​Намарай ажалда наруули үдэрнүүд туһална

Намар үбэлые тэжээдэг гэжэ арадай сэсэн үгэ гэршэлэн, мүнөө сагта хаа-хаанагүй хүдөө ажахын ургаса хуряалганай ажалнууд ябуулагдана. Нилээн хүшэрхэн сагай уларилай бэрхэшээлнүүдые дабажа, зуһаһан Буряад ороной хүдөө аймагууд хормойгоо шуужа, намарай ажалнуудтаа шармайн оронхой.

Буряад Уласай аймагуудай хүдөө ажахынуудай һүүлшын мэдээгээр бүхы ажахынуудта 495 мянган тонно үбһэн абтагданхай. Нёдондоной энэл сагай баримтатай жэшээлбэл,124 процент болоно, тиигэжэ түсэбэйнгөө 58 хубииень дүүргэһэн болоно. Бүхыдөө нэгэ толгой малда 6,0 центнер тэжээл бэлдэгдээ.

330 мянган гектар талмайда ногоон сабшагдаад, 325 мянган гектар талмайһаа 77 процентнь хуряагдаа. 469 мянган тонно үбһэн бэлдэгдээд, түсэбһөө 72 процентнь суглуулагдаа болоно.

Үбһэн, нарин тэжээл

Бэшүүрэй, Загарайн, Захааминай, Хойто-Байгалай, Ахын аймагуудаар үбһэ хуряалган түгэсэжэ байна, эдэ газарнуудта түсэбэй 95 процентнь абтагдаа. Харин Хурамхаанай, Хориин, Сэлэнгын, Тарбагатайн аймагуудаар үбһэ хуряалган удаарна, оройдоол тэн хахадһаа багые суглуулаад байна.

Бүхыдөө 19,4 мянган тонно дараһан үбһэ (силос), 6,5 мянган тонно үбһэ бэлдэнхэй, энэнь малай үбэлжэлгэдэ хэрэгтэй тэжээлһээ 70-50-най хубинь болоно.

Эгээл эрхим тэжээл бэлдэгшэ аймагууд гэхэдэ, Бэшүүрэй, Баргажанай, Хойто-Байгалай гээд тодоронхой. Харин Хэжэнгын, Тарбагатайн, Ахын аймагууд тон муугаар малайнгаа тэжээл бэлдэжэ байна.

Үбһэ ногоон болон нарин тэжээл бэлдэлгын хажуугаар зарим ажахынууд хүдөө ажахын бусад ургасануудые хуряажа захалаа.

Орооһото ургаса

Мүнөөдэрэй байдалаар, Буряад ороной Бэшүүрэй, Захааминай, Кабанскын, Хяагтын, Мухар-Шэбэрэй, Түнхэнэй зургаан аймагууд орооһото ургасаяа хуряажа эхилэнхэй. Бүхыдөө 1425 гектар талмайда хуряагдаад, түсэблэгдэһэн хэмэй оройдоол 4 процентнь болоно. 1627 тонно орооһон сохигдоо, нэгэ гектарһаа 11,4 центнер абтагдана.

Таряа хуряалганда бүхы дээрээ 324 комбайн нэгэ халаанай туршада 4,9 мянган гектар талмайһаа таряа хуряана.

Хуряагдахаа байһан талмайнуудые шэнжэлжэ, һайн сагай уларилтай, техникэ хэрэгсэлнүүдэй һаалта хээгүй һаань, 19 ажалта үдэрэй туршада орооһото таряан суглуулагдахаар багсаамжалагдана.

Нэгэ доро таряанай эдеэшээгүй шалтагһаа, август һарада хур бороогой ехээр орожо, бог үбһэ ногооной ехээр ургаһанһаа шалтаглажа, таряа хуряалгын ажал хүшэрөөр үнгэргэгдэнэ. Хаа-хаанагүй ургаса хуряалга сентябриин 20-һоо октябриин 20 хүрэтэр үнгэргэгдэхэ ёһотой.

Хартаабха, огородой эдеэн

Хартаабха хуряалга үргэлжэлһөөр. Мүнөөдэрэй байдалаар 6,8 мянган гектар талмай дээрэ хартаабха малтагдаа, энэнь хадаа бүхы суглуулагдаха талмайн 48 хубинь болоно. Гектар талмайһаа 145 центнер хартаабха суглуулагдажа, 98,3 мянган тонно ургаса абтагдахаар багсаамжалагдана. Гэхэ зуура Буряад ороной огородой эдеэ ургуулдаг ажахынууд ургасаяа хуряажа байна. Бүхыдөө 610 гектар газар дээрэ суглуулагдаа, энэнь түсэбэй 23 хубинь болоно. Нэгэ гектарһаа 217 центнер абтабал, 13,2 мянган тонно ургаса хуряагдахаар хараалагдана.

Хабарай тарилга Буряад ороной хүдөө ажахын шэглэлэй аймагуудай 154 мянган гектар талмайда үнгэргэгдөө һэн. Тэдэнэй 76 мянган гектар орооһото ургамал, хартаабха - 14,4 мянган гектар талмайда, овощ – 2,6 мянган гектарта, нарин тэжээл – 42,2 мянган гектар талмайда һуулгагдаа бэлэй. Харин эртын хаһын ган гасуурай шалтагһаа хүдөө аймагуудай 69,7 мянган гектар талмай хосороо. Орооһото таряанай 42,2 мянган гектарынь, нарин тэжээлэй – 27, 2 мянган гектарынь, хартаабхын - 253 гектар болон овощой – 7 гектар талмай хосороо. Тиигэжэ 2016 оной хаһын ургаса хуряалган орооһото ургамалай 33,8 мянган гектарта, хартаабхын – 14,2 мянган гектарай, овощ – 2,5 мянган гектарай дэбисхэр дээрэ үнгэргэгдэнэ.

Гал түлишэ, техникэ

Намарай ургаса хуряалганда бүхыдөө 96,3 сая түхэриг һомологдожо, гал түлишын хэрэгтэ болон техникын хэрэгсэлнүүдтэ гаргашалагдаха.

“Бурятнефтепродукт” эмхидэ бүхы хэрэгтэй түлишэ элбэг бии хаш. Харин техникын талаар баһал асуудалнууд шиидхэгдэхэ. 2016 оной ургаса хуряалгын хаһада шэнэ техникэ хэрэгсэлнүүд худалдажа абтагданхай. Мухар-Шэбэрэй аймагай Калашниковай ажахы “Вектор-410” гэһэн комбайн худалдажа абаа. Энэл аймагай “Түгнэ” ажахы хоёр “Енисей” комбайнтай болоо, Кабанскын аймагай “Рубин”, Бэшүүрэй аймагай “Еланская гречиха”, “Калинина” гэһэн ажахынууд баһал шэнэ комбайнуудые худалдажа абаа. Бүхыдөө 16,5 сая түхэриг гаргашалагдаа гэжэ Буряад Уласай Хүдөө ажахын болон эдеэ хоолой яаманай мэдээсэлэй албан мэдээсэнэ.