584
Хүндэтэ уншагшад, һаяхана нэгэ талаар жэгтэй, нүгөө талаараа үнинэй хүлеэгдэһэн үйлэ хэрэг болоо. Ушар юуб гэхэдэ, Монгол һайхан орондо Уласхоорондын зүблэн хэлсээнэй суглаан болоо. Һонирхолтойнь гэхэдэ, сэдэб: « Хоморой болон үгы боложо байһан нютагай үндэһэн мал һэргээн үдхэхэ арга боломжонууд». Жэгтэйнь - манай нютагта һая болотор, мүнөөшье нютагайнгаа үүлтэрэй малда дурагүй, муушалдаг, үдхэхые хоридог, аха аргаараа һаад хэдэг тушаалтад бии гүб даа.
Энэ суглаа Уласхоорондын Хүдөө Ажахын Хүгжэлэй Жагсаал (УХАХЖ) эмхидхээ, The International Fund for Agricultural Development (IFAD). Энэ жагсаал хадаа Нэгэдэмэл Үндэһэтэнэй Байгуулгын (UNO) нэгэ эмхи болоно.
Энэ ниитын жагсаал хэсүү байдалда ороһон хүдөөгэй заншалта малаа үдхэдэг ажахытанда, уг шуһа (генофонд) бусаан һэргээлгын ажалда туһаламжа хүргэдэг. Дэлхэй дээрэ эгээ ехэ мүнгэн тэдхэмжэ үгэдэг эмхинүүдэй нэгэн юм.
Бии болоһон сагһаа хойшо, 1978 онһоо эхилээд, IFAD 738 сая американ доллар үндэһэн нютаг мал ажахыда тэдхэмжэ болгон үгэһэн байна.
Мүнөө эмхидхэгдэһэн суглаа УХАХЖ-ын мал ажалай таһаг эрхилэгшэ, эрдэмэй дооромбо итальян яһанай Антонио Рота ударидаа.
Харамтайнь гэхэдэ, Оросой Холбоото Улас энэ жагсаалда ороногүй.
Тиигэбэшье бүхы наһаараа үгы болоһон ба хоморой мал шэнжэлдэг Буряадаймнай эрдэмтэн Һасарнай Буладые уриһан байна. Энэ эрдэмтын зүблөөндэ хабаадаһанайнь хамаг гаргаша УХАХЖ өөр дээрээ даажа абаа.
Азиин болон Баруун Европын арбаад гүрэнэй ба табан Уласхоорондын ниитын эмхинүүдэй түлөөлэгшэд хабаадаа.
Һасарнай Булад элидхэл соогоо дэлхэйн эгээ ехэ, гол нүүдэлшэ гурбан арад, илангаяа хүбшэ-тайгын нүүдэлшэдэй ба тэдэнэй «хүндүүлхэй» асуудалнууд тухай хэлээ.
Тиихэдэ үгы болошоо гэжэ тоологдодог үндэһэн буряад үхэрэй уг шуһа һэргээхэ тухай мэдээсэлыень эрдэмтэд ехээр һонирхожо, анхаралтайгаар шагнаа. Энэ асуудал Италида, Рим хотодо болохоо байһан зүблөөндэ табиха гэһэн шиидхэбэри суглаан абаа.
Үндэһэн бэлшээриин мал хадаа байрын малһаа холо үлүү, ашаглахада, гаргаша багатай, мяха һүниинь, арһа шүрбэһэниинь болон шэбхэ шээһэниинь шанар һайтай, байгаалида хохидол багатай ба уг шуһаниинь хүн түрэлтэнэй олиггүй ехэ баялиг гэжэ дэлхэй дээрэ түрүү бодолтой олон хүнүүд ойлгодог болоо.
Манай нютагай хэдыхэн эрдэмтэдэй, мэргэжэлтэдэй, малшадай хэжэ байһан шэнжэлхы ажалыень хари хүнүүдэй, эрдэмтэдэй ойлгожо, сэгнэжэ, ехэтэ хүндэлжэ байхадань, баярламаар.
*Хустай – тахь (тахи) мориной байдаг, хорюултай, гүрэнэй аршалан хамгаалгын газар.
Сарюуна ЭРДЫНЕЕВА
