​Эрын наһан эмээл дээрэ

Буряад Уласай Үндэһэнэй музейн жасада хадагалагдажа байһан үнэтэ зүйлнүүд: Буддын шажанай ба бөө мүргэлэй эд хэрэгсэл, үндэһэн ажахын тоног түхеэрэмжэ, заншалта хубсаһа хунар, уран гартанай бүтээһэн модон, шабар барималнууд, зу­рагууд гээд лэ, арадаймнай түүхын түгдэрхэйнүүд тухай сонинойнгоо хуудаһанууд дэ­эрэ богонихон аад, һонирхолтой мэдээсэлнүүдые толилжо эхилхэмнай.

1920-ёод онуудта бүтээгдэһэн эмээл Үндэһэнэй му­зейн жасада бии юм. Тэрэ­ниие мүнөөнэй Аха аймагай (1944 он болотор Түнхэн ай­маг байгаа) Өөрлиг нютаг­та ажаһууһан һоёд үндэһэ яһанай Дэмбрэн Арданович Мунконов өөрөө дархалаад хэрэглэжэ байһан ха.

«Иимэ эмээлнүүд ган­сал хори буряадуудта бай­гаа бэшэ, харин Түнхэнэй хонгоодорнуудта, Ахын һоёдуудташье байһан юм. Гэхэ зуура, тон һоёд гэхэ эмээлнүүд мүнөө болотор бидэндэ хүрөөгүй», - гэжэ музейн ажалшад тэмдэглэхэ зуураа, - Дэмбрэн Арданови­чай хэрэглэжэ байһан эмээл наһанайнь нүхэр Дари Шар­лаевна Цыбикова 1980 ондо музейдэ дамжуулаа һэн, - гэжэ мэдүүлнэ.

Дэмбрэн Арданович өөрөө модоор, түмэрөөр дархалдаг, гоёолтонуудые бүтээдэг байһан юм. Энэ­шье эмээлээ табан хушуута мүшэнүүдээр өөрөө таблажа шэмэглэһэн байна.

Дэмбрэн Мунконов эрхэ­тэнэй дайн соогуур контрре­волюционно бүлгэмүүдые усадхаха хэрэгтэ оролсоһон. Совет засагай үедэ харю­усалгатай тушаалнууд­та һунгагдажа байһаншье һаа, ходол ой модон соогу­ур ябадаг, морёор лэ ажа­лаа хэжэ, эмээлһээ нэгэшье буудаггүй һэн ха. Олон зони­ие ударидажа, Саяан хадын хормойгоор хубисхал ман­дуулха ажал ябуулһан нам­тартай. Хада уулаар, ой тай­гаар ябахадаа төөрихэгүй, хүнэй, ан гүрөөлэйшье су­баса, зүргэнүүдые хуу мэ­дэхэ хадаа, харгышан бо­лодог байһан. 1937-1954 онуудта академик Сергей Обручевтой хамта Баруун Саяанаар эрдэм шэнжэлгын экспедицинүүдтэ ябалсаһан юм.

Баярма РАДНАЕВАГАЙ гэрэл зураг

Баярма Раднаева