниие дууряа гэжэ хотын үхибүүндэ хэлэбэл, ямар абяа гаргадагыеньшье мэдэхэгүйл даа. Алибаа ургамал боло гээ һаань, хүдөөгэй үхибүүн ядалдахагүй. Теэдшье үхибүүдэй дуталдабал, улаан-үдынхидые абаха баатай болохобди.
-Шэнэ халаан тухай мүнөөнһөө бодолгото болон, ажал ябуулжа эхилһэндэтнай урмашамаар. Энэ хэрэгтнай урагшатайгаар бүтэг лэ даа!
Сарюуна ЭРДЫНЕЕВА хөөрэлдэбэ
