​​ЧИНГИС ШОНХОРОВОЙ 108 ЗАНГИЛАА

Чингис Шонхоров бүтээлнүүдтэеэ танилсуулна

Эдэ үдэрнүүдтэ Цы­ренжап Сампиловай нэрэмжэтэ уран һайханай музейн дэргэдэ ган­са Буряадтаа бэшэ, мүн бүхы Ород гүрэн соогоо, хари гүрэнүүдтэшье мэдэ­эжэ уран зураашан Чингис Шонхоровой үзэсхэлэн дэлгэгдэнхэй.

“Ухаан бодолой урадхал” (“Поток сознания”) гэһэн уран һайханай үзэсхэлэн гүн ухаанай ехэ удха ша­нартай юм. Үндэр Саяан хадын хормойдо түрэһэн уран зураашан 108 бүтээл үзэсхэлэндөө дэмы табяагүй гээд һанагдана. Буха Ноёной дэргэдэ энэ дэлхэй дээрэ мүндэлһэн Чингис Бадмае­вич бурханһаа табисууртай гээшэ. Энэ хэмжээ ябуулга ажамидаралайнь ээлжээтэ шата харуулна гэхээр.

Бурьялаа бэлигынь Буха Ноёнһоо үршөөлтэй

Түрэһэн нютагайнь най­за нүхэр, медицинын эрдэ­мэй доктор Ким Жапович Малановай тэмдэглэһээр, Чингис Шонхоров багаһаа хойшо уран зураашан бо­лохоб гэжэ хэлэ-хэлэһээр, һанаһандаа хүрэжэ шадаа. Далахай һууринһаа ургажа гараһан үшөө нэгэ мэдээжэ хүн Дандар Бадлуев Чингис ахатанаа дахажа, Буха Ноён хүрэдэг байһанаа дурсана.

- Чингис Бадмаевич ми­нии ахайтай сасуутан юм. Тиимэһээ би тэдэниие ходо дахажа ябадаг байгааб. Суг хамта Буха Ноёнойнгоо хор­мой хүрэтэр, хаа-яа хажуу­даньшье ябашахаш. Эгээл энэ сагта харасань бүри он­доо болодог һэн гэжэ нэгэтэ бэшэ обёороо һэм. Бурханһаа табисууртай нүхэрыемнай Буха Ноён хажуудаа асаржа, ерээдүйнь хүсэ үгэжэ байгаа гү даа гэжэ мүнөө һанадагби, - гэжэ “Байгал” театрай захи­рал Дандар Жапович Бадлу­ев хэлэнэ.

Чингис Шонхоров хэдэн жэлэй саада тээ “Байгал” те­атрай залуу һүрэгтэй “Угайм сүлдэ” гэһэн шэнэ зүжэг бэлдэлсэһэн байна. Дандар Бадлуевай хэлэһээр, залуу артистнар, уран найруулаг­шад ехэ һонин юумэ мэдэжэ абаа.

- Хуушанай сагта барил­даашад ямар хубсаһа хунар үмдөөд мүрысэдэг байгааб гэжэ олон зурагуудые бэл­дэжэ, маанадтаа харуулаа. Мүн һүлдэ тэмдэгүүдтэй хубсаһантай танилсуулаа. Чингис Бадмаевичай аша га­бьяагаар манай зүжэг Ород гүрэнэй Засагай газарай шанда хүртөө, - гэжэ Дандар Бадлуев хөөрэнэ.

Залуушуулда залуурынь болонхой

Буряадай Уран зураашадай холбооной түрүүлэгшэ Евгений Болсобоевой хэлэһээр, Чингис Бадмаевич 70 наһа хүрэбэшье, бүтээлнүүдэйнгээ үзэсхэлэн үнгэргэхэдөө, ганса залуу уран зураашадта бэшэ, мүн бүхы зохёохы ажалшадта жэ­шээ харуулна.

- Буряадай уран зураашад ямаршье сагта бүхы Ород гүрэндөө хүндэтэй хүнүүд юм. Энэ хадаа манай аха за­хатанай, илангаяа Чингис Бадмаевичай габьяа гээшэ. Буряадай совет үеын зурагай урлалһаа мүнөө үеын уран зураашадтай холбоо татаһан хүнүүдэй нэгэн болоно. За­луушуулые бүхы ажалну­удтаяа танилсуулжа, дүй дүршэлөөрөө хубаалдахадань баярламаар лэ, - гэжэ Евгений Болсобоев тэмдэглэнэ.

“Абай Гэсэр” үльгэрөөр Чингис Шонхоров графи­ческа зурагуудые бэлдэһэн габьяатай. Буряадта иимэ ажал үшөө хэншье хээгүй юм. Тиимэһээ Буряадай Үндэһэтэнэй музей “Абай Гэ­сэр” тухай 55 ажалыень хоёр жэлэй саада тээ худалдан абаа.

- Саха-Яхад арадай “Олон­хо” домогто үльгэр тон һайханаар альбом болгогдо­жо толилогдонхой. Бидэшье баһа Чингис Бадмаевичай бүтээлнүүдэй томо аль­бом бэлдэхэ һанаатайбди. Энэ ажалаа Буряад Уласай байгуулагдаһаар 100 жэлэй ойдо зорюулхаар хараалнаб­ди, - гэжэ Үндэһэтэнэй музейн захирал Татьяна Бороноева түсэбөөрөө хубаалдана.

Зохёохы ажалдаа золтой

“Угайм сүлдэ” болон “Абай Гэсэр” гэһэн түсэлнүүдтэ бэлдэгдэһэн ажалнуудынь үзэсхэлэнэй шэмэг боложо үгэнэ ааб даа. Хажуугаарнь олон зурагуудынь түрэл һайхан Түнхэн нютагтань зорюулагданхай. Зүгөөр Чингис Шонхоров хүрэлөөр хүрэг шудхадаг бэлигтэй байһаниинь эндэ элирээ. “Түнхэнэй табан хүсэтэн” гэһэн бүтээл олоной анхарал ехээр татана гэхэдэ, алдуу болохогүй.

Энэ үзэсхэлэндэ Чингис Шонхоров ганса 108 бүтээл табижа шадаа. Тэдэниие 1998 онһоо хойшо бүтээһэн байна бшуу. Олон тоото ажалнуу­дынь табигдабагүй. Юуб гэхэ­дэ, Буряад Уласта аяншалжа ерэһэн зон Чингис Бадмае­вичай бүтээлнүүдые олоор худалдан абаха дуратай юм. Тиихэдэ нүхэдынь, танилну­удынь, Буряад Уласай Заса­гай газарта болон аймагууд­та хүдэлдэг ноёд һайд холо ойгуур, хари гүрэнүүдээр ябахадаа, Чингис Шонхоро­вой бүтээлнүүдые тэндэхи шэнэ нүхэдтөө бэлэг болгон баридаг заншалтай. Мүн өөрөөшье уран зураашан хари гүрэнүүдээр үзэсхэлэн эмхидхэдэг юм.

Иимэ мэдээжэ зурааша­най үзэсхэлэн хараха дура­тай хүнүүд олоор ябана гээ­шэ. Тэрэ тоодо Буряад Уласай Арадай Хуралай һунгамал Сергей Дорош, Ород гүрэнэй Уран зураашадай холбоо­ной харюусалгата секретарь Константин Кузьминых бо­лон бусад дээдэ тушаалтад ажалнуудтайнь танилсажа байхань харагдаа һэн.

- 70 наһатай болобошье, урдаа ехэ хараа түсэбүүдтэй. Һанаан соогоо бүхы юумэ хэжэрхихэ хүсэл байна. Теэд сагнай дуталдана. Шадаха со­огоо түсэблэһэн юумэнүүдээ хэхэ гэжэ оролдоноб, - гэжэ Чингис Шонхоров мэдүүлнэ.

2018 оной намарай һайхан үдэрнүүдтэ Чингис Бад­маевичта Засагай газарай телеграмма ерэһэн байна. Тэрэниие суута Зураб Цере­тели эльгээжэ, нүхэрөө ойн баяраарнь амаршалаа.

Тус үзэсхэлэн харахаяа ерэһэн олон хүн дахин иишээ бусана. Юуб гэхэдэ, удха ша­нар ехэтэй бүтээлнүүдыень хараһаар лэ ойлгохоор бэшэ, тэрэниие үни удаан хаража, зосоогоо оруулха хэрэгтэй.

Чингис Шонхоровой уран бүтээлнүүдэй үзэсхэлэн ию­лиин 14 болотор хүдэлхөөр хараалагданхай.

Борис БАЛДАНОВАЙ гэрэл зураг