​Сэдьхэлэй мүрнүүд

Ольга Шагдаровна Доржиева 1953 ондо Ярууна аймагай Нарһата һууринда түрэһэн юм. 1970 ондо Гүүндын дунда һургуули дүүргээд, тэндээ интернат-байшанда хүмүүжүүлэгшээр хүдэлөө. Удаань Тулдуу­най һургуулида буряад хэлэ ба уран зохёолой багшаар, утадхагдаһан үдэрэй бүлэгтэ хүмүүжүүлэгшээр хүдэлөө. Шэрэнгиин номой санда ажаллаад, аймагай госстрахай агентээр хүдэлһэн байна.

Наһанайнгаа амаралтада гараад, Ольга Шагдаровна уран үгэдэ багаһаа ульһатайгаа һанан, гуурһаяа дахин туршаха гэжэ шиидээ юм. Аймагай “Улаан Туяа”, “Ярууна” сониндо, уласай “Буряад үнэн” сониндо, “Байгал” сэтгүүлдэ шүлэгүүдээ толилуулһан байха. Мүнөө уншагшадайнгаа анхаралда хэдэн шүлэгыень дурадханабди.

Тоонто нютаг Нарһатам

(Дуун)

Уужам тэнюун тала дайдам,

Уладайм харгы заагаад үгыш.

Улаалзай сэсэг, нахилзаад абыш,

Улаанхан хасарыеш таалаад абахам.

Алдарша Яруунын аймаг

Арад зоноороо суурхаһан.

Амжалтаар ехэ Нарһатам

Алдар солоороо сэнтэйхэн.

Баян үргэн тала дайдам,

Балшархан наһыем һануулаад үгыш.

Бадмахан сэсэг, баглаалаад абыш,

Баряад шамайгаа, үндөөд абахам.

Буряадайм шэмэг Нарһата

Баатар хүбүүд, басагадтай.

Энгэр сагаан Нарһатам

Эгээл һайхан сэдьхэлдэм.

Намжаарма гоё тала дайдам,

Намдаа уярхаар дуулаад үгыш,

Наранхан сэсэг, найгалзаад абыш,

Нюураа шамдаа няагаад абахам.

Үнгын сэсэг хэдэрһэн

Үлгы тоонто нютагни,

Аялга дуугаар зэдэлһэн

Амар мэндэ, Нарһатам!

Жүтөөрхүү эхэнэр

Жиимэгэр уралтай эхэнэр

Жүтөөрхүү гээшэнь олиггүй.

Жэбжэгэр сэхэ үбгэеэ

Жодоо барижа эрьюулээд,

Жолоогүй ябадал гаргаба.

Жаргамаар нүхэрөө баһанхай,

Жэбэрхүү хэлэмэр хэлэшэгүй

Жалжагар сабхитай ханияа

Жолоошон ажалтай болгоод,

Жаргалгүй байдал үзүүлбэ.

Жэрэгэр зоной урдуур

Жүдхүү түргэн эшэнгүй,

Жэрбэгэр нариихан басагые

Жэшээ болгожо доромжолоод,

Жэгүүргүй дангина уйлаба.

Жэмэгэр уралтай сагдаа

Жүтөөрхүү эхэнэрые хайрлангүй,

Жарбагар задагай амаараа:

«Журамаа алдабаш, һамараад», -

Жэншэдгүй хэһээлтээр гэмнэбэ.

Хүүгэдэй сэсэрлиг

Сэсэглэн хүгжэһэн хүүгэдэй сэсэрлиг,

Сэсэглэн һалбарһан баглаа сэсэгүүд,

Сэсэглэн ургаһан үхибүүд сэнгэлиг,

Сэсэглэн далижаһан нангин һургаалнууд.

Аляа хөөрхэн үнгын сэсэгүүд

Аяглаха, хүхихэ, зугаалха дураараа,

Арюун һайхан ухаанай долгинууд

Абьяастай, абааштай, гайхалтай бэрхээрээ.

Тэсэмгэй даамай хүмүүжүүлэгшын дэбжэлтээр

Талаантай, журамтай хүүгэд өөдэлнэ.

Томоотой энэрхы хүмүүжүүлэгшын ашаар

Тусгаар эбтэйхэн үхибүүд ургана.

Хүүгэдэй сэсэрлигтэ ябаһан хүүгэд

Хабатай бэрхэнүүд һургуулида ороно,

Хүүгэдэй сэсэрлиг Буряад орондомнай

Хододоо угтажа сэсэглэн байг лэ!

Сагай урасхал

Шэнэ сагнай ехэ түргэдүү,

Шэдитэй шадалтай, шуумгай болонхой.

Шэнэ үемнай ехэ сэсэрхүү,

Шадамар, шэгшүүр шүүрдэхэ гэлсэгшэ.

Эди шэди залуушуул ондоошог,

Эршэмтэй, эмхитэй, эдэбхи гаргадаг.

Эли тодо зон илгардаг -

Эрдэмтэй, элбэгтэй, эсэмхэй, залхуушаг.

Мүнөө сагай энэрхы эхэнэрнүүд

Магтаалтай түргэн хүүгэдтэй болодог.

Мүнөө үеын бэрхэ эрэшүүл

Мүнгэтэхэ дуратай алтанда гарадаг.

Сэсэн арад зоримгой, нэтэрүү,

Саг сууряатан жэлнүүд үнгэрнэ.

Сэдьхэл зонойм урагшаа жүдхүү,

Сагай урасхал найдамаар этигүүлнэ.

Жэл жэлээрээ, аяг зангаараа,

Журам журамаараа, ёһо гуримаараа,

Жолоо жолоогоороо, оньһон аргаараа

Жэлэй жэшээлжэ, омогорхон дабхия...

Саг сагаараа, өөрынгөө табисуураар,

Сэн сэнгээрээ, алта мүнгөөрөө,

Сай сайгаараа, ондоошог амтаараа

Сагай һайханһаа баясан хүртэе...

Сагай эзэд саарһа эреэлһээр,

Суу үгэнүүдээ нэбтэ харбаһаар,

Сагнай һара үдэрөө тоолоһоор,

Сая жэлнүүдэй түүхэдэ ороно.

Буряад үгэнүүд

Огсом яаруу бэшээшэд,

Одо мүшэдые тоологшод,

Огторгойн хаяада хоргодогшод,

Ормогложо орёоһон үгэнүүд

Ойлгогдошогүй, тойруу, һонигүй.

Хада уулаар аяншалагшад,

Холшор зугаа гаргаашад,

Хабсагайн оройдо төөригшэд,

Хазаарлажа бариһан үгэнүүд

Хэлэгүй, тухашаруу, урмагүй.

Үнгэтэ юртэмсэ зураглагшад,

Үзэгдэл байгаалиин шэмэглээшэд,

Үлүүсэ бэрхээр зохёогшод,

Үншэржэ олдоһон үгэнүүд

Үхэлгүй, сэхэ, сухаришагүй.

Гайхамшаг тодоор шүүмжэлэгшэд,

Гайхамаар бэлигтэй поэдүүд,

Гансааран жүдхэжэ ябаашад,

Гоёшоожо өөдэлһэн үгэнүүд

Гарзагүй, сэсэрхүү, диилдэшэгүй.

Мүнөөнэй залуу үетэн,

Мартагдашаһан буряад хэлэн,

Мандажа марганги, һуняаһан,

Мансытай ерэһэн үгэнүүд

Мохошогүй, нэтэрүү, мартагдахагүй.

Мэхэтэй нүхэр

Шарбагануур зантай хүбүүн

Шогложо одоо забдагүй,

Шүдэрхүү шогууша этигүүлжэ,

Шамай зохидоор дахаад,

Шогтой ходо энеэбхилхэ даа.

Шүнтэгэр хамартай хани

Шабардажа харгыда ябахагүй,

Шамдуу яаруу гүйлгэжэ,

Шинии хажуугаар гараад,

Шалтагта билтаг ябаха даа.

Шадамар мэхэтэй нүхэр

Шэбшэжэ һэргэг абяагүй

Шонорхуу тэбдүү шагнаархажа,

Шамайе урид тухираад,

Шуумгай оройдоо арилха даа.

Шэрүүбтэр харасатай ноён

Шарайшалжа зогсод гээд, тоомжогүй

Шанаархуу, ноёрхуу сэсэрхэжэ,

Шамда ехээр һаалта хээд,

Шинии һуурида һуунхай даа.

Буряад хэлэн

Буряад оронойм

Буряад хэлэн,

Бэлигтэй арадайм

Баян үгэнүүд

Булган Буряадтам

Бадараад омогтой.

Минии нютагтам

Мэдэсэ хэлэн,

Мэндэшэлһэн уладайм

Мэргэн үгэнүүд

Мүшэтэһэн Буряадтам

Магтаалтай болонхой.

Сагаан сэдьхэлэйм

Сэбэр хэлэн,

Сэсэн зонойм

Солотоһон үгэнүүд

Суутай Буряадтам

Сууряатаад абьяастай.

Поршоонхо хамһажа хааба

Пүлхэгэрхэн хасартай хүбүүн

Парпагар малгай үмдэнхэй,

Пэрхигэр бээлэй баринхай,

Пишаганаса энеэнхэй гүйгөөд,

Поршоонхо эрьюулээд асарба.

Папагар һахалтай үбгэжөөл

Пүсхэгэр туулмаг шэрэнхэй,

Пүнхэгэр духаяа эльбэнхэй,

Пилхалзажа арайхан ябаад,

Поршоонхо хашаад хашхарба.

Пилагар нюуртай хүгшэн

Пантагар тарган, шалаатай,

Понсогор хамараа татанхай,

Пүлхэгэнэжэ сухалдаа уурлаад,

Поршоонхо тулгуураараа сохибо.

Поршоонхо хайрлаад, хүбүүхэн

Падхагар шүлэ лабшаатай

Пүмпэгэр поршоонходо табинхай,

Палхайжа эдеэлхэдэнь уяраад,

Поршоонхо тэбэреэд уйлаба.

ГУРБАН НҮХЭД

Хоёр нүхэд харгы замда зэһэбэд,

Ходоог тэргэдэ хэрэгтэй юумэеэ ашаад.

Хүгшэдөө гэртээ орхёод, ехэ зугаатайнууд,

Хоюулан үнинэйшье нютаг нугаараа ябаагүй.

Хойноһоонь нохой даханхай, забгүй хусана,

Хара архи сэржэм харгыдаа абанхай.

Хошоо үгэтэй Бадма эхигүй энеэнэ,

Хоолой һайтай Дандар дуулаха дуратай.

Зунай зулгы саг хоншууханаар анхилна,

Зээрдэ мориёо амаруулха гэжэ шиидэбэд.

“Залуурхаха шадалнайшье бууража ээлтэй бологдоо,

Заабол дала наһаяа хэхэбди”, - гэлсэбэд.

Үүрэй саймсаар, мориёо ульгам хатаруулаад,

Үхибүүн ябаһан жэлнүүдээ эльгэлэн һанабад.

“Үбгэн баабайнар болонхой нэгэ ангиинхид

Үреэлтэй өөдэлжэ, һайн ябанабди”, - гэлдэбэ.

“Буусаяа һэргээжэ, обоо тахилгадаа байгаад,

Бэеэ сэнгүүлжэ амараад, нютагаараа айлшалаад,

Бусажа гэртээ ошоходоо, дорюун болонхойнууд,

Бататаяа хэлсээд, машинаар аятайгаар хүргүүлхэбди”.

Үдэ багта гүйлгэлдэжэ нютагаа ороод,

Үетэн Батындаа гансата айлшаар буубад.

Үльгэрэй орондо ерэһэндэл, Батаяа тэбэреэд,

Үлгыдүүлэн хоюулаа зали абахаяа хэбтэбэд.

Бата замда эсэһэн нүхэдөө унтуулаад,

Бүдэрһэн мори тэргэһээнь мулталжа табижархёод,

Булгаша нохой дуудажа, эдеэ үгөөд,

Багадаа үелһэн нүхэдөө бөөмэйлэн шэртэнэ.

Баяртайгаар һамгаяа угтажа газаашаа гараад,

Бадма Дандар хоёр городһоо аяншалжа эсэнхэй,

Бахарданги Ханда нүхэдшни мори тэргээр гээд,

Баарһад Хори хүрэтэр хэды хоног ябаа бэ?

Гэрэй эзэд Бата Ханда хоёр

Гуримтайгаар айлнуудаа урижа, шамдуу асарбад.

Газаахи гэр соо зон сугларһаар,

Гайхалтай түргэн столдоо эдеэ бэлдэбэ.

Хоёр нүхэд амараад, ехэ урматайнууд

Хоол стол дээрэ дүүрэн табигданхай.

Хони гаргаад, мяха ормог шананхай,

Ханда олон зондо сай аягална.

Батындаа баясажа, айлшад үгэ хэлэбэд.

Бүдүүн хоолойтой Дандар гоёор дуулаба.

Бүхэли һүни ёохор дуутай хатарбад,

Бодолгүй ама халамгай хүршэ сэсэрхэбэ.

“Ниислэл хотодо залуудаа үлэшэһэн хоёр

Нютагаа хоюулан машинаар ерэдэг бэлэй.

Наһатай боложо, нохойтой тэргэ морёор

Наадаланги маанадые, Бата, нүхэдшни ерээ гү?

Хүдөө ажахын дээдэ һургуулиин багшанар

Хажуу тээһээ мори оложо бэлэглээ гү?”

Хорогүй аад, һогтоходоо зангаар тулюур

Хадхуу үгэтэй хүршэеэ Бата хүргэбэ.

Бата Ханда хоёр ехээр хүлгэшэнхэй

Багшанар хүхюу, шашалга оройдоо тоомжогүй.

Бадманүхэртөө шэбэнээд, ехээр энеэбхилэнхэй:

“Бидэнэр морёороо залуугаа һанажа гүйлгэлдэхэбди”.

Гурбан нүхэд-үүринэр, нэгэ классайхид

Гурбуулан тэргэдэ һуунхай, нохойгоо дахуулаад,

Гүбээ дээшэ мориёо жолоодожо гараад,

Гайхамаар һүзэглэн, сэржэм дээжэеэ үргэбэд.

Багшанар – Дандар, Бадма сэмсэгэр зандаа

Баян дүй дүршэлтэй эжэл нүхэд

Булган талата, модото арюун дайдадаа

Бусажа ерэхэеэ үнихэнэй һанадаг байһан.

“Аятай зохидоор хоюуланайнгаа юбилей тэмдэглээд,

Амаралтада наһанайнгаа хүндэтэйгөөр һубарижа гарахамнай.

Аба эжынгээ гэрнүүдые һэргээжэ шэнэлээд,

Алтан буусадаа һамгадаа яаруулжа асархамнай”.

Нүхэр, Бадма, дэмыдэ дуугаржа һууна гүш?

Нажарай сүлөөгүй үбһэн соогуур, Дандар,

Намжаа намарай хуряалгын үедэ ши, Бадма,

Нютагаа хэзээнэй нүүжэ ерэхэеэ һанабат?

“Мүнөө жэлдэ гурбуулан дала хүрэхэмнай” –

Маһаганаад, ехээр Бата гайхажа эхилбэ.

Мэгдүүхэн үбэлэй эхеэр гээд, Дандар энеэбхилэнхэй

Магтаалтай Батынгаа юбилейдэ үрдижэ байхабди.

Наһатай болобошье, нютагтаа туһа хүргэхэмнай,

Наһаараа багшалһан хадаа студентнүүдые ерүүлхэбди.

Наадашьегүй үглөөдэрһөө гэрнүүдээ заһажа эхилхэмнай,

Найдамаар шамдаа нүхэдшни һониноо дуулганабди.

Үндэр ургаса абахаяа уһа сасаргажа,

Үтэгжүүлжэ газараа, һайнаар даамай ажаллахабди,

Үүлтэр һайжаруулһан мал эдэбхитэйгээр суглуулжа,

Үнэржэжэ үнеэдэй түл абаха аргатайбди.

Оюутад практика гарахаяа наашаа ерэхэ,

Одоол инженер Батамнай модондоо бэрхэ, - гэлдэбэ.-

Ольһотой дулаахан байра барюулаад угтаха”,

Обтой хүхюутэйнүүд болоод, нүхэд тэбэрилдэбэ.

«Талаантайш, Бата, нютагайнгаа Хандатай гэрлээш даа,

Табан зээнэрэй нагаса аба болонхойш.

Таанадаа һажааһан басагадтнай хоюулан нютагтаа

Табилантай һайханаар хадамда гараад түбхинөө», - гэбэ Бадма.

«Багша эхэтэй басагадни эндээ багшанар,

Бэрхэ хүрьгэдни - архитектор, агроном ажалтайнууд.

Басагадни Хандадаа адли үбгэдэйнгөө дураар

Буряад ёһо гуримтай эхынгээ зангаар», - гэбэ Бата.

«Бидэнэр хани басагадые городой абаһаар,

Булта сугтаа залуу наһаяа үнгэргөөбди.

Бадматамнай ганса хүбүүтэй, ноён холуур,

Бэринь Яхадһаа, хоёр хүбүүд ашанартай.

Хари гүрэндэ дээдэ һургуулида һурахадаа,

Хоюулан оюутад ябахадаа, танилсаад гэрлэнхэй,

Холо ошожо һураад, бэрхээр дүүргээд,

Хилын саагуур һайн ажалтайнууд ажаһууна», - гэбэ Дандар.

“Һамгамни намай зэмэлдэг, һанамжаа хэлээд,

Һайса шамда хараалгаад, хүбүүгээ табяа һэм.

Һаянай айлшалжа, ябаха шадалгүй болоод,

Һанажа уйдаха, уйлаганаад гэнтэ гэмэрдэг.

Дандартамнай нэгэ хүбүүтэй, профессор болонхой,

Дан бэрхэ бэринь, эрхүү буряад.

Дээдэ һургуулиин багшанар, Москвада һуурижанхай.

Даншье һаа сэбэрхэнүүд хоёр аша басагадтай», - гэбэ Бадма.

Бата нүхэдөө ехэ хүрьгэн Аюрайдаа уриба

Нүхэд, хүрьгэнэйдэм ябуудтаа амарангаа ошохобди,

Нагаса аба айлшадаараа ерэбэ гэлсэбэд.

“Найдан, мори мулталаад, табижархи шүдэрлэн,

Наашаа орогты”, - гээд, басагад гэртээ уриба.

Басаган оромсоороо, столдо бууза табаглаад,

Бообо амтатай гаргажа, сайнуудые аягалаад,

“Бултадаа столдо һуужа сайлагты”, – гэбэ.

Батые һажааһан хүбүүн газааһаа оробо.

Эгээл ехэ зээ хүбүүн Найдан,

Энээхэн зээ басагад Бүтидмаа, Баярма.

Эдэнэр ехэ хүрьгэ басаганай үхибүүд,

Эдеэлжэ садаһанай һүүлээр орон дэлгээжэ,

“Амарагты, гэртэхимнай хэрэгтэй талаар ошонхой”,

Аяшаажа гурбуулан зали абажа бодоод,

«Азатай хүн байнаш, зээнэршни һургаалтай»,-

Атаарханги дуугараад, Бадма гаража тамхилба.

Удангүй хүрьгэнтэн гэртээ орожо ерэбэд,

Ульгамаар айлшадай гарнуудые барижа танилсабад.

Ургасын салат, мяханай эдеэ бэлдэжэрхёод,

Уримгай Арюна столдо маанарые уриба.

Томоотой Аюр хүрьгэн ерэжэ һуугаад,

Түргэн духаряагаа ябуулжа, үгэ хэлэбэ:

«Тааруу зохид нүхэртэй басаганшни болоо», - гэлдэбэ.

Түрүүшынхиеэ ороһон айлшад үреэлнүүдые үреэбэд.

«Аймагайнгаа ноёдоор түсэб дурадхажа бэелүүлээд,

Арга оложо, шэнэ барилга эхилхэбди», - гэбэ Аюр.

Аажамханаар зугаалжа, аймагай архитекторэйдэ хүндэлүүлээд,

Аюртан хоюулан гаража, маанадые үдэшэбэ.

Батын бага хүрьгэнтэн Тимуртан үхибүүдээрээ оробо

Үглөөгүүр абындаа бага хүрьгэнтэн ороод,

Үхибүүд хойноһоонь даханхай гүйлдэжэ ерэбэ.

Үнэр баян Батамнай зээнэрээ тэбэрижэ,

Үлүүсэ эрхэлүүлжэ таалаад, магтажа эхилбэ.

“Зээ хүбүүдни – Мэргэн, Арсалан – бэрхэнүүд.

Зөөжэ уһа асарха, түлеэ оруулдаг.

Зураглажа маанадаа энеэлгэхэ, уран гартайнууд,

Заатагүй нагаса аба, эжыдээ ерэдэг”.

Мэгдэнги столдо эдеэ хоол табинхай,

Миһэлзэһэн Туяна: “Ерэжэ һуугты”, - гэбэ.

“Манай хүрьгэнтэн, Тимуртан, ажалдаа яаранхай», - гэбэ Бата.

“Мүнөөдэр манайда айлшалагты”, – гээд Тимуртан танилсаад, уриба.

“Энэ басагамни экзаменатор, шалгалта абагша,

Эрхим агроном хүрьгэн, Эрхүүдэ һураһан”, - гэбэ Бата.

Энэрхы уринаар саг зуура хөөрэлдэжэ,

Эбтэй бүлэ гэртэхинээ эрьеэд гараба.

«Заал һаа хүбүүмни намартаа юбилейдэмни ерэхэ.

Зохидоор бидэ Сашатаяа одоол хөөрэлдэхэбди.

Зүдэрүү байдалда байлган боложо, эсүүтэй.

Зоргоороо аашалдаг эхэтэеэ хэлсээд ябаарай гэхэб», - гэжэ Бадма хөөрэнэ.

Нэтэрүү зантай Надя аяглажа намнаха.

Нэгэ монсогор хүбүүншни хари гүрэндэ.

Ноёрхуу шамдаа адлихан, хэзээ ерэхэб?

Намайе хүгшэрхэдэм, хэн үргэхэ, хараха бэ?

Тулюур һэшхэлгүй ямбатай городой эхэнэрнүүд,

Тиимэ һонинтой Бадма тамхилхаа гараба.

“Тэнэглэжэ бидэ хоёр городой басагадые абаад,

Тэсэмгэй һамгадаараа адли болонгүй ябагшабди”, - гэбэ Дандар.

“Таанадые басагад гансата гартаа абаа гү?

Туматай һамгад хаанаһаа олдобо гээшэб?

Тиигэбэл, асарагты наашань, гэмэрхэ сүлөөгүй

Тааруу ажалтай болгоод, Ханда дахуулха”, – гэбэ Бата.

Гурбан нүхэд Хандын газааһаа ороходо,

Гайхалтай шангаар энеэлдэжэ һуутараа болибод.

“Гурбуулан морёороо буусануудтаа гаража ошоходоо,

Гуламтадаа үргэхэ сэржэмээ мартангүй абаарай”.

Дандар Бадмадаа һануулжа, юумэеэ бэлдэбэд.

Даруу зантай нүхэд һагшангүй дуугаржархёод,

Дуугайшаг нюур нюураа харалсажа эмнилсэбэд,

Доогуур хэлэдэг нюуса Бадма, бү дабтаарай.

“Тэбдүү гэртэхинтнай машина гүйлдэжэ баряад,

Тоһо, мяха мэшээглээд лэ, Улаан-Үдэ эльгээхэ.

Таанадаа, хүбүүдээ, һургуулитай болгохо дуратайнууд

Тусгаар анхаралтай, һанаагаа зобонги һурагшалха.

Танай гэр, Дандар, түхэреэн модотой,

Түрэлхидтнай байһанаа һаяхана зөөжэ ябаа.

Танайхи, Бадма, доогуурхи модыень шэнэлхээр,

Тобшоор хэлэхэдэ, модо асаруулхаяа хөөрэлдэхэбди”, - гэбэ Бата.

Өөрынгөө һанаагаар туһалхаяа бригадир ерээд,

Өөһэдын хүнүүдые ерүүлжэ забдагүй ажаллабад,

Өөдэтэй зохид гэрнүүдээ болгоод, урматайнууд,

Өөһэд өөһэдыгөө һайхашаажа, баяртайгаар тарабад.

Эмхитэй түргэн буусаяа һэргээжэ бэлдээд,

Элбэг дэлбэг үргэлтэйнүүд обоодоо байгаад,

Эжэл нүхэд гэртээ ябахаяа түхеэрбэд,

Эртэшэг гурбуулан харгыда гаража гүйлгэлдэбэ.

Дандарайдаа урид һубарижа гэртэнь ороходомнай,

Дабхаряатай нюдэтэй Галина Викторовна угтаба.

Дарыхан магазинай амтагүй бууза шанаад,

Дүүмэгэр болонхой, ерэжэ “Сайлагты”, – гэбэ.

Ендэр дээрэ альбом Дандар асаржа,

Ербэгэр дурлалтай Димынгээ карточка һайрхаад,

Ехэ олон фотографи хүбүүнтэнэйнгээ харуулаад,

Ехэхэн бэлэг хадагтайгаар Батада барюулба.

Удангүй Бадматанайнгаа газаа ерэжэ буухадамнай,

Урдаһаамнай Надежда Васильевна гаража ябаба.

«Урмагүй үглөөнэй һуутарни, Сашамнай хонходоо»,-

Угаа хүхюутэйгээр һониноо хөөрэжэ энеэбэ.

«Одоол настроени һайтай байхадань ерэбэш», - гэбэ Бадма

Одоошье даа, манайдаа хоноод, яаралгүй ябаарай,

Оролдосотойгоор Надя амтатай эдеэ бэлдээд,

Орой болотор гурбуулан зугаалжа һуугаабди.

Батамнай ниислэл хотоһоо Хандадаа ехэ бэлэгтэй

Баяртайгаар һониноо хөөрэжэ, гэртээ бусаба.

Барилгашадаар хэлсэжэ, оюутадай гэр эхилхэмнай,

Бүхэли үдэр үглөөдэрһөө сүлөөгүй ябахаб даа.

Тэрэ гэһээр аяар табан жэл үнгэршөө,

Тодоор хэлэхэдэ, нютагтаа ажабайдалнай урагшатай.

Тээмэндэ Бадма Бата хоёрнай худанар болоо.

Торгон хадаг Аюрайда Бадматамнай табяа һэн даа.

Бадматанай ехэ аша Баяр хари гүрэнһөө

Баабайндаа айлшалжа байһаар, Бүтидмаатай танилсажа,

Бүлэтэй болохо гэжэ шиидээд, бултыемнай баярлуулаа,

Бататанаймнай ехэ зээ басаган амаргүй бэрхэ даа.

Дандар Батые дуудажа, сонхо руу зааба

«Дары Бата Бадматаниие харыш ерэжэ,

Дахинаа үргэбшэ үргэнхэй город ошобо.

Даншье эбтэйхэн хоюулан харгылдаг болоо»,-

Дандар һайшаажа, сонхо тээшэ зааба.

“Түрэ хэхэеэ Сашатан ерэхэеэ һананхай,

Тиигээдшье Баяр юристын ажалтай болоо”, - гэбэ Бата.

“Таанаднай маанадтаа дуулгаха аргагүй хүлеэнхэй,

Түрэ хуримда али талаһаа байхаяа мэдэхэгүйб”, - гэбэ Дандар.

Гайхамаар ехэ түрэ Улаан-Үдэдэ түхеэрбэд.

Гайтай олон зониие Сашатан уриба.

Гурбан нүхэд зүблөө хэжэ эхилбэд,

Гоё хоолойтой Дандартаа жээрэб татуулба.

Дандар басаганай хуримда Аюрайда ерэнхэй.

Дорюун үбгэд хуримайнгаа зониие дагуулан хүтэлхэ.

Дүүрэн арад сугларжа, дууһахагүй утанууд үреэлнүүд,

Дундаршагүй мүнгэн бэлэг, эд бараан ороо.

Сэдьхэлэй үгэнүүдээр хүн зон эхилжэ,

Сэсэн Бата Дандар хоёр һайханаар үреэбэд.

Согсогор элдэб янзын унаатай ноёд һайд,

Сог ехэтэй ёохор дуунууд сууряатана.

Сэсэглиг Хориин аймагһаа город оробод,

Согтой арад ёһо гуримтайгаар угтаба.

Сэнгэлиг айлшад Яхадһаа түрэдэ ерэнхэй,

Сэхээр хэлэхэдэ, амаргүй зон суглараа.

Золтойгоор энеэбхилһэн Бадматамнай маанадаа өөгшөөжэ,

Зэргэлүүлжэ худанараа дээгүүр бултыемнай һуулгаба.

Забда залигүй хүнүүд үреэлэй үгэнүүдые хэлэжэ,

Зөөри шадалтайгаар бэлэглэжэ, залуушуулнай баясаба.

Хүдөө ажахын багшанар эндэ олон,

Хараад лэ Дандарые гараараа даллажа арбагашалдаа.

Хүндэтэй омог худанар гуримаараа ямбатай,

Халуудажа газаа гараад, багшанараараа одоол зугаалба.

“Минии һамган Галимни хүбүүнэй талаһаа байба.

Манайхи хоёр тээшээ тараһан аад, түрэдэ уулзабабди.

Маргааша үдэр ерэхэб гээд, һамгамни энеэбэ.

Маанад басаганай хуримайхид ябахаар түхеэрбэбди”, - гэбэ Дандар.

Бататамнай зээ басагаяа хадамда үгөөд,

Бултадаа дахин үнөөхи столдоо һуугаад,

Баясажа Хандамнай зондоо һайниие хүргөөд,

Бататаяа хоюулан:«Дандар, дуулыш»,- гэлдэбэ.

“Миһэлзэжэ бодоод, уярхаар татажа дуулаад,

«Мүнөөдэрэй артист болооб»,- гээд, Дандар энеэбэ.-

Маанадайнгаа һамгадые томоотой Хандамнай дахуулаад,

Мүлижэ, буряад хэлэтэй эндэхи гуримтай болгоо», - гэбэ Дандар.

“Баяртамнай коттедж байшанда орохоёо бэлдэнэ.

Бүтидмаагай аспирантура үшөө нэгэ жэл үлэнхэй,

Баян Сашатамнай яарамгай гэртээ ябаа.

Арбан долоотой үхибүү хари гүрэн эльгээжэ,

Аймшагтай ехэ алдуу болоо гэжэ һанагшаб.

Аяар табитай болоо энэ январь һарада,

Айлшалаад лэ ябашаха, Улаан-Үдэеэ ерүүлжэ шадаагүйб”, - гэбэ Бадма.

“Һайхашааһан ханитаяа айлайхи болоод түбхинөө,

Һайн, хэнһээш дээрэ хүбүүншни ябанал даа”, - гэлдэбэ нүхэд.

“Һамарта гурбуулан үглөөдэрһөө морёороо гараябди.

Һархяаг, алирһан элбэгжээ, һамгаднай түүхэ”, - гэлсэбэд тэдэ.

Гурбан жэл үнгэрөө түрэһөө хойшо,

Гүрэмэл хорёотой өөрэншэлхэ һонинууд элбэг даа.

Гансата Бүтидмаамнай эрдэмэй кандидат боложо,

Гайхамаар эхирлэжэ, хүбүүдые түрөөд баярлуулаа.

Бадматамнай хэлэшэгүй ехээр баясажа, залуушуулдаа

Бүхы наһаараа байһан гэрээ бэлэглээ.

Батымнай ехэ зээ Найдан һамга абажа,

Баян түрэ эндэмнай нёдондо болоо.

Һаяхан Дандартамнай Москва ошожо ерээ,

Һайхан ехэ аша басагаяа хадамда үгөө.

Һамбаа оложо, удаан һара амараа.

Һаядаа бүхы һониноо маанартаа дуулгаха.

Хоёр эжэл нүхэд нютагаа бусаһаар,

Ходо зонойнгоо ажаябадалда өөһэдынгөө дүршэл заадаг.

Хүдөө ажахын дээдэ һургуулиин оюутад

Хориин аймаг практика гарахаяа заатагүй ерэдэг.

Эндэ һөөргөө ерэхэдээ, мэргэжэлтэйнүүд болонхой,

Этигэлтэй практикантнуудта ажал үгтэжэ түбхинэдэг.

Эбтэй бүлэ олохон залуушуул боложо һуурижанхай,

Эрдэмээрээ багшанар хубаалдажа, зондоо туһатай даа.

Бата бодолгото боложо һууна

Энэ Дандар Бадма хоёрой зоримгой ерэһээр,

Эгсэ найман жэл амжалтатайгаар үнгэрөөл даа.

Эдэбхи гаргажа, гурбан хоног харгыда эсэнхэй

Эридээр тэргэ морёор нохойтоёо ерээ бэлэй.

Зээрдэ морин нохой хоёрынь һайсахан хүгшэрөө,

Забдагүй морёороо хээрын сабшалангаар гүйлгэлдэхэш,

Залуушуулда ойлгуулжа, үүлтэртэ малнуудые үдхэжэ шадаа,

Зүдхэмжэтэйгөөр үндэр ургаса олохон жэлдэ абагшабди.

Сэдьхэлээ уяргажа, Бата нүхэдтөө баясан,

Сүлөөгүй бодолоо гүйлгэжэ, Хандаяа дуудаба,

Сабидар мориёо хоёр нүхэдтөө бэлэглэхэм,

Сэсэн шиидхэбэри гаргааш, - гээд Ханда зүбшөөбэ.

Гурбан нүхэд-үүринэр, хүндэтэй үбгэд

Гурбуулан тэргэдэ һуунхай, ехэ баяртайнууд.

Гүбээ дээшэ сабидар мориёо жолоодожо

Гарамсаараа, морёороо тойрожо, гороо хэбэд.

Үндэр ууладаа шүтэжэ, баяраа мэдүүлээд,

Үбгэд һүзэглэн, сэржэм дээжэеэ үргэбэд.

Үлгэн дэлхэй дээрэ гурбуулан элүүр энхэ,

Үнгэ зүһэеэ алдангүй, буянтай зон ябанал даа.

Дандар нүхэдөө ябуудтаа гэртээ урижа,

Дорюун һамган Галина энеэбхилэн угтаба.

Даншье һаа амтатай буузаар хүндэлүүлжэ сайлаад,

Даамайхан һуужа, Москвагай түрэ һонирхобод.

Ульяна ехэ аша басагамнай - эрдэмэй кандидат,

Урагшатай Руслан хүрьгэмнай адвокат ажалтай,

Улад зонтой хурим түрэдэ танилсажа,

Угаа ехэ ноёной хүбүүн хүрьгэтэй болообди.

Ухаамгай Галина Викторовна ородоор дуугарангүй,

Улам бэрхээр буряадаар зугаалжа һууба.

Урмашажа, Надежда Васильевнатаяа хоюулан багшалһанаа,

Урдандаа ажаллаһан һургуулияа һанажа уярба.

Мэгдэнги Ханда Гармаевна нүхэртөө хонходожо:

«Мүнөө болотор хаана ябана гээшэбши?» – гэжэ һураба.

Миһэд гээд, Бата Бадмаяа яаруулжа:

«Манайда Надя худагы һууна», - гэбэ.

Хоюулан гарахаяа ябатараа, Бадма эрьелдээд,

Хандамнай худагыдаа буряад дэгэл оёжо эхилэнхэй.

Хүхюутэй болоод, Дандар һамгаяа шоглонги

Хэзээ, Галя, шамда дэгэл оёхо гээшэб?

Үдэ голойнгоо эрьеэр хүл нюсэгөөр гүйлдэжэ,

Үхибүүн наһанһаа үелһэн гурбан нүхэд

Үбгэ эсэгэнэр болонхой аза жаргалтай энеэлдэжэ,

Үлгы тоонто нютагтаа хүндэтэй хүнүүд ябанал даа.