​​Шэнжэлэл хүлеэһэн шэнэ зүжэгүүд мүндэлөө

Июлиин 30-да болохо премьерэдэ бэлэдхэл түлэг дундаа ябажа байна

Х.Намсараевай нэрэмжэтэ Буряад драмын театр 87- дохи хаһаяа июлиин 30-да “Тугшан” гэһэн зүжэгөөр түгэсхэхэнь. Энэ зүжэгэй авторынь болохо театрай уран hайханай хүтэлбэрилэгшэ С.Ц. Жамбаловтай дэлгэрэнгы хөөрэлдөө эрхилбэбди.

- Саян Цыдыпович, эхиндээ энэ пьесэтэеэ тобшохоноор танилсуулжа үгыт.

- “Тугшан” гэжэ пьесэеэ “Буряад шэнэ зүжэг” гэһэн зохёохы лабораториин хэмжээндэ бэшэһэн байнаб. Июлиин 3,4-эй үдэрнүүдтэ харуулагдаһан “Уялга” гэһэн зүжэгтэй хамта энэ зүжэгни тус лабораториин үрэ дүн болоно.

Энэ зүжэг соо мүнөөнэй буряадуудай, илангаяа залуу халаанай уг узуураа, үндэһэ удхаяа үзэхэ, угайнгаа түүхэ һэргээхэ, элинсэг хулин¬сагайнгаа нангинаар сахижа ябаһан һүр һүлдэеэ, этигэлээ бэдэрхэ, оло¬хо тухай бодолнууд сюжедэй олон зүрилдөөнүүдэй утаһаар холбогдон харуулагдаа. Энэ дэлхэй дээрэ буряад хүн уг унгитай, угайнгаа урда ехэ харюусалгатай, угайнгаа нэрэ хухалангүй ябаха ёһотой.

- Зүжэгыетнай ямар жанрта оруулхаар бэ?

- Хэдэн жанр холисолдоо. Драмыншье түхэлтэй гэхэдэ болохо, юундэб гэхэдэ, Чингис хаанай тугшан байһан бэрхэ сэрэгшын үри һадаһан болохо Дугар хүбүүнэй зосоохи байдал, тэрэнэй зүрилдөөтэ харилсаануудынь, тэрэнэй хүгжэлтэ, болбосорол харуулагданхай. Залуу буряад хүбүүн өөрөө өөртэеэ зүрилдэнэ, тойроод байһан зонтой харилсана. Би энэ дэлхэй дээрэ хэн гээшэбиб, ниигэм дотор ямар һуури үндэһэтэй хүнбиб, урагшагүйдэлгэмни юунһээ дулдыданаб, хаанаһаа һүр һүлдын хүсэ шадал бэдэрхэбиб, угайнгаа һүлдэ тэмдэг болохо тугаа яажа олохобиб гэжэ олон асуудалнуудые табин, харюунуудые бэдэрэн, урагшаа тэгүүлнэ.

Комедииншье зүйлнүүд тус пьесын бүридэлдэ бии. Буряад театраймнай харагшад шог ёгто, энеэдэ наадатай зүжэгүүдтэ дуратай. Бэеэ зүбөөр шүүмжэлжэ, наадалжа, шогложо шададаг арад ха юмбибди.

- Театральна хаһые “Тугшан” түгэсхэнэ. Теэд үнгэрэгшэ 87- дохи хаһатнай хэр амжалтатай байба гээшэб?

- Энэ хаһада 6 шэнэ зүжэгүүд табигдаа. Нэрлэе. “АЛТАНАSTAR” - залуу зоной һонирхол татажа, мүнөө үеын ирагуу дуунуудтай, шэнэ үеын хатарнуудтай, манай сарюун задарюун залуу зүжэгшэдэй абьяас бэлигэй халуун аминтай зүжэг гээшэ.

Удаань “История одного блогера” гэжэ нэрэтэй хүүгэдтэ зорюу лагдаһан зүжэг Шэнэ жэлэй урда тээ табигдаа. Залуу уран найруулагша Сойжин Жамбаловагай хүтэлбэри доро хүүгэдтэ айхабтар һонин түхэлтэй интерактивна зүжэг мүндэлөө. Юундэб гэхэдэ, жаахан харагшаднай миин лэ һуугаад зүжэг харадаг бэшэ, тэрэнэй геройнууд боложо хабаададаг. Зүжэгэй удхын утаһа дамжан, гол герой болохо блогер хүбүүдтэй суг хамта дуулан, хатаран, таабари таан, наадан, хүхин, олон бэрхэшээлнүүдые гаралсадаг. Шэнэ жэлэй һайндэрэй баярта дашарамдуулагдажа, хотын олон хүүгэд хараа һэн. Нүүдэл тоглолтонуудаар ябахадамнай, гансашье хүүгэдэй бэшэ, гэртэхинэйнь, томо зоной анхарал татажал байдаг. Мүнөө хэды дахин зунай амаралтын лагерьнуудта манай зүжэгшэд абаашажа харуулаад, үндэр сэгнэлтэдэ, халуун баярта хүртөөд ерээ.

Сагаан һарын угтамжада зорюулагдаһан тоглолтые буряад арад зомнай заабол ерэжэ харадаг заншалтай юм ааб даа. Мүнөө жэл нэгэ бага ондоохон түхэлтэй, хоёр таһагтай “Сагаан һарын домогууд” гэһэн зүжэглэмэл тоглолто харагшадайнгаа һонорто дурадхаабди. Түрэл арадайнгаа буурал түүхэ шэнгээһэн, тодорхойлбол, буряад ехэ угуудай һүлдэ тэмдэг, ураа болохо - Эреэн гутаар, Буха ноён, Хун шубуун тухай үльгэр домогууд дээрэ үндэһэлһэн зүжэглэмэл наада түрүүшын таһагай удха боложо үгөө. Хоёрдохи таһаг хадаа "Гахай жэлэй найр наадан" гэһэн тоглолтоор шэмэглэгдэжэ, уянгата буряад дуунууд, хатарнууд, зүжэгэй хэһэгүүд, шог ёгто нааданууд үреэлэй зэдэлээн доро харуулагдаа.

Бүхы үеын харагшадта зорюулагдаһан “Үншэн сагаан ботогон” гэһэн зүжэг буряад арадай үльгэр дээрэ үндэһэлэгдэн табигдаа. Энэ үльгэрые этнограф Пурбо Балдан¬жапов хори буряадай үльгэршэн Галсанжамсо Тыхеевһээ 1961 ондо бэшэжэ абаһан түүхэтэй. Мүнөө жэл бидэ театр соогоо буряад ара-дайнгаа үльгэрнүүдые яажа тайзан дээрэ табихаб, театрай уран аргаар яагаад арадайнгаа буурал түүхые залуу зоной анхаралда, һонирхол татамаар найруулхаб гэһэн асуудалнуудта абтан, шэнжэлэлгын ажал ябуулжа эхилээбди. “Үншэн сагаан ботогон” гэһэн зүжэгнай энэ ажалаймнай эхин болоо гээшэ.

- Энэ шэнжэлэлгынгээ шэглэлээр “Аламжа мэргэн” гэһэн арадай үльгэрөөр зохёохы лаборатори үнгэргөө бэлэйт...

- Тиигээ. Энэ лабораторимнай “Буряад шэнэ зүжэг” гэһэн ехэ түсэлэй гаршаг доро үнгэргэгдөө. Росси дотор театрай хүгжэлтын хүдэлөөниие улам эршэтэйгээр урагшань түлхидэг ажаябуулагшадай нэгэн Олег Лоевскиин хүтэлбэри доро “Аламжа Мэргэн” үльгэр дээрэ үндэһэлһэн эскизүүдэй бүтээлгэ” гэһэн лаборатори эмхидхээбди. Уригдаһан уран найруулагшанар Николай Русский, Артем Устинов, Елена Невежина гурбанай хүтэлбэри доро театраймнай зүжэгшэд гурбан бүлэг боложо хубаараад, табан үдэрэй турша соо хүсэеэ зангидан хүдэлөө. Домог түүхэтэ “Аламжа Мэргэн” үльгэр мүн баһа гурбан газар хубаагдаа.

- “Аламжа Мэргэн” үльгэрэй ямар вариантыень шэлэн абаһанаа тодорхойлыт.

- Эхирэд - Булагадай Елбон Шалбыков үльгэршэнһөө Цыбен Жамцараногой 1903 ондо бэшэжэ абаһан энэ үльгэрэй вариантыень абаабди.

Бүлгэм бүхэн өөрынгөө хэһэгээр тайзан дээрэ үльгэр яагаад таби­хаар бэ гэһэн хараа бодолоо ха­рагшадай һонорто дурадхаа. Олон айлшад - театрта хабаатай зон, эрдэмтэд, оюутад ба юрэ хараг­шад хараа, эскиз бүхэнэй һүүлээр һанамжануудаа, шүүмжэлхы ажа­глалтануудаа хэлээ.

- Шэнэ зүжэгүүдые, тоглолто­нуудые бүтээхын хажуугаар, Бу­ряад театрнай гастрольдо гара­жал байдаг заншалтай.

- Жэлэй дүрбэн сагта түмэр мо­риёо унаад лэ гарадагбди. Тиимэһээ шэнэ автобустой болоһондоо ехэ баяртайбди.

Энэ театральна хаһада олон га­зарнуудаар ябаабди. “Ехэ нүүдэл тоглолтонууд” гэһэн гүрэнэй ехэ түсэлэй гаршаг доро Хальмаг орон айлшалаад, 3 зүжэгөө тэндэ харуу­лаабди.

Эрхүү можын Усть-Ордын той­рогой дэбисхэр дээгүүр гастроль­до 12 жэлэй турша соо ябаагүй байһанаа, тэрэ заншалаа һэргээжэ, “Бэлшэрэй түүхэ”, “Үлеэн баса­гад”, “Собачьи истории” гэһэн зүжэгүүдээ олон нютагуудаар ха­руулжа, баяр баясхаланда хүртэжэ ерээ һэмди.

Үбэр-Байгалай хизаараар ба Ага тойрогоор гастрольдо алдангүй гарадаг заншалта һарамнай хадаа апрель һара болоно.

- “Буряад театр - хүдөөдэ” гэһэн нүүдэл фестиваль тухай хөөрэжэ үгыт.

- Буряад хэлэ сахин хамгаалгын ба хүгжөөн дэлгэрүүлгын арюун хэрэгтэ нэмэри оруулха зорилго­тойгоор энэ хэмжээ ябуулга эмхид­хэгдэжэ, июнь һараһаа эхилжэ, Бу­ряад театрнай Сэлэнгэ, Аха, Түнхэн аймагуудай хүдөө нютагуудаар нүүдэл тоглолтонуудаа харуулаа. Буряад Уласай Толгойлогшын ба Буряад Уласай Засагай газарай За­хиргаанай һомолһон мүнгэнэй ашаар энэ дэмбэрэлтэ хэрэг бүтэнэ. «Буряад театр - хүдөөдэ» гэһэн на­аданай гаршаг доро түсэблэгдэһэн бүхы хэмжээ ябуулганууднай уран зохёолшо, ирагуу найрагша, дра­матург, совет үеын буряад уран зохёолой үндэһэн һуури табигша­дай нэгэн Хоца Намсараевай 130 жэлэйнь ойн баярта зорюулагдана.

- Б. Щукинай нэрэмжэтэ теа­трай дээдэ һургуулида шэнэ ха­лаан бэлдэгдэжэ байна. Гадна Виктор Жалсанов уран найруу­лагшын һургуули гарана. Үшөө хэн хаана һуранаб?

- Санкт-Петербургын теа­трай дээдэ һургуулиие мүнөө жэл Борис Галанов дүүргэбэ, энэ хүбүүмнай “тайзанай уран зураа­ша - технолог” гэһэн мэргэжэлтэй болоо.

- Зай, “Тугшан” гэһэн шэнэ зүжэгтнай амжалтатайгаар харуулагдажа, аза талаан ехэтэй энэ хаһаяа хаажа, ажалшадтнай һайн амаржа, ерэхэ театральна хаһаяа урагшатайгаар нээжэ, бу­ряад харагшадаа үшөө ехээр ба­ясуулжа, уяруулжа байхыетнай хүсэнэбди.

Намжилма ЦЫДЕНОВА хөөрэлдэбэ

Буряад театрай хэблэлэй албанай гэрэл зураг