​Буряад ороной харгынууд даншье муу бэшэ

Буряад орон дотор муу харгынууд үсөөн болоно гэжэ Буряад Уласай харгын, элшэ хүсэнэй болон унаагай яаманай сайд Сергей Козлов Буряад Уласай засагай газарта долоон хоногой нэгэ удаа үнгэргэгдэдэг брифинг дээрэ мэдээсээ.

- 2008 онтой жэшэбэл, Буряад Улас дотор журамай хэмһээ муу харгынууд 66, 3 процентһээ 58 хүрэтэр үсөөрөө.Тиимэһээ Сибириин федеральна тойрог соо 4-дэхи һуурида, харин Росси гүрэн доторхи 84 регионуудһаа 36-дахи тоодо гаранхайбди. Энэ тоо баримтаар бодобол, манай эндэхи харгынууд тиимэшье муу бэшэ, - гэжэ Сергей Козлов тайлбарилба.

Эндэ гол түлэб гүрэнэй талаар мүнгэн тэдхэмжын дээшэлһэнэй ашаар Буряад ороной нормативна бэшэ харгынуудай тоо доошолоо. 2015 ондо харгын ажалнуудта 5,6 миллиард мүнгэн һомологдоһон һаа, мүнөө жэл 6,9 миллиард һомологдохоор хараалагдана.

Гэхэ зуура харгы заһабарилгын, һэльбэн шэнэлэлгын болон барилгын шэнэ түхеэрэлгэ, хэрэгсэлнүүдэй ашаар мүнгэн зөөри алмагдана. Эдэ хэмжээнүүд нормативна бэшэ харгынуудые үсөөрүүлгэдэ гаргашалагдаха юм.

Гүрэнэй тэдхэмжэ һомололгын дээшэлһэнэй ушар гэхэдэ, Буряад Уласэлдэб гүрэнэй программануудта хабаадалсадаг юм. Анхан сагта оройдоол 4 программада хабаадалсадаг һаа, мүнөөзаһабарилгын, һэльбэн шэнэлэлгын болон шэнээр барилгын тусхай гүрэнэй 6 программада Буряад орон мүнөө дээрээ хабаадана.

Харгын аюулһаа наһа баралга үсөөрнэ

Автомашинын харгы һайжаруулагдахада, харгын аюулта ушарнуудшье үсөөрдэг ха юм даа. Тоо бүридхэлэй мэдээгээр, 2013 онһоо эхилжэ, харгын аюулта ушарнууд жэл бүри үсөөрнэ, 2015 оной дүнгөөр,харгын аюулта ушарһаа хүнэй нүгшэһэн ушар 31 хубяар доошолоо.

- Энэ һайн дүн Буряад Уласай Толгойлогшын дэргэдэ байгуулагдаһан харгын аюулта ушарнуудые усадхалгын талаар комиссиин үрэ дүнтэй ажалһаа дулдыдана. Нэн түрүүн бүхы харгын аюулта ушарнуудые шэнжэлжэ, хаана тон олоор аюул тохёолдоноб гэжэ элирүүлэгдэнэ. Тиигэжэ энэ ажал үрэ дүн үгэнэ ха юм даа, - гэжэ Сергей Козлов мэдээсэбэ.

Һаяын саг болотор “Улаан-Үдэ-Турунтаево-Хурамхаан” гэһэн харгы арад зон соо “үхэлэй харгы” гэжэ нэршэдэг бэлэй. Харин мүнөө энэ харгы тиигэжэ нэрлэхээр бэшэ болонхой.

- Һүүлэй 7 һарын хугасаада нёдондоной энэл хаһатай жэшэбэл, харгын аюулта ушарнуудһаа хүнэй хосоролго 90 процентээр доошолоо. Энэ харгын аюулта ушарнуудай гол шалтагынь хадаа жолоошод түргөөр гүйлгэдэг байгаа бшуу. Тиигэжэ бидэ, Ород гүрэн дотор түрүүлжэ, аюулта ушарнуудта автомашинын скорость хизаарладаг болообди. Мүнөө бүхы унаа аргааханаар, нэгэ часай хугасаада 90-ээд километр ябуулдаг болоо, - гэжэ сайд мэдээсээ.

Саашадаа харгынууд дээрэхи ябадалай хэмжүүр журамлаха ажал бусад аюултай харгынуудта хэрэглэгдэхэ юм. Жэшээнь, “Шергино-Оймор-Заречье” гэһэн харгы зам һэльбэн шэнэлэгдээд, скорость журамлагдаха, энэ талаар түрүүшын ажал ябуулагдажа байна.

Заһабарилгын ажал тусхайтаар шалгагдадаг болоо

Харгынууд үргэлжэ заһабарилагдажа байха бэшэ, мүн хэр шанартай ажал ябуулагданаб гэжэшалгаха шухала.

- Хоёр жэлэйсаана тусхай хэрэгсэлнүүдтэй лаборатори абаабди, георадар абтагдаа. Георадар хадаа харгы заһабарилһанай һүүлээр, асфальтын шанар шалгаха хэрэгсэл гээшэ. Һаяын сагта георадараар Улаан-Үдын харгынуудые шалгаха юм. Саашадаа шанар шалгадаг олон хэрэгсэлнүүдые худалдажа абахабди, - гэжэ Сергей Козлов хөөрэбэ.

Сайдай хэлэһээр, автомашинын харгынуудые муу шанартайгаар заһабарилхада, мүнгэн зөөри буруу ашаглагдана ха юм. Муугаар заһабарилагдаһан харгынууд тэрэ дарыһөөргөө һандаршана.

Харгы сэбэр байха ёһотой

Һаяхан хэдэн үдэрэй туршада ороһонхура бороонһоо Улаан-Үдэ хотын харгынууд хэмхэржэ, авто-унаагай аюулта байдал тохёолдоо. Саг соогоо харгынуудые ажаллажа, харууһалжа байгаагүй һаа, хотын харгынууд һандарна гэжэ Сергей Козлов тэмдэглээ.

- Жэшээнь, Лысая гора гэһэн микрорайоной харгы хоёр жэлэй саана баригдаһан аад, бороогой уһанай соргонуудай нобшоор дүүрэшэһэн шалтагһаа харгынууд һан-дарна. Харгыгаа сэбэрлэжэ, арилгажа, ажаллажа байгаагүй хадаа, иимэ хүшэр байдалда ороно ха юм. Федеральнанормативаар, харгынуудай һайн шанартай байгуулгын хэрэгтэ нэгэ километр харгыда 843 мянган түхэриг хэрэгтэй, харин манай Буряад Уласай харгыда энээнһээ багашаг мүнгэн гаргашалагдана, - гэжэ сайд онсолбо.

Харгыгаа һайнаар ашаглахын тула хура бороогой канализаци сэбэрлэжэ, харгын захаһаа уһа холодуулжа байха хэрэгтэй. Үгы гэбэл, ехэ нойтонһоо харгы хэмхэржэ, һандаршана.

Гэхэ зуура, үшөөл олон харгынууд заһабарилагдаха, һэльбэн шэнэлэгдэхээр, гоожоһон уһа саашань урдуулха соргонуудые тодхохо, хүүргэнүүдые заһабарилха болон бэшэшье ажалнууд үшөөл хэгдэхээр.

Мүнөөдэрэй байдалаар, Загарайһаа Хэжэнгэ һуурин хүрэтэр харгы баригдажа байна. Саашадаа Яруунын аймагай харгынууд шэнэлэгдэхээр хараалагдана, тэндэ ажаһуугшадтай уулзалганууд үнгэргэгдэжэ, тэдэнэй захяа бэелүүлхэ тухай уялга абтанхай. Ерэхэ жэл Зэдэ, Захааминай харгынууд һэльбэн шэнэлэгдэхээр түсэблэгдэнхэй.

Ялын мүнгөөр заһабарилагдаха

Буряад Улас дотор машинын харгынуудта автомат шалгалтанууд тодхоогдохо, үдэр һүнигүй томо ашаанай машинанууд шалгагдаха. Харгынууд хүндэ ашаа шэрэһэн унаагай ябаһанһаа баһал муудадаг. Хэмһээ үлүү ашаа шэрэһэн нэгэ машина 50 хүнгэн машинануудтал адли гарза оруулдаг.

- Улаан-Үдэ – Турунтаево гэһэн харгыгаар модо бэлдэгшэд федеральна хэмжээндэ баталагдаһан ашаанай хэмжүүрэй журам һандаргана. Бидэ нүүдэл шэгнүүрнүүдые худалдажа абаабди. Үрэ дүнтэй ажаллажал байна, мүнөөдэрэй байдалаар, 33 миллион түхэригэй гарза бусаагдаба. Энэ ялын ашаар харгы ашаглалгада мүнгэн зөөри һомололго дээшэлүүлэгдэнэ, - гэжэ Сергей Козлов мэдээсэбэ.

Ерэхэ жэлһээ Улаан-Үдэ - Турунтаево гэһэн харгыгаар шалган хиналгын журам байгуулагдаха. Томо ашаанай машина хэмжүүрһээ үлүү гаратар ашаад, олзо оложо байһан аралжаашад харгы муудханабди гэжэ хүсэд мэдэрхэеэ һананагүй, харин балшыса баригдабал, эмхиин дарганар 300 мянган түхэригэй ялада унаха бшуу.

Зайн галай үнэ сэн доошологдоо

Буряад орон дотор зайн галай сэн 6 процентээр доошолжо, арад зон киловатт часай түлөө 3 түхэриг 52 мүнгэ түлэдэг һаа, июль һараһаа 2 түхэриг 87 мүнгэ түлэдэг болобо. Энэ сэн Буряад Уласай Толгойлогшо Вячеслав Наговицынай оролдолгоор доошологдоо. Толгойлогшо Ород гүрэнэй засагай газарта олон жэлэй туршада энэ асуудалаар ажал ябуулһан юм.

- 6 хубяар доошололго түрүүшын алхам гээшэ,- гэжэ Сергей Козлов брифингдээрэ тэмдэглээ. Юуб гэхэдэ, Буряад Уласай засагай газарта зайн галай үнэ сэн доошолуулха талаар хэдэн хэмжээнүүд абтахаар хараалагданхай. Үсэд нэтэрүү ажаябуулгаар манай засаг түрэ Россети эмхиин захиралтай мүнөө дээрээ зайн галай сэн үшөө доошолуулха талаар тусхай хэлсээтэ түсэб баталжа, зүбшэлсэжэ байна. Утаһануудые нэгэдүүлэн, томо болгоходо, ашаглалгын гарза үсөөрхэ. Тиигэжэ ажаһуугшадта бага үнэ сэнтэйгээр зайн гал дурадхагдаха болоно. Энэ талаар засагай газарта тусхай комисси ажал ябуулна.

Буряад орон элшэ хүсөөр дуталданагүй

Ород гүрэнэй засагтүрын түсэбөөр, 2025 ондо Мокско ГЭС баригдаха, Гусиноозёрскын ГРЭС үргэдхэгдэхэ, мүн 2017 он болотор Улаан-Үдэдэ ТЭЦ-1, ТЭЦ -2 шэнээр баригдаха гэжэ соносхогдоо бэлэй.

Буряад Уласай засаг түрэ Мокско ГЭС бариха тухай хэлсээ баталанхай, харин шэнэ ТЭЦ-нүүдые бариха тухай Буряад Уласай унаагай харгын, элшэ хүсэнэй болон харгын ажахын яаманай сайд Сергей Козлов брифинг дээрэ тайлбарилжа үгэбэ. Тэрэнэй хэлэһээр, Буряад Улас СиПР ЕЭС гэһэн шухала дансаар ажалаа хүтэлбэрилдэг. 2015 ондо тэрэ данса шэнэлэгдээд, Улаан-Үдэдэ ТЭЦ-2 барилга 2016 онһоо хойшолуулагдаад, болзорыньтодоруулагдаагүй.

Сайдай мэдээсэһээр, энэ барилга мүнөө сагта балайшье хэрэгтэй бэшэ.

- Мүнөөдэрэй байдалаар хотын хүгжэлтын хараа шугамаар дулаагаар хангалга дуталдахагүй. Гусиноозёрскын ГРЭС-тэ шэнэ элшэ хүсэнэй блок ашаглагдаһаар, элшэ хүсэн элбэг болоо.Бидэ мүнөө элшэ хүсэеэ Эрхүү можо болон Үбэр- Байгалай хизаар руу дамжуулнабди, - гэжэ Сергей Козлов мэдүүлбэ.

Хэрбэеэ шэнэ ТЭЦ баригдаа һаа, зайн галай түлбэри дээшэлжэ болохо, харин һаяхан арай гэжэ 6 процентээр буулгагдаад байна ха юм даа.